II SA/Wr 114/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II wniosku adwokata A.B. o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu w sprawie ze skargi C.D. na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w E. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji nakazującej usunięcie nieprawidłowości dotyczących przewodów wentylacyjnych postanawia odmówić przyznania adwokatowi A.B. kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu. W sprawie wszczętej samodzielnie sporządzoną przez C.D. i wniesioną w dniu 16 stycznia 2016 r. skargą na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w E. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji nakazującej usunięcie nieprawidłowości dotyczących przewodów wentylacyjnych, postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu przyznał C.D. prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka we Wrocławiu w dniu 16 maja 2016 r. wyznaczyła stronie skarżącej pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata A.B. Ustanowiony z urzędu adwokat reprezentował skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym w I instancji. Czynności polegające na przejrzeniu akt sprawy oraz wystąpieniu na rozprawie profesjonalny pełnomocnik procesowy podjął za pośrednictwem upoważnionych aplikantów adwokackich. Występujący na rozprawie aplikant adwokacki złożył do protokołu wniosek o rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd. Strona skarżąca podtrzymała wnioski zawarte w jej skardze. Wyrokiem z dnia 16 czerwca 2016 r. Sąd oddalił skargę C.D. na oznaczone wyżej postanowienie. W treści pisma procesowego z dnia 16 czerwca 2016 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik, działający osobiście, zawarł wniosek o przyznanie wynagrodzenia za wykonaną pomoc prawną z urzędu oraz oświadczenie, że koszty te nie zostały uiszczone w całości lub w części. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 250 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r. poz. 718) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokackie w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W uzasadnionych przypadkach, sąd może obniżyć wynagrodzenie, o którym mowa w §1 (§ 2 art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Szczególne zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielanej przez adwokata ustanowionego z urzędu, reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801 – dalej powoływane jako Rozporządzenie). W § 21 Rozporządzenia ustalone zostały stawki opłat maksymalnych za konkretne czynności procesowe w pierwszej i drugiej instancji postępowania przed sądem administracyjnym. Przepis ten przewiduje odpowiednie stawki za występowanie w postępowaniu w pierwszej instancji w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna - opłatę maksymalną obliczoną na podstawie § 8, za sporządzenie skargi i udział w rozprawie w sprawie skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego - 1200 zł oraz w innej sprawie - 480 zł (odpowiednio lit. a, b, c pkt 1) ust. 1 §21 Rozporządzenia). Na mocy § 4 ust. 1 Rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej opłaty maksymalnej następuje z uwzględnieniem stopnia zawiłości sprawy oraz nakładu pracy adwokata oraz wkładu jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, wartości przedmiotu sprawy, wkładu pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie, a także trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności (§ 4 ust. 2 Rozporządzenia). Z przytoczonych przepisów wynika, że sprawa ze skargi na postanowienie w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji nakazującej usunięcie nieprawidłowości dotyczących przewodów wentylacyjnych należy do kategorii spraw wskazanych w § 21 ust. 1 pkt 1. lit. c) Rozporządzenia, dla których stawka opłaty maksymalnej za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy wynosi 480 zł, przy czym zasadą jest, że opłatę tę ustala się w wysokości co najmniej 1/2 tej opłaty maksymalnej. Zwiększenie tej kwoty do wysokości pełnej stawki opłaty maksymalnej uzależnione jest od uwzględnienia szeregu okoliczności wskazanych w § 4 ust. 2 Rozporządzenia. Prawodawca przewidział również możliwość obniżenia w uzasadnionych przypadkach wynagrodzenia adwokata z urzędu za czynności adwokackie (§ 2 art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wobec braku w przepisach prawa definicji uzasadnionych przypadków, które usprawiedliwiają obniżenie wynagrodzenia adwokata z urzędu, konieczne jest, w ocenie referendarza sądowego, odniesienie się do zakresu czynności, które adwokat reprezentujący stronę podejmuje w postępowaniu przed sądem administracyjnym w I instancji, zestawienie ich z czynnościami, które adwokat ustanowiony w sprawie z urzędu podjął w sprawie, oraz ocenę wyniku tego porównania z punktu widzenia przyczynienia się adwokata z urzędu