II SA/Wr 122/12

WyrokWSA we Wrocławiu2012-04-24

Skład orzekający: Mieczysław Górkiewicz, Olga Białek, Ireneusz Dukiel

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organizacja społeczna może żądać wszczęcia postępowania administracyjnego i dopuszczenia do udziału w nim na prawach strony, jeśli nie wykaże konkretnego interesu społecznego, a jedynie ogólne cele statutowe związane z przedmiotem sprawy?
Ratio decidendi
Organizacja społeczna może żądać wszczęcia postępowania administracyjnego lub dopuszczenia do udziału w nim na prawach strony, jeśli jej żądanie jest uzasadnione celami statutowymi ORAZ przemawia za nim interes społeczny. Samo ogólne powołanie się na cele statutowe, nawet jeśli są one związane z przedmiotem sprawy (np. przestrzeganie prawa budowlanego), nie jest wystarczające do uwzględnienia wniosku. Organizacja musi konkretnie i szczegółowo wykazać interes społeczny, uzasadnić potrzebę jego ochrony oraz przedstawić, w jaki sposób jest w stanie ten interes realnie bronić, wykazując merytoryczne powiązanie między przedmiotem sprawy a zakresem działania, wiedzą i osiągnięciami organizacji.
Stan faktyczny
Stowarzyszenie złożyło wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie samowoli budowlanej (budowa ogrodzenia) oraz dopuszczenie go do udziału w postępowaniu na prawach strony. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego odmówił wszczęcia postępowania i dopuszczenia Stowarzyszenia, uznając, że nie wykazało ono ani interesu społecznego, ani celu statutowego uzasadniającego wniosek. Po utrzymaniu w mocy tej decyzji przez Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego i oddaleniu skargi przez WSA w poprzedniej sprawie, Stowarzyszenie ponownie złożyło wniosek, który również został odrzucony. Stowarzyszenie wniosło skargę do WSA, zarzucając organom bezczynność i brak zainteresowania przywróceniem stanu zgodnego z prawem, a także potencjalne zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego.
Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mieczysław Górkiewicz, Sędziowie Sędzia WSA - Olga Białek, Sędzia WSA - Ireneusz Dukiel (spr.), , Protokolant asystent sędziego - Wojciech Śnieżyński, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi S. na postanowienie D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia .... w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie samowoli budowlanej oraz dopuszczenia do udziału w postępowaniu na prawach strony Stowarzyszenia oddala skargę. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w D. (zwany dalej "PINB") postanowieniem z dnia ...., podjętym na podstawie art. 123 i art. 31 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – zwanej dalej k.p.a., odmówił wszczęcia na wniosek ." z siedzibą w D. (zwanej dalej "stroną skarżącą") postępowania administracyjnego w sprawie samowoli budowlanej, w związku z budową ogrodzenia boiska na osiedlu S. w D. oraz dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału na prawach strony w tym postępowaniu. W uzasadnieniu postanowienia PINB podkreślił, że przepisy na które powołuje się strona skarżąca w swoim wniosku z dnia 30 września 2011 r., tj. art. 31 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. stanowią, że organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem wszczęcia postępowania oraz dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Zdaniem organu I instancji w niniejszej sprawie strona skarżąca nie wskazała i nie wykazała zarówno istnienia interesu społecznego, jak swojego celu statutowego, który uzasadniałby przedmiotowy wniosek. Dodał, że strona skarżąca wskazywała, że "z treści pisma Urzędu Miasta D. - zgłoszenie robót budowlanych polegających na budowie ogrodzenia na osiedlu S. w D. wynika, że zostało dokonane dnia 16 czerwca 2003 r. (pismo znak ZK-342/22/03), gdy tymczasem w tym właśnie piśmie inwestor podaje, iż roboty budowlane rozpoczął 25 maja 2003 r., a w innym piśmie z dnia 27 maja 2003 r. inwestor podaje datę zakończenia inwestycji właśnie na dzień 16 czerwca 2003 r.". Nadto strona skarżąca podawała, że "postępowanie prowadzone przez Prokuraturę Rejonową w D.