II SA/Wr 1087/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym; Przewodniczący: Sędzia NSA - Józef Kremis Sędziowie: Sędzia NSA - Krystyna Anna Stec Asesor WSA - Anetta Chołuj (sprawozdawca) Protokolant: - Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. G. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia 16 kwietnia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia chorób zawodowych oddala skargę. Decyzją z dnia 16 kwietnia 2003r. nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. z 1998r. Dz. U. Nr 90, poz. 575 ze zm.) oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, którym odmówiono stwierdzenia u skarżącego chorób zawodowych określonych w pozycji 12 i 13 wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych. W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, że podstawą wydania przez organ I instancji negatywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia były orzeczenia wydane przez D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny we W. z dnia 28 czerwca 2002r. i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia 6 listopada 2002r. Organ I instancji ustalił, że p. G. pracę zawodową rozpoczął w 1966r. i pracował kolejno jako monter, traktorzysta-mechanik, a od 1977r. jako kierowca w różnych zakładach. Od 1985 r. do 2001r. zatrudniony był w Przedsiębiorstwie Budownictwa Przemysłowego nr A S.A. we W. w charakterze kierowcy samochodu ciężarowego powyżej 3,5 t oraz mechanika samochodowego. Pan G. był kierowcą samochodu ciężarowego Jelcz z zestawem niskopodwoziowym przystosowanym do przewozu sprzętu takiego jak: ładowarki, koparki, spycharki. Od 1995r. przewoził sprzęt budowlany i kontenerowy, zestaw niskopodwoziowy był wyposażony w pomosty najazdowe, które były ręcznie zakładane podczas załadunku i rozładunku, co wymagało dużego wysiłku fizycznego. Powiatowy Inspektor Sanitarny orzekając o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej narządu ruchu i obwodowego układu nerwowego wskazał, iż dwa ośrodki uprawnione do orzekania w sprawach chorób zawodowych wydały zgodne ze sobą orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania schorzeń zawodowych wywołanych sposobem wykonywanej pracy, uznając że nie można orzec związku przyczynowego zmian w narządzie ruchu i obwodowym układzie nerwowym z wykonywana pracą. W odwołaniu skarżący zarzucił organom orzeczniczym służby zdrowia pominięcie w badaniach okoliczności sposobu i rodzaju wykonywanej przez niego pracy i przyjęciu związku przyczynowego pomiędzy przebytym w trzecim roku życia urazem złamania łokcia a stwierdzonymi u niego schorzeniami. Rozpatrując odwołanie skarżącego organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. Podniósł, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych warunkiem niezbędnym do stwierdzenia choroby zawodowej jest jej wcześniejsze rozpoznanie przez właściwe placówki służby zdrowia. W przedmiotowej sprawie żaden z organów opiniujących nie stwierdził u skarżącego chorób zawodowych, co wykluczało wydanie pozytywnej dla skarżącego decyzji. W postępowaniu orzeczniczym rozważano związek przyczynowy zmian w kończynie górnej prawej z wykonywana pracą kierowcy samochodu ciężarowego i analizując sposób wykonywanej pracy uwzględniono możliwość długotrwałego przeciążenia kończyny prawej w czasie ostatnich 5 lat w warunkach podanych przez pracodawcę. Zwrócono uwagę na fakt przebytego we wczesnym dzieciństwie skomplikowanego urazu łokcia z nie zagojonym złamaniem kłykcia przyśrodkowego i następowym wytworzeniem stawu rzekomego z wtórnymi zmianami zwyrodnieniowym, co w konsekwencji doprowadziło do uszkodzenia nerwu łokciowego jako skutku powypadkowej artopatii. Jak wywodził dalej organ nie można przyjąć z przeważającym prawdopodobieństwem że uszkodzenie nerwu łokciowego jest wyłącznie skutkiem przeciążenia kończyny ze względu na sposób wykonywanej pracy. Organ odwoławczy wskazał, iż Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. odnośnie przewlekłej choroby zawodowej narządu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy (poz. 12) uzasadnił swoje stanowisko tym "że aktualne badanie ortopedyczne poparte oceną radiogramów wykazało zmiany zwyrodnieniowe i dyskopatyczne kręgosłupa szyjnego, zmiany zwyrodnieniowe prawego stawu łokciowego, stan po przebytym złamaniu śródstawowym nadkłykcia bocznego kości ramiennej prawej oraz pourazowe uszkodzenie nerwu łokciowego prawego. W badaniu neurologicznym stwierdzono ograniczenie ruchomości kręgosłupa szyjnego i lędźwiowo-krzyżowego z bolesnością uciskową kręgów C-5 i L1-L2, zniekształcenie obrysów prawego stawu łokciowego, osłabienie przedramienia i prawej dłoni oraz prawego odruchu promieniowego, zaniki mięśni kłębika i kłębu oraz międzykostnych prawych, osłabienie czucia