II SA/Wr 1203/01

Sygn. akt 3 II SA/Wr 1203/2001 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 kwietnia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Krystyna Anna Stec Sędziowie : Sędzia WSA - Jerzy Strzebińczyk Asesor WSA - Bogumiła Kalinowska ( sprawozdawca ) Protokolant - Katarzyna Dziok Po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w P. z dnia [...] nr [...] ; II. orzeka, że wymienione decyzje obu instancji nie mogą być wykonane. III. Sygn. akt 3 II SA/Wr 1203/2001 1 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] nr [...] D. Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14.03.1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity z 1998 roku Dz. U. Nr 90 poz. 575 z późniejszymi zmianami) i art. 138§ 1 pkt 1 Kpa po rozpatrzeniu odwołania A. D. od decyzji wydanej przez Powiatowego Inspektora Sanitarnego w P. znak: [...] z dnia [...] - o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej narządu słuchu - ujętej w poz. 15 Wykazu chorób zawodowych utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia - w zakresie ustaleń faktycznych - organ odwoławczy podał, że jak ustalono – A. D. zatrudniony był w A SA-Oddział Zakłady A w P. w latach 1974 - 1999 na następujących stanowiskach pracy: ślusarz, mechanik, operator SCMG (operator ładowarek, operator maszyn przodkowych), górnik strzałowy. W czasie pracy na w/w stanowiskach pracownik był narażony na hałas (poziom ekspozycji dla 8 godzinnego dnia wynosił 75 do 97,5 dB). W związku z podejrzeniem choroby zawodowej chory został poddany badaniom w Przychodni Chorób Zawodowych W. Ośrodka Medycyny Pracy w L., które w dniu 24.07.2000 r. zakończyły się wydaniem orzeczenia lekarskiego o nie rozpoznaniu uszkodzenia słuchu spowodowanego hałasem tj. choroby zawodowej wymienionej pod poz. 15 Wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65 poz. 294). W uzasadnieniu tego orzeczenia lekarskiego wskazano, że choroba ucha przebyta w 1987 roku oraz trwające w następnych latach stany zapalne uszu uniemożliwiają obecnie stwierdzenie, że istniejący ubytek słuchu został spowodowany hałasem. Uszkodzenia słuchu będące skutkiem oddziaływania hałasu mają charakterystyczny przebieg kliniczny. Stwierdzenie takiego przebiegu choroby jest podstawą dla rozpoznania zawodowego uszkodzenia słuchu. Lekarz badający chorego nie stwierdził charakterystycznego dla oddziaływania hałasu przebiegu uszkodzenia słuchu, a to z kolei skutkowało orzeczeniem o braku rozpoznania choroby zawodowej. Następnie A. D. skierowano na badania w trybie odwoławczym do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej słuchu wydano w Instytucie w dniu 05.12.2000 roku. W karcie informacyjnej z pobytu w Klinice Instytutu (682/00/ChZ) wskazano na asymetrię uszkodzenia słuchu uznając , iż brak symetrycznego uszkodzenia słuchu wynika z choroby ucha lewego trwającej od 1987 roku oraz operacji ucha (tympanoplastyki) w 1987 roku. Rozpoznano niewielki ubytek słuchu w uchu lepiej słyszącym ( prawym) wynoszący po odjęciu poprawek związanych z wiekiem 14 decybeli. Ponieważ taki ubytek słuchu (14 decybeli) nie jest podstawą dla rozpoznania choroby narządu słuchu i nie stanowi ograniczenia Sygn. akt II SA/Wr 1203/200/ 2 dla możliwości pracy zawodowej mechanika lub operatora - orzeczenie lekarskie w sprawie choroby zawodowej było negatywne. Znaczne uszkodzenie słuchu w uchu lewym spowodowane zostało czynnikami pozazawodowymi i nie zostało rozpoznane jako uszkodzenie pochodzenia pohałasowego. W konkluzji rozstrzygnięcia organ drugiej instancji stwierdził , że zgodnie z powołanym rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych warunkiem niezbędnym do stwierdzenia choroby zawodowej jest jej wcześniejsze rozpoznanie przez właściwe jednostki służby zdrowia. W omawianym przypadku zarówno Poradnia Chorób Zawodowych w L. jak i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. biorąc pod uwagę przebieg kliniczny choroby - niecharakterystyczny dla uszkodzeń zawodowych słuchu - nie rozpoznały u strony choroby zawodowej. Sam fakt potwierdzenia narażenia zawodowego na dany czynnik szkodliwy jest niewystarczający do stwierdzenia choroby zawodowej. A. D. nie godząc się z takim rozstrzygnięciem złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wnosząc o stwierdzenie choroby zawodowej narządu słuchu zarzucając , iż w jego przekonaniu uszkodzenie słuchu jest pochodzenia pohałasowego i ma związek z wykonywaną pracą w A SA Oddział zakłady A w P. Skarżący zaprzeczył jakoby uszkodzenie słuchu zostało spowodowane czynnikami pozazawodowymi. W odpowiedzi na skargę D. Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wniósł o jej oddalenie , podtrzymując dotychczasową argumentacje w sprawie. Dodatkowo podniósł, iż orzeczenia lekarskie obu jednostek służby zdrowia są zbieżne i nie potwierdzają zawodowego charakteru uszkodzenia słuchu. Bezsprzeczny jest fakt , iż skarżący podczas zatrudnienia narażony był na ponadnormatywny hałas , jednak w ocenie Inspektora Sanitarnego sam fakt potwierdzenia narażenia na czynnik szkodliwy jest niewystarczający do stwierdzenia choroby zawodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270). Wobec powyższego niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Sygn. akt 3 II SA/Wr 1203/2001 3 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako rzeczowo i miejscowo właściwy. Wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem w ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem norm postępowania administracyjnego w stopniu , który mógł mieć wpływ na wynik sprawy , a także z uchybieniem prawa materialnego , tj. przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz, U. Nr 65 poz.294 ze zm.). Stosownie do § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia , chorobą zawodową jest jedna z chorób określonych w Wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia pod warunkiem , że została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia , występujących w środowisku pracy. Ustalenie istnienia tych dwóch przesłanek , czyli rodzaju choroby wymienionej w Wykazie oraz związku między tą chorobą , a działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia , występujących w środowisku pracy -winno nastąpić zgodnie z regułami obowiązującej procedury. W świetle art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego orzekające organy stoją na straży praworządności i mają obowiązek podejmowania w prowadzonym postępowaniu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy , mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W tym celu spoczywa na organach obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego ( art. 77 § 1 Kpa) oraz dokonania jego pełnej oceny ( art. 80 Kpa) , czemu należy dać stosowny wyraz w uzasadnieniu decyzji poprzez wskazanie faktów , które uznano za udowodnione, dowodów, na których się oparto oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 Kpa). Z motywów zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika , że decyzję oparto na podstawie orzeczeń lekarskich w sprawie choroby zawodowej , o których mowa w § 8 ust. l powołanego rozporządzenia. Tego rodzaju orzeczenia lekarskie mają bez wątpienia walor opinii biegłych, które wymienione zostały w art. 84 § 1 Kpa , stanowiąc dowód w rozumieniu art.75 § 1 Kpa. Dowód ten , jak każdy inny , podlega ocenie