II SA/Wr 1171/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Daria Sachanbińska - spr. Sędziowie: sędzia NSA Roman Ciąglewicz asesor sądowy Grażyna Jeżewska Protokolant: sekretarz sądowy Grażyna Stykała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2004 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. z siedzibą w Z. na postanowienie Wójta Gminy [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie obrotu alkoholami 1) stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia, 2) orzeka, iż zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu, 3) zasądza od Wójta Gminy [...] na rzecz A Sp. z o.o. z siedzibą w Z. kwotę 77,60 zł (siedemdziesiąt siedem złotych sześćdziesiąt groszy), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu 29 stycznia 2001 r. wpłynęło do Urzędu Gminy [...] oświadczenie A Sp. z o.o. z siedzibą w Z. zwanej dalej Spółką, dotyczące wartości sprzedaży napojów alkoholowych w placówce handlowej, położonej w T. przy ul. [...]. W oświadczeniu podano, iż wartość obrotów alkoholem wyniosła w 2000 r. - 183. 329,32 zł., w tym za sprzedaż wina - 23. 974,03 zł., za sprzedaż wódki - 159. 355, 29 zł. Jednocześnie Spółka wniosła o naliczenie podwyższonej opłaty odrębnie dla poszczególnych kategorii alkoholi. Po ustaleniu wysokości należnej opłaty przez pracownika Urzędu, Spółka dobrowolnie wpłaciła ustaloną kwotę na 5. 820 zł. Kwota ta została naliczona od łącznej wartości sprzedaży poszczególnych rodzajów alkoholi. W wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa, opartym na treści art. 16 § 1 pkt 4 oraz art. 34 § 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o NSA, Spółka zażądała zwrotu nadpłaty w kwocie 1. 940 zł., wynikającej z bezpodstawnego zawyżenia wysokości opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych. Postanowieniem z dnia [...], nr [...] ,Wójt Gminy [...], działając na podstawie art. 123 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), zwanej dalej k.p.a., odmówił zwrotu żądanej kwoty. Uzasadniając rozstrzygnięcie podkreślił, iż ustalona przez Urząd opłata jest pochodną wartości detalicznej sprzedaży napojów alkoholowych, która przekroczyła 30 tys. ECU. Podwyższoną opłatę - zgodnie z treścią art. 111 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 12 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. Nr 35, poz. 230 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą, pobiera się od wartości sprzedaży napojów alkoholowych, osiągniętej w punkcie sprzedaży, a nie od wartości sprzedaży uzyskanej z poszczególnych kategorii alkoholi, na które zostały wydane odrębne zezwolenia. W tej sytuacji Wójt uznał, iż zarzut niezgodnego z przepisami zawyżenia opłaty jest bezpodstawny. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu, Spółka wniosła o zobowiązanie Urzędu Gminy w T. do zwrotu różnicy w opłacie za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych. Podkreślono, iż Urząd Gminy w T. błędnie interpretuje treść art. 111 ust. 2 i 3 ustawy, stosując wykładnię rozszerzającą tego przepisu. Dotyczy on "jedynie podwyższenia opłaty za korzystanie z zezwolenia, a nie daje podstaw do jej ustalenia dla całego punku sprzedaży". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie odnotować należy, że skoro skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., to w oparciu o treść art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy sąd administracyjny. W tym przypadku jest to, z mocy § 1 pkt 9 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652), tut. Sąd. Skargę należało uwzględnić aczkolwiek z innych powodów niż podniesione przez skarżącego. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej Prawo o postępowaniu, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co pozwala i obliguje do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. W pierwszym rzędzie należało rozstrzygnąć, czy przy wydaniu zaskarżonego postanowienia nie doszło do popełnienia naruszeń wymienionych w art. 156 k.p.a., zaistnienie których powoduje konieczność stwierdzenie nieważności aktu. Konkretniej, chodziło o odpowiedź na pytanie, czy dopuszczalnym było nadanie odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszeń formy postanowienia. Dla udzielenia odpowiedzi na tak postawione pytanie istotnym jest, iż obowiązek wniesienia opłaty, o jakiej mowa w art. 111 ust. 2 i 3 ustawy wynika wprost z ustawy, zatem jej obliczenie nie następuje w drodze decyzji administracyjnej. Stanowisko to potwierdza uchwała 5 sędziów NSA z dnia 23 czerwca 1997 r., sygn. akt OPK 1/97, publ. ONSA z 1997 r., nr 4, poz. 149, w której wyrażono pogląd, iż "ustalenie opłaty za zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych jest czynnością materialno - techniczną dotyczącą obowiązku wynikającego z przepisu prawa, dokonywaną w trybie pozaprocesowym przez właściwy organ lub w drodze samoobliczenia". Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że kwestionując czynność materialno - techniczną, a dokładniej żądając zwrotu części wpłaconej przez Spółkę opłaty, która - zdaniem skarżącej - został błędnie ustalona (zawyżona) przez pracownika Gminy, prawidłowo skierowano do Wójta Gminy [...] wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, który winien był - w zależności od oceny merytorycznej wniosku - zarządzić zwrot części nienależnej opłaty, bądź też odmówić jej zwrotu. Stanowisko Wójta powinno stanowić czynność z zakresu administracji publicznej, dotyczącą uznania albo odmowy uznania uprawnienia wynikającego z przepisów prawa, o której mowa w art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o NSA. Czynność ta nie mogła być zastąpiona przez wydanie w niniejszej sprawie postanowienia, gdyż ani przepisy ustawy ani inne przepisy prawa nie przewidują takiego sposobu jej załatwienia. Zgodnie z regulacjami zawartymi w k.p.a. formę postanowień wyraźnie zastrzeżono dla rozstrzygania kwestii wynikających w toku postępowania. Przesądzono również, iż postanowienia nie rozstrzygają o istocie sprawy, z wyjątkiem sytuacji gdy przepisy kodeksu stanowią inaczej (art. 123). Ponieważ taki wyjątek nie zachodzi w przedmiotowej sprawie, zaskarżone postanowienie wydano wbrew treści powołanego przepisu. W konsekwencji należało stwierdzić, iż zostało podjęte bez upoważnienia wynikającego z powszechnie obowiązującej normy prawnej (prawa materialnego i procesowego), która dla ustalenia skutków prawnych danego stanu faktycznego przewiduje właśnie formę postanowienia. Powyższe stwierdzenie powoduje, iż zaskarżone postanowienie należało uznać za wydane bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), a więc Sąd miał obowiązek - po myśli art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu - stwierdzić jego nieważność. Dodatkowo należy zaznaczyć, iż skarżąca Spółka, mimo wadliwej formy odpowiedzi na jej wezwanie, słusznie nie wniosła - wbrew pouczeniu zawartemu w postanowieniu - zażalenia do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skorzystała z prawidłowej dla tego trybu drogi ochrony swych interesów i złożyła skargę do Sądu administracyjnego. Sąd uznał, iż skarga wniesiona w takich okolicznościach a więc gdy zaskarżone postanowienie niewątpliwie kończy postępowanie oraz gdy nie przysługuje na nie zażalenie (przysługuje tylko w sytuacjach gdy kodeks tak stanowi), jest dopuszczalna i dlatego też rozpoznał sprawę. Rozstrzygnięć w punkcie drugim i trzecim wyroku dokonano w oparciu o treść art. 152 Prawa o postępowaniu oraz treść art. 55 ustawy o NSA w związku z treścią art. 97 § 2 cyt. wyżej ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.