powierzchniowego bólu w zakresie prawego nerwu łokciowego, bez objawów korzeniowych odcinka lędźwiowo - krzyżowego, bez objawów ogniskowych uszkodzenia OUN. Biorąc pod uwagę rodzaj wykonywanej pracy, badanie przedmiotowe, ortopedyczne i neurologiczne oraz charakter stwierdzanych zmian w układzie kostno - stawowym brak jest podstaw do rozpoznania choroby z poz. 12 wykazu. Rozpoznane zmiany należą do grup samoistnych, nie figurują w wykazie chorób zawodowych". W sprawie przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej uciskiem na pnie nerwów pochodzenia zawodowego (poz. 13) odwoławcza jednostka orzecznicza uzasadniła swoje stanowisko tym, iż "badanie EMG kończyn górnych wykazało jedynie niskie amplitudy PW przy stymulacji ruchowej w prawym nerwie łokciowym co potwierdza pourazowe uszkodzenie nerwu łokciowego z wyraźną poprawą neurofizjologiczną po przebytym zabiegu operacyjnym. Brak zatem podstaw do rozpoznania choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej uciskiem na pnie nerwów pochodzenia zawodowego". Jak wywodził dalej organ odwoławczy rozpoznane zmiany należą do grupy chorób samoistnych, nie figurują w wykazie chorób zawodowych. Zawodowe przewlekłe choroby narządu ruchu wywołane są sposobem wykonywania pracy, nadmiernym przeciążeniem lub uciskiem na pnie nerwów. Do uszkodzenia układu dochodzi w trakcie długotrwale wykonywanych czynności zawodowych, zwłaszcza charakteryzujących się powtarzalnością, wymuszoną pozycją, uciskiem lub rozciąganiem struktur anatomicznych. Obraz kliniczny chorób narządu ruchu jak i chorób obwodowego układu nerwowego jest niespecyficzny, podstawę diagnostyki stanowi symptomatologia kliniczna, ocena wyników badań ortopedycznych, neurologicznych i elektromiograficznych oraz charakterystyka stanowiska pracy z uwzględnieniem jej wykonywania. Zdaniem organu wydane przez placówki służby zdrowia upoważnione do chorób zawodowych orzeczenia poprzedzone zostały specjalistycznymi badaniami stanu zdrowia zainteresowanego i orzeczenia te są obiektywne, spójne i przekonywujące. W skardze na tę decyzję, domagając się rozsądnego rozpatrzenia sprawy skarżący podniósł, że w jego ocenie występuje związek przyczynowy pomiędzy wykonywaną przez niego pracą a występującą u niego chorobą i kalectwem. Zdaniem skarżącego pracował dźwigając ponadnormatywne ciężary, które przyczyniło się do wystąpienia stwierdzonej u niego choroby. W trakcie rozprawy pełnomocnik skarżącego podtrzymał zarzuty i argumentację zawartą w skardze, a ponadto podniósł, że do stanu faktycznego zaistniałego w sprawie z uwagi na termin wszczęcia postępowania zastosowanie powinny znaleźć regulacje prawne dotyczące chorób zawodowych, nie zaś Rozporządzenie rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z przepisem art.97§1 ustawy z dnia 30.08.2002r. (Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270). Wobec powyższego niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako rzeczowo i miejscowo właściwy. Po myśli art.3§1 powołanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą, oznacza to, że skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art.145-150 ustawy). W ocenie Sądu kontrolowana decyzja nie uchybia prawu, stąd zawarty w skardze wniosek o jej uchylenie nie zasługiwał na uwzględnienie. W świetle zarzutów skargi istota sporu sprowadzała się przede wszystkim do tego, czy w niniejszej sprawie do stanu faktycznego zaistniałego w sprawie z uwagi na termin wszczęcia postępowania zastosowanie powinny znaleźć regulacje prawne dotyczące chorób zawodowych uregulowane Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. czy też Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. na podstawie których to przepisów orzekały organy Inspekcji Sanitarnej oraz czy organy prawidłowo przyjęły, że nie zachodził związek przyczynowy pomiędzy wykonywaną praca a stwierdzonymi u skarżącego chorobami. Sąd rozpatrując sprawę nie podziela poglądu strony skarżącej aby do stanu faktycznego zaistniałego w sprawie z uwagi na termin wszczęcia postępowania zastosowanie powinny znaleźć regulacje prawne dotyczące chorób zawodowych zawarte w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), zamiast Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Zgodnie z § 10 nowego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r., które weszło w życie w dniu 2 września 2002r. postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia rozporządzenia w życie, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów. Posłużenie się przez ustawodawcę terminem " postępowanie rozpoczęte" wymaga ustalenia jaka czynność toczącego się postępowania będzie rozpoczęciem postępowania w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia. Przepisy tego rozporządzenia posługuję się terminem