II SA/Wr 1157/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk Sędzia NSA Barbara Adamiak Sędzia NSA Henryka Łysikowska (sprawozdawca) Protokolant: Iwona Procajło po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi W.H. na postanowienie Wojewody D. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podjęcia zawieszonego postępowania w sprawie wymeldowania z pobytu stałego w lokalu przy ul. T. [...] we W. oddala skargę. 2 Uzasadnienie W dniu [...] na wniosek M. H. Prezydent W. wszczął postępowanie zmierzające do wymeldowania byłego męża W. H. z pobytu stałego w lokalu przy ul. T. [...] we W. Postanowieniem z dnia [...] Nr [...], wydanym na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 i art.101 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) postępowanie to zawieszono - w związku z wniesieniem przez W.H. apelacji od wyroku Sądu Okręgowego we W. z dnia [...] sygn. akt [...], orzekającego o rozwodzie małżonków H. oraz nakazującego W. H. opuszczenie lokalu przy ul. T. [...] we W. Kwestia uprawnień małżonków do przedmiotowego lokalu, będąca m.in. przedmiotem postępowania apelacyjnego, stanowiła w opinii organu pierwszej instancji kwestię prejudycjalną uzasadniającą zawieszenie postępowania. W związku z uprawomocnieniem się wyroku rozwodowego z dnia [...] Prezydent W. postanowieniem z dnia [...] Nr [...], wydanym na podstawie art. 97 § 2 k.p.a. podjął zawieszone postępowanie w sprawie wymeldowania W.H. Na powyższe postanowienie W. H. wniósł zażalenie, w którym podniósł, iż nie ustała przyczyna zawieszenia postępowania, jako że wystąpił do Sądu Okręgowego we W. z wnioskiem o wznowienie postępowania w zakresie określenia sposobu korzystania przez niego oraz M.H. z lokalu przy ul. T. [...] we Wrocławiu. Po rozpatrzeniu zażalenia Wojewoda D. nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia i postanowieniem z dnia [...] Nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1, w związku z art. 144 i art. 97 § 2 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu stwierdzono, że wniosek W. H. o wznowienie postępowania przed Sądem Okręgowym we W. nie uzasadnia zawieszenia postępowania w sprawie wymeldowania, bowiem wyrok Sądu Sygn. akt 3 II SA/Wr 1157/02 3 Okręgowego z dnia [...] sygn. akt [...] jest nadal prawomocny i jako taki na mocy art. 365 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.) wiąże nie tylko strony i sąd, który wydał to orzeczenie, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. W sytuacji zatem, gdy ustąpiła przyczyna zawieszenia postępowania organ pierwszej instancji prawidłowo podjął zawieszone postępowanie na podstawie art. 97 § 2 k.p.a. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. H. zarzuca postanowieniu Wojewody D., że nie uwzględnia postanowienia Sądu Okręgowego o wznowieniu postępowania w sprawie ustalenia sposobu korzystania z lokalu przy ul. T. [...] przez M.H. i W.H. Skarżący podnosi, że wydając wyrok rozwodowy nakazujący mu opuszczenie mieszkania, Sąd nie wziął pod uwagę choroby W. H. i wynikającej stąd jego niemożności samodzielnego zaspokajania swoich potrzeb. Mieszkanie przy ul. T. skarżący otrzymał w zamian za zrzeczenie się prawa do kwatery wojskowej. Skarżący stwierdza, że zgodnie z art. 31 Kodeksu cywilnego spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego przysługuje obydwojgu małżonkom, a ponieważ w toku rozprawy rozwodowej strony nie wnioskowały o zniesienie wspólności tego prawa, a także nie zawiadomili spółdzielni mieszkaniowej o tym, komu to prawo przypadło, skarżący ma prawo nadal zamieszkiwać w swoim mieszkaniu i być w nim zameldowanym. W lokalu, w którym skarżący przebywał w dniu wniesienia skargi nie miał możliwości zameldowania się, jako że właściciele domu nie wyrazili na to zgody. Wojewoda D. odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. zważył, co następuje. Na wstępie należy zaznaczyć, że na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002r Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) z dniem 01.01.2004r przestała obowiązywać ustawa z dnia 11.05.1995r o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, a sprawy, w których skargi zostały wniesione do Sygn. akt 3 II SA/Wr 1157/02 4 NSA przed dniem 01.01.2004r., podlegają rozpatrzeniu - zgodnie z art. 97 § 1 cytowanej ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) - przez wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Sprawowana przez sądy administracyjne kontrola działalności administracji publicznej opiera się na kryterium zgodności z prawem aktów i działań administracji. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez Sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. W sytuacji, gdy rozstrzygnięcie sprawy i wydanie decyzji w postępowaniu administracyjnym zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, przepis art. 97 § 1 pkt 4 nakłada na organ administracji prowadzący postępowanie obowiązek zawieszenia tego postępowania. O zagadnieniu wstępnym w postępowaniu administracyjnym można zatem mówić wówczas, gdy w toku tego postępowania pojawia się taka otwarta kwestia, do rozstrzygnięcia której ze względu na jej przedmiot właściwy jest inny organ lub sąd, a zarazem istnieje związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem w tej kwestii, a orzekaniem o prawach lub obowiązkach stron w postępowaniu administracyjnym. W rozpatrywanej sprawie Prezydent W. uznał, że istnieje tego rodzaju związek pomiędzy zagadnieniem uprawnień skarżącego do lokalu przy ul. T. [...] we W., a oceną przesłanek do wymeldowania go z tego lokalu. Ustawa z dnia o ewidencji ludności i dowodach osobistych w brzmieniu obowiązującym w dniu zawieszenia postępowania oraz w dniu jego podjęcia przewidywała bowiem możliwość wymeldowania osoby z miejsca