organu orzekającego , stosownie do art. 80 § 1 Kpa , a zatem przedmiotowe orzeczenie lekarskie , powinno być jednoznaczne w swej treści i nie budzić wątpliwości by mogło zostać uznane za miarodajne . Jak wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 V 1998 r. sygn. I SA 1200 /98 ( LEX nr 45833) organ nie może oprzeć swego rozstrzygnięcia na opinii lekarskiej lakonicznej, nie zawierającej przekonującego uzasadnienia , bądź sprzecznej z przepisami prawa. Mając taką opinię , organ zobowiązany jest wezwać biegłych lekarzy do uzupełnienia jej w kierunku przez siebie wskazanym bądź z urzędu zasięgnąć opinii innej placówki naukowej służby zdrowia z zakreśleniem okoliczności jakie winny być w opinii ustalone. Jednak w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy trzeba Sygn. akt 3 II SA/Wr 1203/2001 4 bezsprzecznie stwierdzić , że wydane orzeczenia stawianych wymogów nie spełniają. W orzeczeniu lekarskim sporządzonym przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w L. z dnia 24 lipca 2000 r., w którym nie rozpoznano choroby zawodowej w postaci ubytku słuchu spowodowanego hałasem ( ujętej w pozycji 15 Wykazu chorób zawodowych ) , poza stwierdzeniem przewlekłego stanu zapalnego ucha lewego oraz przebytej tympanoplastyki w 1987 r., ustalono obustronny niedosłuch , o mieszanym - przewodzeniowo-odbiorczym charakterze w lewym uchu . Nadto wskazano , że obraz kliniczny niedosłuchu nie jest charakterystyczny dla przewlekłego urazu akustycznego i nie spełnia kryterium diagnostycznego choroby zawodowej. Orzeczeniu temu trudno przypisać walor wyczerpującego uzasadnienia dokonanego rozpoznania : jest ogólnikowe, nie uściśla kryteriów diagnostycznych, pomija ustalenie stopnia ubytku słuchu prawego ucha , choć stwierdza o obustronnym niedosłuchu . Kolejne orzeczenie - z dnia 5 grudnia 2000 r. wydane przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., stwierdzające negatywną obserwację w kierunku niedosłuchu pochodzenia zawodowego zawiera również lakoniczne uzasadnienie .W wyniku przeprowadzonych u skarżącego badań audiometrycznych ustalono cechy niedosłuchu typu odbiorczego w prawym uchu - z ubytkiem wynoszącym 14 dB oraz znaczny stopień niedosłuchu typu mieszanego w lewym uchu z brakiem percepcji tonów wysokich .Zdaniem tej jednostki orzeczniczej brak podstaw do uznania zawodowej choroby narządu słuchu wypływa z charakteru stwierdzonego niedosłuchu oraz stopnia ubytku słuchu dla ucha prawego. Opinia ta nie wydaje się pełna także z tego względu , iż nie precyzuje , czy przy określeniu stopnia uszkodzenia słuchu w uchu prawym uwzględniono poprawkę na wiek i w tym zakresie można dopatrzeć się sprzeczności z treścią rozstrzygnięcia organu drugiej instancji , w którym przyjęto - nie wiadomo na jakiej podstawie - iż ta wielkość obejmuje poprawkę związaną z wiekiem pacjenta. Nadto należy zważyć na okoliczność , iż w obu opiniach lekarskich nie ustalono zupełnie stopnia ubytku słuchu dla lewego ucha. W pierwszym orzeczeniu pominięto odniesienie się do tej kwestii, zaś w orzeczeniu Instytutu określono go jako "znaczny", bliżej nie precyzując. W tej sytuacji , wbrew wymogom art. 7, 80 i 107 § 3 Kpa organy I i II instancji bezsprzecznie nie wyjaśniły wszechstronnie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy i nie wykazały ponad wszelką wątpliwość , że znaczne uszkodzenie słuchu w uchu lewym spowodowane zostało wyłącznie czynnikami pozazawodowymi. Sam fakt współistnienia przy schorzeniu czynników pozazawodowych żadną miarą nie może prowadzić do wysnuwania wniosku , iż tym samym wykluczony zostaje związek przyczynowy między istnieniem choroby zawodowej a narażeniem z powodu szkodliwego