rozpoznanie choroby zawodowej oraz pojęciem stwierdzeniem choroby zawodowej. Rozpoznanie choroby zawodowej dokonywane jest przez jednostki orzecznicze służby zdrowia natomiast stwierdzenie choroby zawodowej przeprowadzają organy Inspekcji Sanitarnej m.in. na podstawie orzeczeń które zostały wydane właśnie na etapie postępowania rozpoznawczego. W świetle przepisów Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada1983r. rozpoczęciem postępowania będzie postępowanie, które toczy się już na etapie rozpoznania choroby zawodowej. Pomimo, iż przepisy tego rozporządzenia nie precyzowały w którym momencie toczącego się postępowania ma nastąpić jego wszczęcie, to jednak nie można w świetle wskazanych wyżej uregulowań ograniczyć momentu wszczęcia postępowania tylko do etapu stwierdzenia choroby zawodowej dokonywanej przez organy Inspekcji Sanitarnej. Jak wynika z akt sprawy orzeczenie D. Wojewódzkiego Ośrodka Pracy we W. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej datowane jest na dzień 28 czerwca 2002r. Od orzeczenia tego skarżący odwołał się do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., który w dniu 6 listopada 2002r. wydał orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania chorób zawodowych. W zawiadomieniu o wszczęciu postępowania w sprawie choroby zawodowej z dnia 21 listopada 2002r. Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. zawiadomił skarżącego powołując z art. 61 § 4 Kpa, że w dniu 1 sierpnia 2002r. zostało wszczęte z urzędu na skutek zgłoszenia dokonanego przez Instytut w S. postępowanie w sprawie choroby zawodowej o p. G.". W świetle powyższego należy zauważyć, iż zarówno postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej jak i wszczęcie postępowania toczyło się pod rządami obowiązującego wówczas Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. Prawidłowo zatem organy Inspekcji Sanitarnej zastosowały przepisy obowiązującego rozporządzenia. Godzi się w tym miejscu zauważyć, iż dopiero przepisy nowego rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002r. doprecyzowały kwestię momentu wszczęcia postępowania w § 4 ust. 1, zgodnie z którym "Właściwy państwowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, a w szczególności kieruje pracownika, którego dotyczy podejrzenie, na badanie w celu rozpoznania choroby zawodowej do jednostki orzeczniczej, o której mowa w § 5 ust. 2, powiadamiając o tym pracodawcę i jednostkę podstawową służby medycyny pracy sprawującą profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, z którą pracodawca zawarł umowę w trybie określonym odrębnymi przepisami". W świetle powyższego należy zauważyć, iż materialno - prawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia będącego przedmiotem skargi stanowią zatem unormowania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Na mocy § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia, chorobą zawodową jest jedna z chorób określonych w wykazie stanowiącym załącznik do tego aktu prawnego pod warunkiem, że została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Stwierdzenie zatem choroby zawodowej uzależnione jest od łącznego spełnienia dwóch przesłanek: - jest to rodzaj choroby, która mieści się w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do powołanego rozporządzenia; -choroba ta została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy, przy czym stosownie do ust. 2 § 1 rozporządzenia przy ocenie działania czynnika szkodliwego uwzględnia się rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego, sposób wykonywania pracy. W myśl § 7 ust. 1 i ust. 4 powołanego rozporządzenia jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznawania chorób zawodowych są poradnie chorób zawodowych, kliniki chorób zawodowych, oddziały chorób zawodowych wchodzące w skład odpowiednich zakładów społecznej służby zdrowia, akademii medycznych lub instytutów naukowo-badawczych, a w odniesieniu do pracowników kolejowych - oddziały i poradnie medycyny pracy kolejowej służby zdrowia. Wymienione jednostki wydają orzeczenie w sprawie choroby zawodowej na podstawie informacji o zagrożeniach zawodowych, wyników dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy, dokumentacji dotyczącej przebiegu zatrudnienia, wyników przeprowadzonych badań klinicznych i dokumentacji lekarskiej. W niniejszej sprawie zarówno orzeczenia lekarskie D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. jak i Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. są orzeczeniami jednostek organizacyjnych właściwymi do rozpoznawania chorób zawodowych zgodnie z powołanym § 7 ust. 1 rozporządzenia. Orzeczenie w sprawie chorób zawodowych ma w postępowaniu przed organami inspekcji sanitarnej walor opinii biegłego i jest podstawą wydania przez te organy decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej. Co prawda niezaprzeczalnie mając na względzie obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy przed wydaniem decyzji organy te mogą żądać wyjaśnień co do treści orzeczenia od jednostek je wydających, uzupełnienia orzeczenia lub np. przeprowadzenia dodatkowych badań celem wyjaśnienia okoliczności mogących budzić wątpliwości w sprawie, jednak z oczywistych względów nie są te organy uprawnione do odmiennego niż dokonane przez uprawnionego lekarza interpretowania wyników badań i diagnozowania choroby (m.in. wyrok NSA z 24 lutego 1998r. sygn. akt I SA 1520/97). Orzeczenie Instytutu w S. z dnia 6 listopada 2002r. uwzględniało rodzaj wykonywanej pracy, badania ortopedyczne i neurologiczne oraz charakter stwierdzanych zmian w układzie kostno - stawowym. Odmawiając stwierdzenia choroby zawodowej z poz. 13 wykazu w sprawie chorób zawodowych organy Inspekcji Sanitarnej wyjaśniły, iż badanie EMG kończyn górnych wykazało jedynie niskie amplitudy PW przy stymulacji ruchowej w prawym nerwie łokciowym, co potwierdziło pourazowe uszkodzenie nerwu łokciowego z wyraźną poprawą neurofizjologiczną po przebytym zabiegu operacyjnym. Należy zauważyć, iż rozpoznane zmiany organy zakwalifikowały do grup samoistnych, które nie figurują w wykazie chorób zawodowych. W pozycji 12 Wykazu chorób zawodowych ustawodawca wskazał schorzenia mieszczące się w zakresie przewlekłej choroby narządu ruchu wywołane sposobem wykonywania pracy, nadmiernym przeciążeniem: zapalenie pochewek ścięgnistych i kaletek maziowych, uszkodzenie łękotki, mięsni i przyczepów ścięgnistych, martwica kości nadgarstka, zapalenie nadkłykci kości ramieniowej, zmęczeniowe złamanie kości. Z orzeczeń lekarskich nie wynika, aby stwierdzone dolegliwości u skarżącego mieściły się w wykazie chorób zawodowych /poz. 12/. Słusznie zatem podniosły organy, że w niniejszej sprawie nie zachodzi zarówno pierwsza z przesłanek wymienionych w § 1 powołanego rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983r. czyli, że jest to rodzaj choroby, która mieści się w wykazie chorób zawodowych jak również druga z przesłanek, że choroba ta została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Zdaniem składu orzekającego organy Inspekcji Sanitarnej w przekonywujący sposób uprawdopodobniły, że stwierdzone zmiany chorobowe w skarżącego nie mają związku z wykonywana pracą. W postępowaniu orzeczniczym rozważano związek przyczynowy zmian w kończynie górnej prawej z wykonywaną pracą kierowcy samochodu ciężarowego i analizując sposób wykonywanej pracy uwzględniono możliwość długotrwałego przeciążenia kończyny prawej w czasie ostatnich 5 lat w warunkach podanych przez pracodawcę. Zwrócono uwagę na fakt przebytego we wczesnym dzieciństwie skomplikowanego urazu łokcia z niezagojonym złamaniem kłykcia przyśrodkowego i następowym wytworzeniem stawu rzekomego z wtórnymi zmianami zwyrodnieniowym, co w konsekwencji zdaniem organów doprowadziło do uszkodzenia nerwu łokciowego jako skutku wypadku. Zdaniem Składu orzekającego nie została przekroczona granica swobodnej oceny dowodów. Prawidłowo przeprowadzono postępowanie dowodowe i wyjaśniono na podstawie, jakich dowodach się oparto a jakim odmówiono wiarygodności nie stwierdzając choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej uciskiem na pnie nerwów pochodzenia zawodowego gdyż badania wskazały, iż uszkodzenie nerwu łokciowego spowodowane jest urazem. Stosownie do § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), warunkiem koniecznym stwierdzenia przez organy inspekcji sanitarnej choroby zawodowej jest jej lekarskie rozpoznanie przez właściwe jednostki orzecznicze, w tej sprawie zaś jednostki te zgodnie orzekły, że do rozpoznania choroby nie było podstaw. Konkludując należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z prawem, tj. wydane z zachowaniem norm rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r. Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych oraz kodeksu postępowania administracyjnego. W szczególności decyzje I i II instancji podjęły właściwe do rozpoznania choroby zawodowej organy inspekcji sanitarnej, na podstawie orzeczenia lekarskiego powołanej do tego stosownie do wymogu § 7 rozporządzenia jednostki organizacyjnej służby zdrowia. Moc dowodowa tego orzeczenia nie została obalona, wobec czego jest ono wiążące dla organów inspekcji sanitarnej w myśl § 10 ust. 1 rozporządzenia. Pozostały materiał dowodowy zebrany w sprawie odnośnie narażenia zawodowego podczas całego okresu zatrudnienia jest wyczerpujący i nie budzi wątpliwości. Wobec powyższego - nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi - orzeczono jak w sentencji na mocy art. 150 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.