(sygn. akt Ds. 3464/04) wykazało, że w wyniku prowadzonej inwestycji na osiedlu Struga w D.przestępstwa z art. 90 ustawy prawo budowlane, dopuścił się Burmistrz D.- M. P.." PINB podkreślił, że jest to już drugi wniosek strony skarżącej w tej samej sprawie. Dodał, że swój pierwszy wniosek z dnia 19 października 2010 r. Stowarzyszenie uzasadniało realizacja statutowych celów- "monitoringu władzy publicznej" i istnieniem interesu społecznego w postaci "realizacji idei państwa prawa i sprawiedliwości". PINB zaznaczył, że wówczas w Statucie strona skarżąca określała następujące swoje cele: a) doradztwo i udzielenie pomocy prawnej, medycznej, ekonomicznej osobom poszkodowanym w wypadkach i kolizjach drogowych oraz ich rodzin; b) propagowanie zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym; c) monitorowanie działalności organów władzy państwowej i samorządowej pod względem poszanowania prawa oraz praw i wolności obywatelskich, a także pomoc organizacyjno prawna w tym zakresie; d) monitorowanie działalności zakładów ubezpieczeń oraz innych organów i instytucji zobowiązanych do wypłaty należnych odszkodowań i świadczeń podmiotom uprawnionym, a także pomoc organizacyjnoprawna w tym zakresie; e) podejmowanie działań zmierzających do poprawy bezpieczeństwa w ruchu drogowym, w tym w szczególności podejmowanie inicjatyw ustawodawczych; f) podejmowanie działań zmierzających do poprawy sytuacji poszkodowanych w wypadkach i kolizjach drogowych; g) pomoc osobom uzależnionym od hazardu; h) gromadzenie środków na realizację zadań statutowych; i) współpraca z osobami i instytucjami krajowymi i międzynarodowymi w zakresie wymiany informacji i doświadczeń oraz podejmowania wspólnych działań w dziedzinie bezpieczeństwa w ruchu drogowym i pomocy poszkodowanym w wypadkach i kolizjach drogowych. PINB poinformował, że postanowieniem z dnia 10 grudnia 2010 r. nr 384/2010 odmówił wówczas wszczęcia postępowania na wniosek strony skarżącej oraz dopuszczenia jej do udziału na prawach strony w tym postępowaniu. Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu (dalej w skrócie DWINB) ww. postanowienie (po rozpatrzeniu zażalenia strony skarżącej) postanowieniem z dnia 28 stycznia 2011 r. nr 110/2011 utrzymał w mocy, a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 26 maja 2011 r. (sygn. akt II SA/Wr 162/11) oddalił skargę strony skarżącej na postanowienie organu II instancji. Organ I instancji zauważył, że w aktualnie przedłożonym Statucie w § 7 cele Stowarzyszenia zostały określone następująco: a) podejmowanie wszelkich niezbędnych działań zmierzających do ochrony obiektywnego porządku prawnego; b) podejmowanie środków przewidzianych prawem, zmierzających do prawidłowego i jednolitego stosowania prawa w postępowaniu sądowym, administracyjnym, sądowoadministracyjnym, w sprawach o wykroczeniach oraz w innych postępowaniach; c) wytaczanie powództw w sprawach karnych i cywilnych oraz składanie wniosków i udział w postępowaniu sądowym w sprawach administracyjnych, sądowo-administracyjnych, karnych, cywilnych, ze stosunku pracy i ubezpieczeń społecznych, jeżeli tego wymaga ochrona praworządności, interesu społecznego, własności lub praw obywateli; d) podejmowanie działań zmierzających do ochrony pasa drogowego przed nielegalnym jego zajmowaniem, w trym wszczynanie i udział w postępowaniach administracyjnych oraz sądowo-administracyjnych i innych; e) podejmowanie działań zmierzających do przestrzegania przepisów szeroko rozumianego prawa budowlanego, w tym wszczynanie i udział w postępowaniach administracyjnych