środowiska pracy. Uszczerbek na zdrowiu jest bowiem spowodowany przyczyną zewnętrzną także wówczas, gdy współdziałały ze sobą zarówno przyczyny wewnętrzne jak i zewnętrzne. Nadal zachowuje aktualność pogląd wyrażony w wyroku Sądu Sygn. akt 3 II SA/Wr 1203/2001 5 Najwyższego z 311 1999 r. URN 110/98 ( Prok. i Pr. z 1999, nr 7 - 8 , poz. 56 ), iż w przypadku pozytywnego ustalenia , że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w Wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie , istnieje domniemanie związku przyczynowo - skutkowego między chorobą zawodową , a warunkami narażającymi na jej powstanie. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 IV 1982 r. USA 372/ 82 ( ONSA z 1982, Nr 1 , poz. 33) uznając ,że wystarczy tylko stwierdzenie istnienia warunków narażających na powstanie danej choroby , nie jest natomiast konieczne udowodnienie , że w danym wypadku warunki takie ją spowodowały. Nie wyłącza to możliwości wykazania , że mimo pracy w warunkach narażających na dana chorobę - jej powstanie w konkretnym wypadku nastąpiło z innych przyczyn , nie związanych z wykonywaniem zatrudnienia , jednakże nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę. W niniejszej sprawie orzekające organy nie obaliły domniemania istnienia związku przyczynowego między warunkami pracy ( hałasem na jaki narażony był skarżący) a stwierdzonym niedosłuchem. W powyższym kontekście godzi się nadto zauważyć, iż doszło do naruszenia także norm prawa materialnego tj. przepisów § 1 cytowanego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Zawarte w pozycji 15 stanowiącego załącznik do tego aktu prawnego Wykazu chorób zawodowych wyrażenie " uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu" oznacza , iż wystąpienie uszkodzenia zdrowia w postaci niedosłuchu oraz wykonywanie pracy w warunkach zagrożenia hałasem , co w niniejszej sprawie pozostaje poza sporem , samo przez się uzasadnia zakwalifikowanie danego schorzenia jako choroby zawodowej i to niezależnie od stopnia nasilenia. Ustawodawca w żadnym z przepisów rozporządzenia , ani w Wykazie , nie uwarunkował badania przesłanek w zakresie stwierdzania o chorobie zawodowej od ustalenia stopnia zaawansowania schorzenia. Pogląd ten jest ugruntowany w niezmiennej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego ( por. wyroki SN - z 28.06.2000r. III RN 202/99 Wokanda 2000/9/33, z 11.03.1999 III RN128/98 OSANP 1999/24/771, z 04.06.1998r. III RN 36/98 OSNP 1999/6/192 , wyroki NSA -z 22.03.2001 I SA 1389/00 LEX nr 77664, z 25.11.1998r. I SA 1342/98 LEX nr 45831).Na tle unormowań cytowanego rozporządzenia jako wadliwe i nie znajdujące jakichkolwiek podstaw prawnych należy uznać również przyjęcie , że niedosłuch typu mieszanego nie może być zakwalifikowany jako choroba zawodowa. Odnosząc się do zgłoszonego w skardze żądania skarżącego o stwierdzenie choroby zawodowej należy podnieść , że nie mogło ono zostać uwzględnione , ponieważ wojewódzkie sądy administracyjne w zakresie swoich kompetencji badają zaskarżone decyzje administracyjne jedynie pod względem Sygn. akt 3 II SA/Wr 1203/2001 6 ich zgodności z prawem, co oznacza , że rozpoznając skargę na dane rozstrzygnięcie oceniają, czy i jakie zostały naruszone przepisy prawa i wówczas są władne tylko do usunięcia wadliwej decyzji z obrotu prawnego. Nie mają natomiast kompetencji do merytorycznego orzekania w sprawie w miejsce organów administracji. Z powołanych względów - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 , poz.1270) - orzeczono jak w sentencji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny wyeliminować w toku prowadzonego postępowania stwierdzone powyżej uchybienia.