II SA/Wr 1176/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie: sędzia WSA Daria Sachanbińska – spr. asesor sądowy Elżbieta Naumowicz Protokolant: sekretarz sądowy Grażyna Stykała po rozpoznaniu w dniu 21 września 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie opłaty za przejazd pojazdem nienormatywnym 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Zarządu Dróg Wojewódzkich w O. z dnia [...], nr [...], 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. na rzecz skarżącego J. W. kwotę 254 (dwieście pięćdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W wyniku przeprowadzonej w dniu 29 listopada 2001 r., kontroli pojazdu marki "Jelcz" 316, o numerze rejestracyjnym [...], stanowiącego własność J. W. stwierdzono, że transport drewna odbywał się niezgodnie z zezwoleniem gdyż nastąpiło przekroczenie o 0,05 m wymiaru szerokości pojazdu, dopuszczalnej masy pojazdu o 0,02 t. i nacisku jednostkowego na osi drugiej o 40,90 KN. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...], nr [...], opartą o przepisy art. 13 ust. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 71, poz. 838 z późn. zm.) oraz § 2, § 9 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 2 oraz § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych (Dz. U. Nr 51, poz. 607) w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 5 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. Nr 44, poz. 432), Dyrektor Zarządu Dróg Wojewódzkich w O. obciążył J. W. opłatą drogową w wysokości 12701,14 zł za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia, przedstawiając w uzasadnieniu szczegółowy sposób wyliczenia opłaty za stwierdzone przekroczenia i wskazując numer rachunku bankowego, na który należy w wyznaczonym terminie wpłacić opłatę. Od decyzji powyższej odwołał się J. W., wnosząc o jej uchylenie. Stwierdził, że opłata drogowa, którą ma zapłacić jest niewspółmiernie wysoka w stosunku do zagrożenia jakie spowodował oraz do wartości pojazdu, którą określił na 3000 złotych. Wskazał na złą kondycję finansową swej rodziny i brak możliwości spełnienia nałożonego decyzją obowiązku. Odwołujący się J. W. zwrócił uwagę, że przepisy nakładające na podmioty gospodarcze tak wysokie kary są niekonstytucyjne, co - w stosunku do poprzednio obowiązujących rozporządzeń – stwierdził Trybunał Konstytucyjny. Ponadto podniósł, że dokonanie zrewaloryzowania opłaty w oparciu o przepis wykonawczy do ustawy jest sprzeczny z Konstytucją, gdyż zgodnie z jej postanowieniami wprowadzenie wskaźnika waloryzującego mogło nastąpić tylko w drodze ustawy. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdzono, iż w zaistniałej sytuacji faktycznej organ pierwszej instancji zastosował prawidłowe podstawy prawne, które obligowały do obciążenia J. W. opłatą drogową. Nie zgłoszono też zastrzeżeń, co do wysokości opłaty i sposobu jej wyliczenia. Organ odwoławczy zauważył, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych zostało uchylone, jednak – z mocy § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 stycznia 2002 r. w sprawie opłat drogowych (Dz. U. Nr 8, poz. 60) – miało zastosowanie w niniejszej sprawie. Ponadto wyjaśniono stronie, że ustawodawca nie przewidział możliwości zmniejszenia opłaty ze względu na trudną sytuację materialną osoby zobowiązanej do jej zapłacenia oraz że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie jest upoważnione do dokonywania oceny zgodności obowiązujących przepisów z Konstytucją. W skardze na powyższą decyzję J. W. wniósł o uchylenie decyzji pierwszej i drugiej instancji oraz wstrzymanie wykonania decyzji Kolegium. Podniósł, że decyzje zostały oparte na przepisach niezgodnych z Konstytucją R.P., co w szczególności dotyczy § 9 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 rozporządzenia z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych oraz art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Zdaniem skarżącego, przepisy rozporządzenia wykraczają poza ustawowe upoważnienia, natomiast przepis ustawy ma charakter represyjny. J. W. powtórzył również argument o niekonstytucyjności przepisu o waloryzacji opłaty drogowej. Uzasadniając wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji Kolegium wykazał, że dokonanie zapłaty spornej opłaty drogowej pozbawi rodzinę skarżącego środków do życia. W odpowiedzi udzielonej na skargę, Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. wniosło o jej oddalenie, przywołując argumenty prawne zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W dniu 16 września 2002 r. Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu wydał postanowienie, w którym wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: na wstępie odnotować trzeba, że skoro skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., to w oparciu o art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji, badając prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 -, zwanej dalej p.s.a.). Jedną z podstaw prawnych rozstrzygnięć organów obu instancji były przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych (Dz. U. Nr 51, poz. 607). Wprawdzie rozporządzenie to zostało z dniem 14 lutego 2002 r. uchylone rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15 stycznia 2002 r. w sprawie opłat drogowych (Dz. U. Nr 8, poz. 60), jednakże zgodnie z brzmieniem § 8 rozporządzenia z dnia 15 stycznia 2002 r. do spraw wszczętych przed dniem jego wejścia w życie miały zastosowanie przepisy dotychczasowe, co oznacza, że rozstrzygnięcie organu odwoławczego oparte zostać musiało o przepisy cyt. wyżej rozporządzenia z dnia 27 czerwca 2000 r. W decyzji organu pierwszej instancji powołano przepis § 9 ust. 1 oraz ust. 2 tego rozporządzenia, stanowiący, że w razie stwierdzenia przejazdu pojazdu nienormatywnego bez właściwego zezwolenia, wysokość opłaty określona w § 2 ust. 2, ulega podwyższeniu o 90% - w przypadku przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej i nacisków osi (ust. 1 pkt 2), a o 70% - w przypadku przekroczenia dopuszczalnej szerokości (ust. 1 pkt 1). Nadto opłatę za przejazd bez zezwolenia przy zastosowaniu podwyższonych wysokości opłat oblicza się według zryczałtowanej długości trasy przejazdu wynoszącej 400 km (ust. 2). Ze szczegółowych wyliczeń przedstawionych zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i w decyzji organu pierwszej instancji wynika, że do obliczenia opłaty drogowej wymierzonej skarżącemu, wynoszącej 12.701,14 zł. zastosowano zarówno podwyższenie opłaty, jak i wskaźnik zryczałtowanej długości trasy wynoszący 400 km. W związku z takimi ustaleniami podnieść należy, że Trybunał Konstytucyjny w części I punkt 5 wyroku z dnia 10 grudnia 2002 r., sygn. akt P 6/02 (Dz. U. Nr 214, poz. 1816), orzekł, iż § 9 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych (Dz. U. Nr 51, poz. 607) jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku (OTK-A z 2000 r., nr 7, poz. 91) wskazano, że pomimo, iż przepisy tego rozporządzenia nie obowiązywały w dacie orzekania przez Trybunał, to wobec treści § 8 rozporządzenia z dnia 15 stycznia 2002 r., przepis § 9 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 uchylonego formalnie rozporządzenia z 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych wywołał, wywołuje i może nadal wywoływać określone skutki prawne w zakresie wszystkich spraw administracyjnych, wobec toczących się postępowań przed NSA, co uzasadnia konieczność merytorycznego rozpoznania w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności wspomnianego § 9 ust. 1 pkt 2 i ust 2 rozporządzenia z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, oznacza co do zasady, iż przepis ten, w zakresie spraw załatwionych na jego podstawie, nie może być uznany za właściwą podstawę prawną decyzji administracyjnych, wymierzających opłatę za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. W takiej sytuacji - zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji -orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonym w innych przepisach, właściwych dla danego postępowania. W świetle powołanej normy konstytucyjnej nasuwa się wniosek, że skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę prawną ostatecznej decyzji jest obowiązek sądu uchylenia takiej decyzji. Wskazać trzeba także, iż przepisem art. 82 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643) wprowadzono do Kodeksu postępowania administracyjnego przepis art. 145a stanowiący, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja (§ 1) oraz że skargę w takiej sytuacji wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (§ 2). Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.s.a., decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, gdy Sąd ten stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Tak więc należy przyjąć, iż jest zasadą, że Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego, zaś jedną z tych przesłanek jest- jak wspomniano – orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w sprawie niekonstytucyjności jednego z elementów podstawy prawnej tej decyzji. Skoro w rozpoznawanej sprawie występuje powoływana przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego, określona w art. 145a Kodeksu postępowania administracyjnego, zatem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.s.a., należało orzec o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Podobnie należało, w oparciu o art. 135 tej ustawy, orzec o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji. Rozstrzygnięcie zawarte w punktach 2 i 3 wyroku oparte jest o przepis art. 152 p.s.a. oraz art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.) w zw. z art. 97 § 2 cyt. wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające.