II SA/Wr 1324/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA del. do WSA Tadeusz Kuczyński /sprawozdawca/, del. do WSA Bogumiła Skrzypczak, Sędzia NSA Lidia Serwiniowska, Asesor WSA Agnieszka Figura, Protokolant, po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi W. B. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji we W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby I. uchyla zaskarżone orzeczenie i utrzymane przez nie w mocy orzeczenie organu I instancji; II. zasądza od Komendanta Wojewódzkiego Policji we W. na rzecz W. B. kwotę 240 /dwieście czterdzieści/ zł. tytułem kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Orzeczeniem Komendanta Wojewódzkiego Policji we W. z dnia [...]r. nr [...], na podstawie § 32 ust. 4 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów /Dz.U. nr 4/98 poz. 14/ - po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez st. post. W. B., policjanta Sekcji Kryminalnej Komendy Powiatowej Policji w Z. od orzeczenia Komendanta Powiatowego Policji w Z. [...]r. w sprawie wymierzenia kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby za to, że : " - w dniu [...]r. w Z., będąc funkcjonariuszem Komendy Powiatowej Policji w Z. i prowadząc czynności procesowe w postaci przeszukania garażu przy ul. R. G. [...], nie dopełnił swoich obowiązków służbowych w ten sposób, że zatrzymane przedmioty w postaci numeratorów i innych narzędzi służących do przebijania numerów w samochodach nie zostały wyszczególnione w sporządzonym protokole przeszukania, a następnie zostały wydane z pomieszczeń Komendy B. A., czym utrudnił prowadzone dochodzenie i zacierał dowody przestępstwa i działał na szkodę interesu publicznego, tj. o czyn z art. 231 § 1 i 2 k.k. oraz art. 239 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. zaskarżone orzeczenie utrzymano w mocy. W motywach uzasadnienia podano, że orzeczeniem z dnia [...]r. Komendant Powiatowy Policji w Z. ukarał st. post. W. B. karą dyscyplinarną wydalenia ze służby za popełnienie wyżej opisanego przewinienia. Obwiniony odwołał się od tego orzeczenia do Komendanta Wojewódzkiego Policji we W.. W odwołaniu stwierdził, że postępowanie dyscyplinarne zostało przeprowadzone w sposób tendencyjny i jest bezzasadne, a orzeczenie powinno zapaść po prawomocnym wyroku sądowym. Z tych powodów obwiniony wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i ponowne przeprowadzenie postępowania. Komendant Powiatowy Policji w Z., wydając zaskarżone orzeczenie odstąpił od ogólnej zasady zawieszania postępowania dyscyplinarnego do czasu zakończenia postępowania karnego prowadzonego przeciwko policjantowi i uznał, że popełnienie przez obwinionego zarzucanego mu czynu jest oczywiste i uniemożliwia pozostawienie go w służbie. Takie rozstrzygnięcie jest zgodne z treścią § 21 ust. 2 powołanego na wstępie rozporządzenia. Za tym, że popełnienie przez st. post. W. B. zarzucanego mu czynu jest oczywiste świadczy zgromadzony w postępowaniu dyscyplinarnym materiał dowodowy. W dniu [...]r. prokurator Prokuratury Okręgowej w J. G. przedstawił st. post. W. B. zarzut popełnienia opisanego wyżej przestępstwa. W trakcie składania w tej sprawie wyjaśnień st. post. W. B. przyznał się do jego popełnienia. Jego wyjaśnienia są zbieżne z zeznaniami B. A. i L. S.. W dniu [...]r. przeciwko st. post. W. B. oraz ośmiu innym funkcjonariuszom Policji został skierowany akt oskarżenia do Sądu Rejonowego w Z.. Powyższe fakty w postępowaniu dyscyplinarnym są wystarczające do uznania, że popełnienie przez obwinionego zarzucanego mu przestępstwa jest oczywiste. W przypadku odmiennego rozstrzygnięcia w postępowaniu karnym policjantowi będzie