do realizacji przez stronę korzystającą z prawa pomocy jej prawa do sądu w ramach dwuinstancyjnego postępowania sądowoadministracyjnego. Co więcej, podstawą przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji przez adwokata ustanowionego z urzędu jest podjęcie przez tego adwokata procesowych zmierzających do wyjaśnienia sprawy strony korzystającej z pomocy prawnej z urzędu. W orzecznictwie sądów administracyjnych i literaturze przedmiotu wskazuje się, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej (por. postanowienia NSA: z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, ONSAiWSA 2005/5/93; z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 835/07 oraz S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek: Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). Zatem postanowienie o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek referendarza sądowego ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. W sprawie czynności polegające na przejrzeniu akt sprawy oraz wystąpieniu na rozprawie adwokat wyznaczony z urzędu dla C.D. podjął za pośrednictwem upoważnionych aplikantów adwokackich, przy tym występujący na rozprawie aplikant adwokacki złożył do protokołu wniosek o rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd. W aktach sprawy brak jest informacji o czynnościach podjętych przez adwokata A.B. zmierzających do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny pierwszej instancji sprawy C.D. dotyczącej stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji. Nie sposób zaliczyć do takich czynności zapoznania się przez aplikanta adwokackiego upoważnionego przez tego profesjonalnego pełnomocnika procesowego z treścią akt sprawy oraz jego, zgłoszonego na rozprawie do protokołu, wniosku o rozstrzygnięcie sprawy przez sąd. Z treści tych czynności nie wynika jakiekolwiek przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy przez sąd administracyjny w pierwszej instancji. Dlatego te czynności wyznaczonego z urzędu adwokata podjęte w sprawie oraz zgłoszenie wniosku o przyznanie wynagrodzenia za wykonaną pomoc prawną z urzędu nie mogą być ocenione jako faktyczne (rzeczywiste) udzielenie pomocy prawnej, które stanowiłoby podstawę przyznania wynagrodzenia. Oznacza to, że na obecnym etapie postępowania brak jest podstaw faktycznych i prawnych do żądania przez adwokata A.B. zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu. Dalej przypomnieć należy, że w przypadku oddalenia skargi przez wojewódzki sąd administracyjny stronie przysługuje wniosek o sporządzenie uzasadnienie tego wyroku i jego przesłanie, składany w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku (art. 141 § 2 zd. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Złożenie takiego wniosku i doręczenie wyroku z uzasadnieniem jest warunkiem dopuszczalności wywiedzenia w sprawie skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W aktach sprawy brak jest informacji o czynnościach wyznaczonego z urzędu profesjonalnego pełnomocnika procesowego zmierzających do oceny zasadności kwestionowania wyroku Sądu z dnia 16 czerwca 2016 r. i wykonania przezeń wynikającego z art. 177 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obowiązku przedłożenia w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia mu orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w pierwszej instancji z uzasadnieniem opinii, jeżeli nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Sąd doręcza odpis tej opinii stronie, wskazując, że strona ma prawo wnieść skargę kasacyjną sporządzoną przez innego profesjonalnego pełnomocnika (w tym z wyboru) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia jej opinii. Wniesienie skargi kasacyjnej oraz sporządzenie opinii o braku podstaw do jej wniesienia wymagają zatem zgłoszenia wniosku o uzasadnienie wyroku oddalającego skargę i ich doręczenia. W sprawie natomiast taki wniosek nie został złożony w siedmiodniowym terminie otwartym ogłoszeniem wyroku w sprawie, czego, zdaniem referendarza sądowego, mogła oczekiwać strona skarżąca korzystająca z zastępstwa prawnego wykonywanego przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Również z tego powodu, w ocenie referendarza sądowego, uzasadniona jest konkluzja, iż ustanowiony w sprawie z urzędu adwokat nie przyczynił się do realizacji przez stronę skarżącą, korzystającą z prawa pomocy jej prawa do sądu. Dla tych motywów, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu stwierdził, że wniosek adwokata A.B. jest na aktualnym etapie postępowania nieuzasadniony, i odmówił, jak w sentencji postanowienia, przyznania kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu. Postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu znajduje oparcie w wyżej wskazanych przepisach prawa oraz w art. 258 § 1 i § 2 pkt 8) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.