II SA/Wr 124/08

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. i J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] Nr [..] w przedmiocie nakazania usunięcia nieprawidłowości w stanie technicznym obiektu budowlanego postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w zakresie przekraczającym kwotę 100 zł (sto złotych); 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W rozpoznawanej sprawie wraz ze skargą na wyżej oznaczoną decyzję skarżący złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych wskazując w uzasadnieniu, iż jedynym ich dochodem jest świadczenie emerytalne skarżącego w wysokości 2.400 zł brutto, a wydatki ich kształtują się następująco: koszt ubezpieczenia domu (rocznie)- 83 zł; opłata za użytkowanie wieczyste gruntu (rocznie) 118 zł; podatek od nieruchomości (rocznie)- 306 zł; opłata za gaz- 650 zł; za energię elektryczną- 50 zł; za telefon- 80 zł; za wywóz śmieci (kwartalnie)- 125 zł; za wodę (kwartalnie)- 80 zł; koszt lekarstw- 300 zł; koszt "ubezpieczenia na życie" skarżącego - 101 zł. Dodali, iż posiadają lokal mieszkalny o pow. 83, 52 m2. Z załączonego do pisma z dnia 18 marca 2008 r. dokumentu wynika, iż świadczenie emerytalne skarżącego wynosi brutto 2.768, 37 zł (2257, 22 zł netto). Prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)). Podniesione przez skarżących w toku postępowania okoliczności wskazują na zasadność uwzględnienia wniosku w części. Konieczność partycypowania przez skarżących w kosztach sądowych (choćby w niewielkim zakresie) znajduje uzasadnienie w posiadanej przez nich sytuacji materialnej. Odmowa uwzględnienia wniosku w całości jest również następstwem nie wykazania należycie przez wnioskodawców spełniania przesłanki do przyznania prawa pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawców. Przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady wyrażonej w art. 214 u.p.s.a. i stanowi "kredytowanie" kosztów sądowych z budżetu Państwa, a zatem obowiązkiem Sądu jest szczególnie wnikliwa ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy (jego możliwości finansowej). W niniejszej sprawie o możliwościach finansowych skarżących może świadczyć m.in. zatrudnienie zawodowego pełnomocnika czy wyrażenie gotowości opłacenia ekspertyzy technicznej związanej z przedmiotem sprawy. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżących Sąd na podstawie przepisów regulujących instytucję prawa pomocy był uprawniony do wyjaśnienia kwestii z jakiego źródła skarżący będą czerpać środki na wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru czy osobo sporządzającej ekspertyzę, w szczególności mając na uwadze twierdzenia skarżących, iż brakuje im środków na podstawowe wydatki i nie są w stanie partycypować w kosztach sądowych w żadnej, nawet minimalnej wysokości. Sąd nie wnikał w "relacje jakie wiążą się ze zleceniem sprawy pełnomocnikowi przez skarżących" ani w wysokość ustalonego przez nich wynagrodzenia, dla oceny wniosku istotne było jedynie ustalenie dlaczego skarżący nie mogą z tego samego źródła, z którego chcą opłacić m.in. wynagrodzenie pełnomocnika opłacić również kosztów sądowych, skoro nie istnieją regulacje, które nakazywały by traktować priorytetowo tamten koszt przed kosztami sądowymi. Wbrew sugestiom pełnomocnika nie ma takich wydatków wnioskodawcy (a tym samym źródeł ich finansowania), które mogłyby być (czy powinny być) "wyłączone" z okoliczności ocenianych przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. O zasadności wniosku nie decyduje subiektywne przekonanie wnioskodawcy o tym, iż kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy ale obiektywna ocena możliwości finansowych (w szczególności wysokość osiąganego dochodu i wartość posiadanych składników majątkowych) przy uwzględnieniu niezbędnych (obiektywnie) dla utrzymania wnioskodawcy miesięcznych wydatków. Zaznaczyć należy, iż dochód rodziny skarżących ma charakter stały i jest w znaczącej wysokości, a zatem pozwala na planowanie wydatków- celem zabezpieczenia, choćby w części, dalszych kosztów sądowych. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Obniżenie standardu życia w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w swoim niezbędnym utrzymaniu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.