przysługiwało prawo domagania się wzruszenia prawomocnego orzeczenia dyscyplinarnego. Wymierzenie obwinionemu kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby jest uzasadnione wysoce ujemnymi następstwami jego czynu dla społecznego wizerunku Policji. Fakt, że policjant, na którym ciąży szczególny obowiązek w zakresie przestrzegania prawa i zwalczania przestępczości, wykonując czynności służbowe, sam w sposób świadomy narusza prawo, uniemożliwia pozostawienie go w służbie. Dlatego też w postępowaniu odwoławczym nie znaleziono podstaw do złagodzenia wymierzonej st. post. W. B. kary. W skardze do sądu administracyjnego na powyższe orzeczenie W. B. zarzucił mu rażące naruszenie prawa, a to: - § 9 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 grudnia 1997 r. - w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów poprzez nie ustalenie w sposób wszechstronny okoliczności i przyczyn popełnienia przewinienia tub naruszenia dyscypliny służbowej, podczas gdy jest to jedna z podstawowych zasad postępowania dyscyplinarnego. - § 21 ust. 1 cyt. Rozporządzenia poprzez prowadzenie nadal postępowania dyscyplinarnego przeciwko W. B., podczas gdy przełożony, który wszczął postępowanie dyscyplinarne, zobligowany jest do zawieszenia postępowania dyscyplinarnego aż do czasu zakończenia postępowania karnego, jeżeli czyn zarzucany policjantowi jest przedmiotem tego postępowania, - § 21 ust 2 cyt. Rozporządzenia poprzez zastosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy w oparciu o materiał dowodowy brak jest jednoznacznych podstaw do przyjęcia, iż popełnienie przez policjanta czynu o znamionach przestępstwa jest oczywiste, a ustalenia w tym zakresie wynikają jedynie z wyjaśnień osób podejrzanych, mających charakter pomówień osób zainteresowanych obciążeniem policjanta, a ponadto są bardzo rozbieżne. W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji we W. wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że kara dyscyplinarna została wymierzona zgodnie z prawem. Zgodnie z przepisem § 21 ust. 2 rozporządzenia, nie stosuje się przepisu o zawieszeniu postępowania dyscyplinarnego do czasu zakończenia postępowania karnego, gdy popełnienie przez policjanta czynu o znamionach przestępstwa jest oczywiste uniemożliwia pozostawienie go w służbie. Wymierzenie kary dyscyplinarnej było uzasadnione stanem faktycznym i zgromadzonym materiałem dowodowym, ponadto, w trakcie składania w tej sprawie wyjaśnień, skarżący przyznał się do zarzucanego mu czynu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153, poz. 1269/, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola obejmuje zatem materialną i formalną prawidłowość zaskarżonego aktu. Odpowiedzialność dyscyplinarna jest tym rodzajem dolegliwości /sankcji/ stosowanej wobec różnych podmiotów, w tym wobec osób zatrudnionych, która szczególnie głęboko ingeruje w sferę wolności lub praw człowieka. Rygoryzm tej odpowiedzialności daleko wykracza poza skutki związane z zastosowaniem wobec pracownika odpowiedzialności porządkowej będącej odpowiednikiem odpowiedzialności dyscyplinarnej w umownym stosunku pracy. Największym stopniem dolegliwości charakteryzuje się kara wydalenia ze służby /zawodu/, która poza tym, iż pozbawia ukaranego prawa wykonywania zawodu oraz środków egzystencji, pociąga za sobą szereg ujemnych konsekwencji tak w sferze ekonomicznej /np. utrata prawa do lokalu mieszkalnego przyznanego z zasobów resortu, zmniejszenie odprawy oraz ekwiwalentu pieniężnego z tytułu niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego, niewliczenie okresu służby do okresu zatrudnienia pracowniczego w zakresie wszelkich uprawnień