II SA/Wr 1272/01

Sygn. akt: 3 II SA/Wr 1272/2001 WYRO K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 kwietnia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędziowie - Asesor WSA Bogumiła Kalinowska - Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk (sprawozdawca) Protokolant - Katarzyna Dziok po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. - Oddział w W. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia [...], Nr [...] II. określa, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie mogą być wykonane. III. Sygn. akt: 3 II SA/Wr 1272/2001 Uzasadnienie Powiatowy Inspektor Sanitarny w W., działając na podstawie art. 12 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity - Dz. U. z 1998 r., Nr 90, poz. 575 ze zm.) oraz § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), w decyzji z dnia [...] (Nr [...]) uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia u J. D. choroby zawodowej - pylicy płuc. W uzasadnieniu takiego rozstrzygnięcia organ orzekający przedstawił historię zatrudnienia zainteresowanego, który pracował w A na następujących stanowiskach: robotnik na powierzchni (lata 1946-1947), górnik ładowacz (lata 1948-1949), maszynista lokomotyw spalinowych (lata 1949-1959, w tym - w latach 1955-1957 -jako ślusarz dołowy), górnik (lata 1959-1960) i maszynista lokomotyw elektrycznych (lata 1960-1977). Od 1977 r. zainteresowany uzyskał prawo do renty. Organ przyznał, że podczas wykonywania czynności zawodowych w podziemnych wyrobiskach J. D. był narażony na działanie pyłu kamienno-węglowego, powstającego w wyniku urabiania i transportu węgla, na hałas urządzeń mechanicznych, a przy obsłudze ręcznych maszyn udarowo obrotowych - także na drgania mechaniczne o działaniu miejscowym. Ze względu na wspomniane narażenia zawodowe, zainteresowany był otoczony opieką Poradni Chorób Zawodowych W. Ośrodka Medycyny Pracy. W wyniku badań przeprowadzonych w dniach 8 marca 1999 r., 8 września 1999 r., 3 lipca 2000 r. i 18 września 2000 r. nie stwierdzono u niego pylicy płuc. W grudniu 2000 r. przeprowadzono także badania konsultacyjne w Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Przeprowadzone badania i radiogramy nie wykazały podstaw do rozpoznania pylicy płuc (orzeczenie z dnia 19 grudnia 2000 r., Nr [...]). W odwołaniu od tej decyzji J. D. wywodził, że czuje się bardzo pokrzywdzony faktem nie stwierdzenia u niego choroby zawodowej. Pracował pod ziemią 30 lat na różnych stanowiskach pracy. Najbardziej narażony był na działanie spalin starych, poniemieckich lokomotyw spalinowych, napędzanych na ropę. Słaba wentylacja powodowała konieczność połykanie spalin. Zainteresowany leczył się od 1959 r. Przebywał w różnych szpitalach i sanatoriach (Szczawnica, Kołobrzeg, Kamienna Góra, Sokołowsko). Często występują u niego bóle (w okolicy serca, w płucach i w plecach), ogromne duszności i zawroty głowy. Cierpi na rozedmę płuc. Nie jest zdolny do żadnej pracy i do samodzielnej egzystencji. W decyzji z dnia [...] (Nr [...]) Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. (Oddział w W.) utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie organu pierwszej instancji, powołując w podstawie prawnej swojego rozstrzygnięcia przepisy art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz § 10 ust. 1 rozporządzenia RM z 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. 