oraz sądowoadministracyjnych i innych; f) podejmowanie działań zmierzających do przestrzegania przepisów szeroko rozumianego prawa wyborczego, w tym ochrona przed nielegalną promocją i reklamą wyborczą, w tym wszczynanie i udział w postępowaniach administracyjnych oraz sądowoadministracyjnych, cywilnych, karnych i innych; g) działanie na rzecz przestrzegania praw obywatela i obowiązków organów władzy publicznej w tym ustawodawczej, wykonawczej, organów ścigania, wymiaru sprawiedliwości, zawartych w szczególności w Konstytucji RP, umowach międzynarodowych i obowiązujących przepisach prawa; h) podejmowania interwencji oraz reprezentowanie obywateli i innych podmiotów wobec organów władzy publicznej i innych instytucji państwowych i samorządowych, w ochronie ich słusznych interesów lub w przypadkach zagrożenia porządku prawnego oraz bezpieczeństwa, a także udział w postępowaniach prowadzonych przez te organ w granicach prawem dopuszczalnych, w tym prowadzenie mediacji w sprawach karnych, cywilnych, administracyjnych, sądowo-administracyjnych, rodzinnych - jako mediatorzy społeczni i zawodowi, o ile spełniają przewidziane prawem wymagania; i) ochrona równości oraz nie dyskryminacji przez bezpodstawne bezpośrednie lub pośrednie zróżnicowanie praw i obowiązków obywateli, w tym mogą w sprawach o roszczenia z tego zakresu wytaczać za zgodą obywateli powództwa na ich rzecz oraz, za zgodą powoda, występować do postępowania w każdym jego stadium; j) propagowanie zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym; k) monitorowanie działalności organów władzy państwowej i samorządowej pod względem poszanowania prawa oraz praw i wolności obywatelskich, w tym inicjowanie postępowań administracyjnych, sądowo-administracyjnych, sądowych i innych, w tym uczestnictwo w tych postępowaniach na prawach strony; l) doradztwo i udzielenie pomocy prawnej, medycznej, ekonomicznej osobom poszkodowanym w wypadkach i kolizjach drogowych oraz ich rodzinom; ł) monitorowanie działalności zakładów ubezpieczeń oraz innych organów i instytucji zobowiązanych do wypłaty należnych odszkodowań i świadczeń podmiotom uprawnionym, a także pomoc organizacyjno prawa w tym zakresie; m) podejmowanie działań zmierzających do poprawy bezpieczeństwa w ruchu drogowym, w tym w szczególności podejmowanie inicjatyw ustawodawczych; n) podejmowanie działań zmierzających do poprawy sytuacji poszkodowanych w wypadkach i kolizjach drogowych; o) pomoc osobom uzależnionym od hazardu; p) gromadzenie środków na realizację zadań statutowych; r) współpraca z osobami i instytucjami krajowymi i międzynarodowymi w zakresie wymiany informacji i doświadczeń oraz podejmowania wspólnych działań w dziedzinie bezpieczeństwa w ruchu drogowym i pomocy poszkodowanym w wypadkach i kolizjach drogowych. PINB podkreślił jednak, że strona skarżąca nie wskazała jaki konkretny cel statutowy uzasadnia jej wniosek, ograniczając się jedynie to stwierdzenia "...udział naszego stowarzyszenia w przedmiotowym postępowaniu wynika z realizacji statutowych celów." Organ I instancji stwierdził, że jeśli nawet przyjąć, że takim celem mogłoby być określone w § 7 ust. 1 pkt e) Statutu: "podejmowanie działań zmierzających do przestrzegania przepisów szeroko rozumianego prawa budowlanego, w tym wszczynanie i udział w postępowaniach administracyjnych oraz sądowoadministracyjnych i innych", to tak określony cel statutowy ma charakter bardzo ogólny w odniesieniu do przepisów prawa budowlanego, a także w sposób ogólny określa, wszczynanie i udział w postępowaniach administracyjnych. W ocenie PINB nie można więc uznać, że cel ten wiążą się ściśle z przedmiotem sprawy, której wszczęcia domaga się Stowarzyszenie. Organ I instancji przypomniał, że między celami statutowymi Stowarzyszenia, a materialnoprawnym przedmiotem sprawy musi istnieć prawny związek w tym