jej dotychczasowego pobytu stałego w dwóch wypadkach: Sygn. akt 3 II SA/Wr 1157/02 5 - w stosunku do osoby która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 tej ustawy i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, w stosunku do osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Zgodnie z treścią art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, w brzmieniu obowiązującym w 1998r, warunkiem zameldowania na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące było potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu (pomieszczeniu), w którym ma nastąpić zameldowanie. Stanowisko organu pierwszej instancji, iż czasową przeszkodę dla wydania decyzji administracyjnej stanowi toczące się przed sądem cywilnym postępowanie w sprawie podziału majątku dorobkowego małżonków, w wyniku którego sąd orzeka o prawach stron do wchodzącego w skład tego majątku lokalu lub sposobie jego użytkowania, znajdowało potwierdzenie w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego ( m.in. wyrok NSA z dnia 11.05.1993r., sygn. akt SA/Wr 234/93 ). Zarazem instytucja zawieszenia postępowania ma z założenia charakter czasowy i nietrwały. Zasadniczym celem postępowania administracyjnego jest rozstrzygnięcie sprawy, stąd też w art. 97 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego stwierdza się, że wobec ustąpienia przyczyn uzasadniających zawieszenie postępowania organ administracji publicznej podejmie postępowanie z urzędu lub na wniosek strony. W przypadku, gdy przyczyną zawieszenia postępowania była potrzeba uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, o ustąpieniu przyczyny zawieszenia postępowania można mówić w dwóch wypadkach. Po pierwsze, postępowanie należy podjąć, gdy właściwy organ lub sąd wypowiedział się w sposób ostateczny w kwestii stanowiącej zagadnienie wstępne - wówczas przesłanka do zawieszenia odpada wskutek utraty przez tę kwestię przymiotu "otwartości". Na taki właśnie powód podjęcia postępowania wskazał organ pierwszej instancji stwierdzając, że postanowieniem z dnia [...] Sąd Apelacyjny we W. ostatecznie rozstrzygnął o utracie uprawnień do spornego lokalu. Biorąc pod uwagę, że bezsporny jest w sprawie fakt Sygn. akt 3 II SA/Wr 1157/02 6 wydania przez sąd powszechny prawomocnego orzeczenia dotyczącego m.in. kwestii uprawnień W. H. do lokalu, działanie organów administracji należy w świetle obowiązujących w dniu wydania zaskarżonego postanowienia przepisów prawnych ocenić jako prawidłowe. Niezależnie od powyższego kontrola zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia winna uwzględniać jeszcze jeden aspekt, wiążący się z drugą przesłanką podjęcia postępowania zawieszonego z& uwagi na kwestię prejudycjalną - tj. z sytuacją, gdy przeszkoda w prowadzeniu postępowania administracyjnego odpada wskutek utraty przez zagadnienie wstępne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Jedną z przyczyn, dla których przestaje istnieć związek przyczynowy pomiędzy możliwością merytorycznego rozpoznania sprawy a rozstrzygnięciem kwestii incydentalnej, przez co kwestia ta traci charakter zagadnienia wstępnego, może być zmiana w czasie trwania postępowania administracyjnego stosowanych w sprawie przepisów przypisujących tej kwestii znaczenie. Podobne skutki może odnieść derogacja niektórych przepisów przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego, orzekający o ich niezgodności z Konstytucją lub innymi ustawami. Powoływany art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności został wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. sygn. akt K20/01 (OTK-A 2002/3/34) uznany za niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. W efekcie na gruncie tej ustawy odmiennie kształtują się obecnie przesłanki wymeldowania z pobytu stałego - odpadł bowiem warunek utraty uprawnień do lokalu przez osobę, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Tym samym należy uznać, że ustalenia w kwestii uprawnień do lokalu osób w nim zameldowanych nie mają w istniejącym stanie prawnym znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy o wymeldowanie - a zatem nie będą stanowić zagadnienia wstępnego, które mogłoby być przesłanką do zawieszenia postępowania. W rozpatrywanej sprawie, z uwagi na fakt, że rozstrzygnięcia organów pierwszej i drugiej instancji co do podjęcia zawieszonego postępowania zapadły przed ogłoszeniem powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, wymaga rozstrzygnięcia, Sygn. akt 3 II SA/Wr 1157/02 7 czy i ewentualnie jakie skutki wywiera powyższe orzeczenie na ocenę zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia Wojewody D. Sprawowanie przez sądy administracyjne kontroli legalności działań administracji publicznej zakłada posługiwanie się przez Sąd przepisami prawa jako wzorcem kontroli aktów administracyjnych. W wyroku z dnia 4 grudnia 2002r. sygn. akt III RN 202/01 Sąd Najwyższy wypowiedział się przeciwko stosowaniu jako takiego wzorca przepisów, które orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego uznano za niekonstytucyjne. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego sąd administracyjny opierając się na normie prawnej uznanej za niezgodną z Konstytucją, mimo iż w momencie orzekania przez organy administracji służyło jej domniemanie konstytucyjności, dopuszcza się w istocie naruszenia prawa. W przedmiotowej sprawie konieczność uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego prowadzi do stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania odpowiada prawu - jako że rozstrzygnięcie w kwestii uprawnień skarżącego do lokalu nie powinno było w ogóle warunkować prowadzenia postępowania w sprawie o wymeldowanie. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.s.a. orzekł, jak w sentencji.