2 Sygn. akt: 3 II SA/Wr 1272/2001 Uzasadniając swoją decyzję, organ odwoławczy ponownie przedstawił szczegółowo przebieg pracy zawodowej J. D. i potwierdził istniejące w środowisku pracy zagrożenia (pył, hałas i wibracje). Według pomiarów, stężenie zapylenia na stanowiskach górniczych w latach 1968-1977 wynosiło od 350 do 540 ziaren w cm3, przy zawartości wolnej krystalicznej krzemionki od 2,3 do 11%. Ze względu na narażenie zawodowe, od 1961 r. J. D. objęty był obserwacją w poradni Przeciwpyliczej Specjalistycznego Zespołu Opieki Zdrowotnej w W. (obecnie – W. Ośrodek Medycyny Pracy). W ostatnim badaniu przeprowadzonym w tej Poradni nie rozpoznano pylicy płuc (orzeczenie z dnia 26 września 2000 r.). Stwierdzono radiologicznie obraz siateczki 1/1 s. Diagnostyka radiologiczna, w oparciu o zdjęcia płuc z lat 1999-2000, pozwoliła ustalić, że płuca wykazują delikatne, nieregularne zacienienia smużkowo-siateczkowe. Wykonane badania spirometryczne oraz gazometria krwi także nie dawały podstaw do rozpoznania pylicy płuc. W orzeczeniu Poradni odnotowano natomiast występowanie u zainteresowanego innych, niezawodowych schorzeń: przewlekłego nieżytu oskrzeli (bez cech niewydolności oddechowej) oraz cechy przebytego uszkodzenia mięśnia sercowego, w obszarze średnio-bocznym. Organ odwoławczy przytoczył również wyniki badań J. D., przeprowadzonych w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., które potwierdziły zasadność orzeczenia W. Ośrodka Medycyny Pracy. Diagnostyka radiologiczna dokonana w Instytucie na podstawie zdjęć rtg płuc z okresu od 5 grudnia 1985 do 31 sierpnia 2000 r. pozwoliła ustalić nieliczne zwapnienia i zwłóknienia występujące w polach podobojczykowych obu płuc. Pozostałe pola wykazują nieregularne zacienienia smużkowo-siateczkowe, bez wyraźnych zagęszczeń ogniskowych. W Instytucie wykonano również spirometrię i gazometrię krwi, stwierdzając jedynie występowanie u zainteresowanego przewlekłego spastycznego zapalenia oskrzeli oraz schorzenia układu krążenia, których nie powiązano jednak z narażeniem zawodowym w kopalni. Opierając się na takich wynikach badań strony, organ odwoławczy konkludował, że mimo wieloletniego narażenia J. D. na działanie pyłów zwłókniających, nie ma podstaw do zmiany pierwszoinstancyjnej decyzji na korzyść strony. J. D. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu skargę na decyzję organu drugiej instancji, w której sformułował zarzut nie uwzględnienia przez placówki służby zdrowia, które go badały, wyników wczesnego rozpoznania u skarżącego pylicy. Jako dowód dołączył kopie trzech zaświadczeń lekarskich z lat 1955-1961. W ocenie skarżącego, ówczesne rozpoznanie wczesnego stadium krzemicy oraz pogarszający się ustawicznie stan zdrowia wykluczają cofnięcie się objawów choroby płuc. W odpowiedzi, strona przeciwna podtrzymała swoje stanowisko, wnosząc o oddalenie skargi z przyczyn podanych w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. 3 Sygn. akt: 3 II SA/Wr 1272/2001 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W związku z reformą sądownictwa administracyjnego wypada przede wszystkim wyjaśnić, że zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), z dniem 1 stycznia 2004 r. przestała obowiązywać ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, a sprawy, w których skargi zostały wniesione do NSA przed dniem 1 stycznia 2004 r., podlegają już od tej daty rozpoznaniu - zgodnie z dyspozycją art. 97 § 1 przytoczonych przepisów wprowadzających - przez wojewódzkie sądy administracyjne, na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), powoływanej dalej - w skrócie -jako p.s.a. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest przede wszystkim pod względem zgodności z prawem. Określone w art. 145 p.s.a. normatywne podstawy uwzględnienia skargi zostały z kolei ograniczone do naruszenia prawa. Z takiego uregulowania wynika, że kontrolując rozstrzygnięcia wydawane przez organy administracji publicznej, sąd bada ich zgodność z prawem, tzn. z przepisami prawa materialnego i z przepisami prawa procesowego. Podstawowym aktem prawnym, którego przepisy stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji jest niewątpliwie obowiązujące wówczas rozporządzenie RM z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). W § 1 ust. 1 tego rozporządzenia wymienione zostały dwie przesłanki, których łączne występowanie przesądza dopiero o istnieniu choroby zawodowej. Pierwszą przesłankę stanowi ujęcie określonej choroby w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, drugą zaś stwierdzenie, że choroba ta została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy chorego. Ustalenie istnienia lub braku wymienionych przesłanek wymaga respektowania przepisów prawa procesowego, w tym także reguł określonych w art. 7 i 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, nakładających na organy obowiązek ustalenia stanu faktycznego zgodnie z rzeczywistością, na podstawie wyczerpująco zebranego materiału dowodowego i dokonaniu jego pełnej oceny. Zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), organ obowiązany jest przy tym przedstawić ocenę dowodów, ze wskazaniem w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia dlaczego dał wiarę jednym dowodom, a odmówił wiarygodności innym (art. 107 § 3 k.p.a.) - por. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1998 r., I SA 1200/98. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika jednoznacznie, że rozstrzygając sprawę Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. uwzględnił bez zastrzeżeń treść obu orzeczeń: Samodzielnego Publicznego ZOZ W. Ośrodka Medycyny Pracy - Poradni Przeciwpyliczej z dnia 26 września 2000 r. oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia 4 Sygn. akt: 3 II SA/Wr 1272/2001 [...], stwierdzających brak podstaw do rozpoznania u J. D. pylicy płuc. Formułując swoje diagnozy, każda z wymienionych jednostek służby zdrowia opierała się jednak na różnym materiale radiologicznym podlegającym analizie. W. Ośrodek powołał w swoim orzeczeniu trzy zdjęcia rtg klatki piersiowej zainteresowanego, wykonane w 1999 i w 2000 r., natomiast łódzki Instytut - tego typu zdjęcia z okresu od 5 grudnia 1985 r. do 31 sierpnia 2000 r. Wynika z tego, że żadna z jednostek służby zdrowia, uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych stosownie do § 7 rozporządzenia RM z 1983 r., nie uwzględniła wcześniejszej dokumentacji, w szczególności wyników badań, których kserokopie zostały dołączone do skargi. Tymczasem z wszystkich trzech kopii tych zaświadczeń, wystawionych przez wałbrzyskie jednostki służby zdrowia (nie wszystkie oznaczenia tych jednostek są na kopiach czytelne), a datowanych na: 1 czerwca 1955 r., 19 lutego 1958 r. i 2 listopada 1961 r. wynika, że zdjęcia (prześwietlenia) klatki piersiowej J. D. wykazywały u badanego już w tamtym okresie początkowe stadium krzemicy. Świadczą o tym następujące zapisy: "Nieliczne drobne plamiste zagęszczenia charakteru krzemicy 0-1 z obu stron" (kopia wyniku badania z 1955 r.), "Z obu stron w polach płuc rozsiane nieliczne siateczkowate zmiany charakteru krzemicy początkującej" (kopia zaświadczenia z 1958 r.), "Nieco wzmożony rysunek płucny. Nieliczne drobnoplamkowe zagęszczenia charakteru krzemicy początkowej, rozsiane w polach płuc z obu stron" (kopia wyniku badania radiologicznego z dnia 2 listopada 1961 r., przeprowadzonego w Pracowni Rentgenowskiej Obwodowej Przychodni dla Górników w W.). Godzi się zauważyć, że wymieniana we wszystkich zaświadczeniach krzemica stanowi jedną z odmian pylicy kolagenowej, związanej z zagrożeniami substancjami zwłókniającymi, a na tego typu czynnik narażony był przecież J. D. w swoim środowisku pracy, na co zwrócono uwagę w orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Skoro opisany materiał dowodowy nie został ujawniony w toku postępowania administracyjnego w rozpoznawanej sprawie, nie można przyjąć, że organy obu instancji dokładnie