znaczeniu, że cele statutowe mogą mieć wpływ na sposób załatwiania sprawy, w szczególności na treść rozstrzygnięcia sprawy. Dodał, że nie dopatrzył się takiego związku, a w konsekwencji interesu statutowego Stowarzyszenia do wszczęcia wnioskowanego postępowania administracyjnego. W zażaleniu na powyższe postanowienia strona skarżąca wnosząc o jego uchylenie podniosła, że cele statutowe uprawniają Stowarzyszenie do występowania z wnioskiem o wszczęcie postępowania w związku z wieloletnią samowolą budowlaną jaka ma miejsce w D. na ulicy S.. Dodała, że bezradność organu w załatwieniu sprawy i kilkuletnia zwłoka wydają się wystarczającymi powodami aby społeczeństwo mogło domagać się od powołanych organów poszanowania prawa w tym konstytucyjnej zasady państwa prawa, w szczególności, że fakt samowoli budowlanej został potwierdzony w toku postępowania prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w D. (sygn. akt Ds. 3464/04). Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2011 r. nr 1559/2011 DWINB utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ II instancji zauważył, że jakkolwiek strona skarżąca nie podaje jaki cel statutowy uzasadnia jej wniosek o wszczęcie postępowania to należy uznać, że żądanie wszczęcia postępowania odpowiada celowi statutowemu Stowarzyszenia wymienionemu w § 7 pkt 1 lit. e) Statutu, którym jest "podejmowanie działań zmierzających do przestrzegania przepisów szeroko rozumianego prawa budowlanego, w tym wszczynanie i udział w postępowaniach administracyjnych oraz sądowo-administracyjnych i innych". Zaznaczył jednak, że niemniej sama zgodność żądania organizacji społecznej wszczęcia postępowania z jej celem statutowym nie jest wystarczająca do uwzględniania żądania, bowiem wszczęcie postępowania na żądanie organizacji społecznej musi wynikać również z interesu społecznego, którego realizacji to postępowanie ma służyć. Dodał, że organizacja ubiegająca się o dopuszczenie do udziału w postępowaniu winna wykazać, konkretnie i szczegółowo, interes społeczny w tym postępowaniu, uzasadnić potrzebę ochrony obiektywnie istniejącego interesu społecznego, a także w jaki sposób jest w stanie bronić interesu społecznego. Podniósł, że powinna również wykazać się kwalifikacjami jakie posiada aby realnie bronić interesu społecznego w postępowaniu administracyjnym. Stwierdził nadto, że sama zgodność celów statutowych organizacji społecznej z żądaniem wszczęcia postępowania nie tworzy interesu społecznego po stronie tej organizacji. Organ II instancji wskazał, że wyznaczenie sobie przez członków organizacji społecznej w Statucie organizacji szczytnych celów niekoniecznie musi służyć realizacji interesu społecznego i dlatego za każdym razem gdy organizacja społeczna domaga się wszczęcia postępowania administracyjnego w danej sprawie powinna wskazać konkretny interes społeczny, którego chce bronić. DWINB we Wrocławiu podkreślił, że zarówno we wniosku o wszczęcie postępowania jak i w zażaleniu strona skarżąca nie wskazała jaki interes społeczny ma zostać zrealizowany poprzez postępowanie administracyjne w sprawie samowolnej budowy ogrodzenia boiska na Osiedlu S. w D., w szczególności nie wskazała jakie konkretnie przepisy prawa administracyjnego narusza rzeczone ogrodzenie i jakie konsekwencje odpowiadające obiektywnie istniejącemu interesowi społecznemu to postępowanie ma wywołać. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona skarżąca wniosła o uchylenie ww. postanowienia i przeprowadzenie dowodu z akt postępowania przygotowawczego Prokuratury Rejonowej w D. o sygn. akt DS. 3463/04 na okoliczność popełnienia samowoli budowlanej. Strona skarżąca zarzuciła, że trudno uznać aby nie były spełnione przesłanki dotyczące udziału organizacji społecznej (stowarzyszenia) w przedmiotowym postępowaniu, skoro istnieje samowola budowlana, której istnienie potwierdziło postępowanie prowadzone przez Prokuraturę Rejonowa w D. i do dnia dzisiejszego właściwe w sprawie organy nie przywróciły stanu zgodnego z prawem. Dodała, że tym samym zachodzi przesłanka bezprawności i bezczynności orzekających w sprawie organów, które od ponad lat 7 akceptują stan niezgodny z prawem posiadając pełną wiedzę na ten temat. Podkreśliła, że skoro obydwa organy nie wykazują żadnego zainteresowania w przywróceniu stanu zgodnego z prawem, tym samym organizacja społeczna (stowarzyszenie) ma interes prawny (zgodnie z zapisami statutu mówiącymi o ochronie obiektywnego porządku prawnego oraz podejmowaniu działań w sprawie samowoli budowlanych) w podejmowaniu działań zmierzających do przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Strona skarżąca poinformowała, że przedmiotowe ogrodzenie jako samowola budowlana usytuowana bezpośrednio przy drodze publicznej może stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa ruch drogowego. W odpowiedzi na skargę DWINB wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) w zw. z art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. z 2012 r. Dz. U. poz. 270)- zwanej dalej p.p.s.a., zakres kontroli zaskarżonych do Sądu postanowień ograniczony jest do ich oceny zgodności z prawem i tylko w zakresie objętym przedmiotem danego postanowienia. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonego aktu Sąd w pełni podzielił stanowisko DWINB wyczerpująco uzasadnione w kwestionowanym postanowieniu. Zgodnie z regulacją art. 31 § 1 pkt 1 k.p.a., aby organizacja społeczna mogła w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem wszczęcia postępowania lub dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, muszą zostać spełnione jednocześnie dwie przesłanki: 1/ żądanie organizacji społecznej musi mieć uzasadnienie w jej celach statutowych i 2/ za tym żądaniem musi przemawiać interes społeczny. W sprawie nie był sporne, że S.z siedzibą w D. jest organizacją społeczną. Nie budziło też wątpliwości, że określone w § 7 ust. 1 pkt e) Statutu Stowarzyszenia jako cel "podejmowanie działań zmierzających do przestrzegania przepisów szeroko rozumianego prawa budowlanego, w tym wszczynanie i udział w postępowaniach administracyjnych oraz sądowoadministracyjnych i innych", chociaż zostało sformułowane bardzo ogólnie, to wyczerpuje pierwszą z przesłanek wymienionych w art. 31 § 1 pkt 1 k.p.a. Kontrowersję natomiast budziło istnienie w sprawie interesu społecznego, który przemawiałby za uprawnieniem skarżącego Stowarzyszenia do zainicjowania postępowania i udział w nim na prawach strony w sprawie ewentualnej samowoli budowlanej mającej polegać na wykonaniu ogrodzenia boiska na osiedlu S. w D.przed dokonaniem wymaganego zgłoszenia tych robót. Podkreślić należy, iż organizacje społeczne mogą realizować swoje zadania statutowe poprzez reprezentację i ochronę owego interesu społecznego, pod warunkiem wskazania zasadności swojego udziału w konkretnym postępowaniu. Organ nie jest zobowiązany do każdorazowego uwzględnienia wniosku organizacji społecznej z tego powodu, że charakter rozpoznawanej sprawy jest zgodny z zakresem jej statutowej działalności, a organizacja twierdzi, że reprezentuje interes społeczny. Pojęcie "interesu społecznego" jest pojęciem niedookreślonym. Interes ten nie jest ustalony raz na zawsze, lecz jego treść jest ciągle zmieniającą się kompozycją i balansem różnorodnych wartości określonego społeczeństwa w określonym czasie (zob. M. Wyrzykowski, Pojęcie interesu społecznego w prawie administracyjnym, Warszawa 1986, s. 209). Określenie, co jest zgodne z interesem społecznym, a co jest z nim sprzeczne lub obojętne, winno każdorazowo nastąpić na podstawie całokształtu stanu prawnego i faktycznego sprawy będącej przedmiotem postępowania. W rezultacie zatem stwierdzenie potrzeby reprezentacji i ochrony