wynikających z prawa pracy i in./, a także w sferze dóbr osobistych /np. utrata dobrej opinii/. Z przytoczonych względów szczególnie rygorystycznej kontroli musi podlegać ocena spełnienia przez organ dyscyplinarny przesłanek materialnej i proceduralnej prawidłowości aktu orzekającego karę dyscyplinarną. Tylko pełne dostosowanie się do tych wymogów daje gwarancję, iż ingerencji w sferę konstytucyjnie chronionych praw i wolności obywatela /zatrudnionego/ towarzyszyło dokładne wypełnienie obwiązujących w takich wypadkach zasad i procedur chroniących interesy obwinionego. Analiza akt postępowania dyscyplinarnego prowadzonego wobec skarżącego wskazuje, że w przedmiotowej sprawie naruszone zostały przepisy materialnoprawne i procedury dyscyplinarnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z przepisem § 21 ust. 1 i 2 powołanego na wstępie rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów, przełożony, który wszczął postępowanie dyscyplinarne, zawiesza je do czasu zakończenia postępowania karnego, jeżeli czyn zarzucany policjantowi jest przedmiotem tego postępowania i nie stanowi naruszenia dyscypliny służbowej. Przepisu tego nie stosuje się, gdy popełnienie przez policjanta czynu o znamionach przestępstwa jest oczywiste i uniemożliwia pozostawienie go w służbie. W literaturze prawniczej odwołującej się do judykatury sądowej uznano, że oczywistość przestępstwa zachodzi wtedy, gdy sprawcę złapano na gorącym uczynku, gdy w okolicznościach nie nasuwających wątpliwości przyznaje się on do popełnienia przestępstwa, lub gdy zebrano takie dowody, które bezpośrednio stwierdzają dokonanie czynu przestępczego /.../. We wszystkich trzech wymienionych sytuacjach niezbędne jest przeprowadzenie przez organ minimum postępowania, które pozwoliłoby przyjąć, że przestępstwo jest oczywiste /np. odebranie oświadczenia od osób, które schwytały sprawcę na gorącym uczynku lub wobec których sprawca przyznał się do popełnienia przestępstwa, przyjęcie oświadczenia od osób będących bezpośrednimi świadkami przestępstwa/. Podkreśla się, że fakt, iż przeciwko danej osobie wszczęte zostało postępowanie karne, a nawet i to, że została ona tymczasowo aresztowana - nie przesądzają o oczywistości przestępstwa. W przedmiotowej sprawie, w trakcie postępowania dyscyplinarnego obwiniony konsekwentnie poddawał w wątpliwość okoliczność przyznania się do popełnienia przestępstwa w postępowaniu karnym, co nakazywało szczególny rygoryzm w interpretacji rozważanego przepisu. Co do naruszenia procedury dyscyplinarnej, to zgodnie z przepisem § 22 ust. 8 powołanego wyżej rozporządzenia z dnia 19 grudnia 1997r. "w przypadku wniosku o wymierzenie kary wydalenia ze służby przełożony właściwy w sprawach dyscyplinarnych, przed wydaniem orzeczenia o ukaraniu, wzywa obwinionego do raportu w celu zapoznania go z wnioskami prowadzącego postępowanie dyscyplinarne i wysłuchania obwinionego. W raporcie uczestniczy prowadzący postępowanie. O terminie raportu należy powiadomić organizację związkową, której przedstawiciel może uczestniczyć w raporcie. Obwinionemu doręcza się sprawozdanie w terminie umożliwiającym zapoznanie się z nim przed raportem". Wskazana procedura związana ze sformułowaniem wniosku o wymierzenie kary wydalenia ze służby jest obligatoryjna i uprzednia. Obligatoryjność oznacza zarówno obowiązek organu wszczęcia tej procedury, jak i wyczerpania - składających się na nią elementów a mianowicie: 1. doręczenia obwinionemu sprawozdania w terminie umożliwiającym zapoznanie się z nim przed raportem; 2. powiadomienia organizacji związkowej o terminie raportu w celu umożliwienia jej przedstawicielowi udziału w raporcie; 3. wezwania