II SA/Wr 123/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E.S. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [---] nr [---] w przedmiocie nakazu usunięcia nieprawidłowości w obiekcie budowlanym postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu do skargi w kwocie przewyższającej 100 (słownie: sto) złotych. Skarżąca wraz ze skargą wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Na formularzu wniosku stosowanym w postępowaniu cywilnym strona podała, że mieszka wspólnie z synem, synową i dwójką wnucząt, przy czym zaznaczyła, że syn z rodziną pozostają w odrębnym gospodarstwie domowym. Następnie na urzędowym formularzu wniosku stosowanym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w uzasadnieniu podała, że jest na emeryturze, posiada grunt rolny, który w dużej części jest zajęty przez budynek mieszkalny i zabudowania gospodarcze. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątku strona powtórzyła, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z synem i synową (ur. w 1966 i 1971 r.), posiada dom o powierzchni 160 m2 o wartości około 200.000 zł oraz nieruchomość rolną 0,8828 ha przeliczeniowego. W oświadczeniu o dochodach skarżąca wskazała, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Podała, że do jej stałych miesięcznych zobowiązań wchodzą wydatki za luty: podatek rolny – 157 zł, obowiązkowe ubezpieczenie – 148 zł, opłata za wodę 64,82 zł, za odpady komunalne – 40,50 zł, rachunek za telefon – 38,67 zł wydatki na lekarstwa – 75,84 zł i opłata za prąd 90 zł. Do wniosku załączone zostały dowody opłat na obowiązkowe ubezpieczenie budynku jednorodzinnego, nakaz płatniczy dotyczący łącznego zobowiązania pieniężnego na podstawie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych i ustawy o podatku rolnym, kopie dowodów opłat za media i leki oraz kopia decyzji ZUS, z której wynika, że od 1 marca 2016 r. świadczenie emerytalne skarżącej do wypłaty wynosi 994,35 zł. Na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) strona nie przedłożyła oświadczenia o dochodach syna i synowej, wydruków posiadanych rachunków bankowych ani oświadczenia o braku rachunków. W ocenie referendarza sądowego, przedmiotowy wniosek jest częściowo zasadny. Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, a więc w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim trzeba zaznaczyć, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Wszelkie wyjaśnienia powinny być przy tym logiczne i wiarygodne. Powyższe obowiązki wnioskodawcy wynikają z brzmienia art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a. – zgodnie z treścią pierwszego z nich, ubiegający się o przyznanie prawa pomocy obowiązany jest do złożenia oświadczenia obejmującego stan majątkowy i finansowy, zaś w przypadku osoby fizycznej – dokładne dane o stanie rodzinnym. Art. 255 stanowi, że w sytuacji, gdy dane wynikające z urzędowego formularza dotyczące stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego są niewystarczające lub budzą wątpliwości, do wnioskodawcy kierowane jest wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Co za tym idzie, wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony przez osobę fizyczną, rozpoznawany jest w trzech aspektach – nie tylko finansowym i majątkowym, ale i rodzinnym. Mając na uwadze powyższe zauważyć należy, że skarżąca podała dwukrotnie, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem i jego rodziną. Jednocześnie – w zakresie oświadczenia o dochodach osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym – podała, że syn z rodziną tworzą odrębne gospodarstwo domowe. Wyjaśnić w związku z tym trzeba, iż w procesie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy bez znaczenia jest, że syn skarżącej ma swoją własną rodzinę. Istotne jest, że wszyscy mieszkają wspólnie, a tym samym partycypują w wydatkach związanych z utrzymaniem jednego gospodarstwa domowego. Inaczej bowiem finansowane jest gospodarstwo jednoosobowe, inaczej kształtują się koszty utrzymania w sytuacji, gdy dwie lub kilka osób mieszka wspólnie, a nadto każda z nich uzyskuje mniejsze lub większe dochody. Z tych też względów uzasadnione było skierowanie do skarżącej wezwania do złożenia oświadczenia i udokumentowania wysokości dochodów także syna i synowej. Powyższe uwagi, w ocenie referendarza sądowego, dają również podstawę do odmowy uznania jako wiarygodne zestawienia stałych miesięcznych zobowiązań strony. Po pierwsze dlatego, że podane zostały pełne kwoty wydatków związanych z utrzymaniem domu (poza wydatkami za leki i telefon). Trudno natomiast dać wiarę, aby syn mający 4-osobową rodzinę, nie partycypował przynajmniej w znacznej części (jeżeli nie w całości) w ponoszeniu tych wydatków, zwłaszcza, gdy jego matka ma dochody z emerytury w kwocie niespełna 1.000 zł. Po drugie, strona podała jako wydatki poniesione w lutym br. opłaty roczne (obowiązkowe ubezpieczenie domu, łączne zobowiązanie pieniężne z tytułu podatku od nieruchomości i podatku rolnego) lub za dwa miesiące (opłata za wodę). Wobec powyższego, zdaniem referendarza, skarżąca nie przedstawiła rzeczywistej sytuacji rodzinnej i finansowej, ograniczając się tylko do takich okoliczności, które obrazowałyby jak najtrudniejsze położenie i brak jakiejkolwiek zdolności płatniczej. Niemniej jednak należało mieć na względzie, że wpis stały w sprawach z zakresu budownictwa i architektury wynosi 500 zł i stanowi ponad połowę emerytury skarżącej. W związku z tym referendarz rozpoznający przedmiotowy wniosek – w oparciu o dane udostępnione prze skarżącą oraz poczynione uwagi – przyjął, że strona jakkolwiek nie jest w stanie uiścić pełnej kwoty wpisu od skargi w niniejszej sprawie, mogła poczynić oszczędności na jego opłacenie przynajmniej w części. Zwłaszcza, że ponoszenia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi, strona winna się spodziewać najpóźniej z dniem wniesienia skargi. W niniejszej sprawie zaś przesyłka ze skargą została nadana w dniu 25 stycznia 2016 r. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.