interesu społecznego w konkretnym postępowaniu uzależnione jest wyłącznie od oceny organu prowadzącego postępowanie. Podkreślić należy, że przy interpretacji przepisów prawa zawierających zwroty niedookreślone nie występuje uznanie administracyjne, pomimo pewnego luzu decyzyjnego, gdyż ich znaczenie zostaje ustalone w wyniku wykładni prawa. Zatem kategoria interesu społecznego jest pojęciem nieostrym, któremu organ prowadzący postępowanie powinien nadać znaczenie w kontekście konkretnej sprawy administracyjnej. W ramach czynności podjętych w zakresie analizy przesłanek przewidzianych dla udziału organizacji społecznej, organ administracji publicznej powinien: 1) ustalić zasadniczy cel statutowy organizacji, 2) rozpoznać interes społeczny w rozstrzyganej sprawie, 3) sprawdzić czy interes społeczny wskazywany przez organizację ma taki charakter, 4) rozpatrzyć czy wstąpienie organizacji do sprawy będzie służyć realizacji interesu społecznego na tle indywidualnej sprawy. Wskazane czynności służą wyjaśnieniu sprawy, a ponadto są odzwierciedleniem zasady harmonizacji, która wymaga właśnie zastosowania reguły kompromisu i jednocześnie jest nakazem poszukiwania "złotego środka", gdyż - jak się wydaje - nie można zwolnić organu administracyjnego z ciężaru weryfikowania kwalifikacji merytorycznych zgłaszającej się doń organizacji społecznej. Organizacja ubiegająca się o dopuszczenie do udziału w postępowaniu winna wykazać - konkretnie i szczegółowo - interes społeczny w tym postępowaniu, uzasadnić potrzebę ochrony obiektywnie istniejącego interesu społecznego, a także wskazać jak realnie jest w stanie bronić interesu społecznego. Musi istnieć merytoryczne powiązanie między przedmiotem sprawy a zakresem działania organizacji, jej osiągnięciami, specjalizacją działania, a nie tylko jej celami. Za udziałem organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym interes społeczny przemawiał będzie tylko wtedy, gdy będzie ona dysponowała wiedzą merytoryczną w kwestiach objętych swoimi celami statutowymi, ale i rozeznaniem w sprawie, w której ma zamiar uczestniczyć. Sprawa administracyjna, w której wystąpić chce organizacja społeczna, powinna dotyczyć zasadniczych kierunków jej działalności. Cele statutowe organizacji społecznej powinny zatem stanowić główny cel jej działania, a nie cel uzupełniający. Przy tym wskazany zakres statutowej działalności powinien być odpowiednio skonkretyzowany. Nie bez znaczenia będzie też kwestia niekomercyjności czy rzeczywistości omawianych celów statutowych. Udział organizacji społecznej w postępowaniu na podstawie ww. przepisu nie może służyć partykularnym interesom samej organizacji społecznej lub jej członków, lecz musi odpowiadać wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym w sprawach indywidualnych i działaniem w nim organów administracyjnych. Trzeba mieć na uwadze, że udział organizacji społecznych w postępowaniu nie pozostaje bez wpływu na sytuacje prawną pozostałych stron (możliwość dostępu do akt - art. 73 w zw. z art. 31 § 3 k.p.a., możliwość wniesienia środków odwoławczych - art. 127 w zw. z art. 31 § 3 k.p.a., co może wpływać na termin załatwienia sprawy decyzją ostateczną itp.). Powyższe uwarunkowania przesądzają, że skoro udział organizacji społecznych stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 28 k.p.a. oraz ma to jednocześnie wpływ na sytuację procesową pozostałych stron postępowania, przesłanki dopuszczenia organizacji społecznych do udziału w postępowaniu nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Organizacja powinna (stosownie od okoliczności sprawy - z własnej inicjatywy lub na żądanie organu administracyjnego) uprawdopodobnić, że gdy przystąpi do postępowania to przyczyni się aktywnie do lepszego wypełnienia celów tego postępowania administracyjnego oraz interes społeczny będzie wówczas