obwinionego do raportu w celu zapoznania go z wnioskami prowadzącego postępowanie dyscyplinarne; 4. wysłuchania obwinionego. Uprzedniość oznacza, że wskazany tryb musi poprzedzać akt wymierzenia kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że procedura ta została naruszona. Pismem z dnia [...]r. wezwano obwinionego do stawienia się w celu udziału w raporcie w dniu [...]r. Z dołączonej do akt odpowiedzi na reklamację wynikać się zdaje, że przesyłka ta została doręczona obwinionemu dopiero w dniu [...]r., co oznaczałoby, że nie mógł stawić się do raportu wyznaczonego dzień wcześniej, tzn. na [...]r. Pismem z dnia [...]r. przesłano mu sprawozdanie z postępowania dyscyplinarnego wraz z orzeczeniem dyscyplinarnym. Wręczenie obwinionemu sprawozdania z przebiegu postępowania dyscyplinarnego jednocześnie z orzeczeniem dyscyplinarnym z pewnością pozostaje w sprzeczności z opisanym wyżej wymogiem następstwa czasowego między wskazanymi czynnościami /sprawozdanie powinno być wręczone obwinionemu w terminie umożliwiającym zapoznanie się z nim przed raportem/. Brak przy tym informacji, czy przed wymierzeniem kary nastąpiło uprzednie, obligatoryjne wysłuchanie obwinionego, lub czy w tym kierunku podjęto jakieś kroki. Z akt sprawy nie wynika, czy o terminie raportu powiadomiono organizację związkową. Zgodnie z art. 67 ust. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji /Dz.U. z 2002 r. Nr 7, poz. 58 ze zm./ do policjantów stosuje się odpowiednio przepisy o związkach zawodowych. Zgodnie z odpowiednio stosowanym art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych /Dz.U. z 2001 r., Nr 79, poz. 854 ze zm./ w związku z art. 67 ust. 2 ustawy o Policji, w indywidualnych sprawach ze stosunku służbowego, w których przepisy ustawy o Policji zobowiązują służbodawcę do współdziałania ze związkiem zawodowym, służbodawca jest obowiązany zwrócić się do tej organizacji o informację o policjantach korzystających z jej obrony /.../. W celu zadośćuczynienia temu obowiązkowi, w wypadkach zamiaru wymierzenia skarżącemu kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby organ powinien był zwrócić się do związku zawodowego o informację czy skarżący korzysta z jego obrony i w wypadku uzyskania twierdzącej odpowiedzi , powiadomić związek o terminie raportu w celu umożliwienia udziału w nim jego przedstawicielowi. Zaniechanie powyższe również należy uznać za naruszenie trybu nakładania kar dyscyplinarnych. Już tylko na marginesie należy zauważyć, że podstawę wymierzenia policjantowi kary dyscyplinarnej stanowi art. 134 ustawy o Policji a nie powołany przez organ § 24 rozporządzenia, który wraz z innymi przepisami stanowi o treści orzeczenia dyscyplinarnego. Przytoczone uchybienia /utrzymane w mocy w postępowaniu odwoławczym/ spowodowały, że na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270/ w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1271/, orzeczono jak w sentencji. Zgodnie z art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt może być wykonany. W niniejszej sprawie nie orzekano w przedmiocie wykonania zaskarżonego orzeczenia, gdyż w stanie prawnym obowiązującym w dniu jego wydawania uprawomocnienie się kary dyscyplinarnej wydalenia policjanta ze służby nie prowadziło do samoistnego wykonania tego orzeczenia /aktu/ lecz dopiero zobowiązywało organ do podjęcia czynności /decyzji/ w przedmiocie zwolnienia ze służby. Oznacza to, że w rozważanym wypadku orzeczenie dyscyplinarne nie posiada samodzielnego przymiotu wykonalności. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. z 74, poz. 368 ze zm./ w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ..., powołanej wyżej.