wyjaśniły stan faktyczny i w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy. Uchybienie dyspozycjom zawartym w art. 7 i 77 § 1 k.p.a. uniemożliwiało z kolei prawidłowe zastosowanie przez organy decyzyjne norm prawa materialnego, w szczególności zaś ocenę niepełnych - jak się okazuje - ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie, z punktu widzenia nie budzącego wątpliwości rozpoznania (bądź wykluczenia) u skarżącego choroby zawodowej wymienionej w pkt 2. wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia RM z 1983 r. Nawet gdyby przyjąć, że kopie wyników badań radiologicznych dołączone do skargi a pozostające w dyspozycji zainteresowanego są jedynymi zachowanymi egzemplarzami ówczesnej dokumentacji medycznej, należy zauważyć, że po myśli art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., ujawnienie - po ostatecznym załatwieniu sprawy - istotnych dla tej sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi, który wydał decyzję, stanowiłoby podstawę do wznowienia postępowania. Jeżeli zaś organy administracyjne dysponowały pełną dokumentacją radiologiczną dotyczącą 5 Sygn. akt: 3 II SA/Wr 1272/2001 J. D., także zatem wynikami badań, których kopie ujawniła sama strona występując ze skargą do sądu administracyjnego, należało się odnieść również do tych dowodów w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji, stosownie do wymogu wynikającego z wcześniej już przywołanego przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Orzeczenia jednostek służby zdrowia uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych stanowią niewątpliwie istotny dowód w tego typu sprawach, jak rozpoznawana. Charakter tych dokumentów, których sporządzenie poprzedzone jest badaniami fachowców dysponujących specjalistyczną wiedzą nie zwalnia jednak organu orzekającego od dokonania wszechstronnej oceny także i tego dowodu, w kontekście wszystkich okoliczności sprawy. Jest to ważne szczególnie wtedy, gdy nie ulega wątpliwości -jak w rozpatrywanym przypadku (co przyznają organy obu instancji) - że osoba ubiegająca się o stwierdzenie choroby zawodowej pracowała w warunkach szkodliwych dla zdrowia. W rozpoznawanej sprawie, wyniki badań przedstawione przez skarżącego pozostają w wyraźnej opozycji do diagnozy obu jednostek służby zdrowia uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych. Zdaniem składu orzekającego, przed definitywnym wyjaśnieniem sprzeczności w materiale dowodowym, nie można bezkrytycznie przyjmować braku podstaw do stwierdzenia u J. D. choroby zawodowej. Skoro bowiem już w latach 1955-1961 badania wykazywały u zainteresowanego początki krzemicy (odmiany pylicy płuc), należałoby bądź to jednoznacznie wykazać, że dalsze, kilkunastoletnie zatrudnienie w warunkach szkodliwych nie tylko nie miało wpływu na pogorszenie jego stanu zdrowia, ale w istocie spowodowało cofnięcie się oznak choroby, wymienionej w pkt 2 wykazu chorób zawodowych z 1983 r. albo też podważyć rzetelność (prawdziwość) wyników wcześniej przeprowadzonych badań radiologicznych, na które powołuje się skarżący. Nieuwzględnienie i nie ustosunkowanie się przez organy obu instancji do materiału dowodowego przywołanego przez J. D. stanowi - o czym wspomniano już wcześniej - albo istotne naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy (jeżeli organy dysponowały tą dokumentacją) albo też podstawę do wznowienia postępowania (o ile przyjąć, że dokumenty strony ujawnione zostały dopiero do wydaniu ostatecznej decyzji przez organ odwoławczy). Niezależnie od wariantu stwierdzonego naruszenia, Sąd był zobligowany do uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 (odpowiednio - litera "a" i "c" lub litera "b") p.s.a. Orzeczenie zawarte w pkt II niniejszego wyroku znajduje uzasadnienie w art. 152 p.s.a.