wszechstronniej reprezentowany i chroniony. Potrzeba ochrony interesu społecznego zachodzi w przypadku, gdy skutki decyzji administracyjnej wydanej przez organ wpływać będą na sytuację nie tylko strony postępowania, ale także na inne podmioty i otoczenie. W niniejszej sprawie oprócz wyrażenia zainteresowania jej przedmiotem, skarżące Stowarzyszenie żadnej z powyższych okoliczności nie wykazało. Samo powołanie się na cele statutowe jest niewystarczające, gdy chce się brać udział w tak specjalistycznym postępowaniu, jakim jest postępowanie naprawcze w sprawie samowoli budowlanej, w którym rozstrzyga się wiele skomplikowanych kwestii. Przedmiotem uregulowanego w ustawie Prawo budowlane postępowania naprawczego jest ustalenie, czy faktycznie miała miejsce samowola budowlana, w tym wypadku wykonania robót budowlanych bez wymaganego zgłoszenia i w sytuacji potwierdzenia tej okoliczności, ocena wykonanych robót budowlanych pod kątem techniczno-budowlanym. Udział organizacji społecznej, która ma tylko w statucie wpisany cel "podejmowanie działań zmierzających do przestrzegania przepisów szeroko rozumianego prawa budowlanego....", a nie przedstawia żadnych w tej mierze realnych osiągnięć, jest- w ocenie składu orzekającego- zbędny. Tak określone cele statutowe Stowarzyszenia są na tyle ogólne, iż mogłyby wypełniać wymogi dopuszczenia do każdego toczącego się postępowania w sprawie robót budowlanych. Ogólnikowość zgłoszonego przez Stowarzyszenie żądania nie wskazuje jednoznacznie na związek pomiędzy celami Stowarzyszenia, a przedmiotem postępowania do którego Stowarzyszenie chce przystąpić na prawach strony, w powiązaniu z interesem społecznym. We wniosku o dopuszczenie do udziału w sprawie oraz w zażaleniu, brak jest jakiejkolwiek argumentacji w tym zakresie, w tym odwołania się np. do przydatnej w sprawie wiedzy merytorycznej członka(-ów) Stowarzyszenia w zakresie spraw budowlanych. Okoliczność, że w sprawie inwestycji polegającej na wykonaniu ogrodzenia boiska przy ul. S. w D. było prowadzone przez Prokuraturę Rejonową w D. postępowanie przygotowawcze o przestępstwo z art. 90 ustawy prawo budowlane, mogłaby (i powinna) stanowić dla właściwego organu nadzoru budowlanego przesłankę do przeprowadzenia z urzędu kontroli tej inwestycji (o ile faktycznie w postępowaniu karnym zostały wykazane nieprawidłowości i naruszenia przepisów przy jej realizacji), nie uzasadnienia jednakże istnienia w sprawie interesu społecznego skarżącej organizacji. W tej sytuacji wniosek strony skarżącej o "przeprowadzenie przez Sąd dowodu z akt postępowania przygotowawczego Prokuratury Rejonowej w D. o sygn. akt DS. 3463/04 na okoliczność popełnienia samowoli budowlanej" należało uznać za bezprzedmiotowy, tym bardziej, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym postępowanie dowodowe można przeprowadzać tylko w ograniczonym zakresie, jeżeli Sąd uzna, że jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Rolą Sądu nie jest bowiem ustalanie ponownie stanu faktycznego sprawy (Sąd wydaje wyrok przede wszystkim w oparciu o materiał dowodowy zebrany przez organy), lecz sprawdzenie czy organy zrobiły to prawidłowo. Wobec powyższego Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że wymagana przez art. 31 § 1 k.p.a. przesłanka występowania interesu społecznego, uzasadniającego dopuszczenie strony skarżącej do udziału w postępowaniu, nie została wykazana. Kontrola zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, do czego ograniczają się kompetencje Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie dowiodła, by zarówno zaskarżone jak i poprzedzające go postanowienie wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa, o którym stanowi przepis art. 145 u.p.s.a. Brak zatem było uzasadnionych podstaw do uwzględnienia skargi i z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło