II SA/Wr 1388/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak, Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński /sprawozdawca/, Asesor WSA Maria Tkacz-Rutkowska, Protokolant apl.prok.Dariusz Brodzisz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2005r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego we W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty zasiłku pogrzebowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję organu I instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Decyzją Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...]r. w P. z dnia [...]r. na podstawie art.20 ust.3 pkt 1, ust. 3a pkt 3, ustawy z dnia 17 grudnia 1974 roku o uposażeniu żołnierzy /j.t. Dz.U. z 1992r. Nr 5 poz. 18 z późn. zm./; §1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 marca 1993 roku w sprawie w sprawie określenia organów wojskowych i organów wojskowych wyższego stopnia, właściwych w sprawach określonych w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz w ustawie o uposażeniu żołnierzy (Dz.U. Nr 23 poz. 101) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego po rozpatrzeniu wniosku st. sierż. sztab. M. R. z dnia [...]r. w sprawie przyznania zasiłku pogrzebowego orzeczono o odmowie wypłacenia wnioskodawcy zasiłku pogrzebowego z tytułu pokrycia kosztów pogrzebu członka rodziny żołnierza zawodowego. W motywach uzasadnienia tej decyzji stwierdzono, że st. sierż. sztab. M. R. w dniu [...]r. zwrócił się z wnioskiem o wypłatę zasiłku pogrzebowego z tytułu pokrycia kosztów pogrzebu członka rodziny - ojca wnioskodawcy M. zmarłego w dniu [...]r. We wniosku oświadczył, że pokrył koszty pogrzebu i nie pobrał zasiłku pogrzebowego z innego źródła. Do wniosku załączył: odpis skrócony aktu zgonu i dwie faktury dokumentujące zakup wieńców pogrzebowych. W związku z nasuwającymi się wątpliwościami co do faktycznego pokrycia kosztów pogrzebu, ze względu na fakt, iż uznano że głównym dowodem potwierdzającym pokrycie kosztów pogrzebu jest rachunek/faktura dokumentująca zakup trumny lub usługi pogrzebowej, w dniu [...]br. przeprowadzono rozmowę z wnioskodawcą w celu ich wyjaśnienia. W trakcie rozmowy ustalono iż rachunki które uznano za najważniejsze do udokumentowania pokrycia w/w kosztów zostały wystawione na brata wnioskodawcy R. R., który ubiegał się o wypłatę zasiłku pogrzebowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jednocześnie wnioskodawca dołączył do wniosku oświadczenie brata, że to on pobrał zasiłek pogrzebowy z ZUS, a wnioskodawca uczestniczył w kosztach pogrzebu poprzez przekazanie bratu kwoty [...],- ([...]). Orzekając, jak w sentencji niniejszej decyzji, miano na uwadze przepis art. 20 ust.3 cytowanej ustawy o uposażeniu żołnierzy, który uzależnia przyznanie zasiłku pogrzebowego od faktycznego pokrycia kosztów pogrzebu. Koszty pogrzebu ojca wnioskodawcy pokrył jego brat R. i otrzymał zasiłek pogrzebowy z ZUS. Zakup przez wnioskodawcę dwóch wieńców, nie jest równoznaczny z pokryciem kosztów pogrzebu w rozumieniu cyt. przepisu art. 20 ustawy o uposażeniu żołnierzy. W odwołaniu od tej decyzji M. R. uznał, że decyzja ta jest nie tylko krzywdząca dla wnioskodawcy, ale jest również sprzeczna z obowiązującymi w wojsku przepisami . Decyzja pierwszej instancji zupełnie lekceważy fakt iż koszty udziału wnioskodawcy wcale nie sprowadzają się wyłącznie do kosztów wieńców pogrzebowych na które posiada rachunki ale łącznie wynoszą ponad [...]zł. W czym mieści się nie tylko [...]zł które przekazał bratu ale również koszty pochówku według obrządku rzymsko - katolickiego związane z opłaceniem usługi księdza, organisty i grabarza, a ostatnio także koszty grobowca na które też nie posiada rachunku. Stwierdził, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji zupełnie bezpodstawnie przyjmuje, że koszty pogrzebu poniósł tylko brat wnioskodawcy natomiast pomija całkowicie jego udział. Wystarczy dodać, że powołany art.20 ust.3 ustawy o uposażeniu żołnierzy wcale nie uzależnia przyznania zasiłku od faktycznego pokrycia kosztów pogrzebu, ale przyznaje go osobie, która pokryła koszty pogrzebu bez bliższego określenia jaka wysokość kosztów skutkuje przyznania zasiłku. Co do udokumentowania uprawnień do przyznania zasiłku pogrzebowego to Minister Obrony Narodowej w drodze rozporządzenia nie uregulował dotychczas tych zasad i stanowisko organu pierwszej instancji jest nieuprawnioną nadinterpretacją. Na koniec odwołujący powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt II SA 790/98 z treści którego wynika, że "w cyt. w przepisach nie wymaga się od żołnierza pokrycia w całości przez niego kosztów pogrzebu członka jego rodziny" i analizowane przepisy nie przewidują również możliwości zmniejszenia żołnierzowi zasiłku pogrzebowego, jeżeli oprócz niego część kosztów członka jego rodziny pokryła inna osoba i otrzymała z tego tytułu zasiłek przewidziany w przepisach o ubezpieczeniu społecznym. Decyzją Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...]r. nr [...], na podstawie art. 20 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1974r. o uposażeniu żołnierzy § 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 marca 1993r. w sprawie określenia organów wojskowych i organów wojskowych wyższego stopnia, właściwych w sprawach określonych w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz w ustawie o uposażeniu żołnierzy oraz art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego - utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach podniesiono, że w toku postępowania administracyjnego organ po zapoznaniu się ze stanem faktycznym stwierdził, że z treści art. 20 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1974r. o uposażeniu żołnierzy wynika, że w razie zbiegu prawa do zasiłku pogrzebowego z prawem do takiego zasiłku przewidzianego w przepisach o ubezpieczeniu społecznym lub innych przepisach szczególnych przysługuje zasiłek wyższy, a jeżeli uprawniony pobrał zasiłek niższy - odpowiednie wyrównanie. W tym przypadku nie można wypłacić wyrównania zasiłku otrzymanego z ZUS-u, ponieważ to nie wnioskodawca pokrył koszty pogrzebu ojca, lecz jego brat R.. R.. W skardze na powyższą decyzję do sądu administracyjnego M. R. zarzucił, że Dowódca ŚOW w zaskarżonej decyzji nie tylko nie ustosunkował się do argumentów zawartych w odwołaniu, które skarżący nadal podtrzymuje lecz zupełnie bezpodstawnie przyjął również, że wnioskodawca nie uczestniczył w kosztach pogrzebu swego ojca lecz tylko brat R. R.. Bezpodstawnie też organ drugiej instancji uznał, że wnioskodawca ubiegał się o wyrównanie zasiłku, a nie o wypłatę całego zasiłku zgodnie z zobowiązującymi przepisami. Prawo do wyrównania zasiłku przysługuje osobie która otrzymała zasiłek ZUS, a skarżący takiego zasiłku nie pobrał i wcale nie wnioskował o jego wyrównanie. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego wniósł o oddalenie skargi, stwierdzając, że decyzje organów wojskowych są zgodne z przepisami prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Zgodnie z art. 20 ust. 3 i 3 "a" ustawy z dnia 17 grudnia 1974r. o uposażeniu żołnierzy, powołanej wyżej osobie, która pokryła koszty pogrzebu członka rodziny żołnierza, przysługuje zasiłek pogrzebowy: 1) żołnierzowi - w wysokości dwumiesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego mu na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym, 2) innej osobie - w wysokości kosztów rzeczywiście poniesionych, nie większej jednak niż określona w pkt 1. Zasiłek pogrzebowy, o którym mowa w ust. 3, wypłaca się na następujących członków rodziny żołnierza zawodowego: 1) małżonka albo byłego małżonka żołnierza zawodowego, wobec którego w dniu śmierci żołnierz był obowiązany do świadczeń alimentacyjnych, 2) dzieci własne żołnierza, dzieci jego małżonka, dzieci przysposobione i przyjęte na wychowanie, w tym w ramach rodziny zastępczej, albo inne dzieci, których opiekunem prawnym został ustanowiony żołnierz lub jego małżonek, 3) rodziców i byłych prawnych opiekunów żołnierza zawodowego albo jego małżonka. W myśl ust. 4 cytowanego art. 20 ustawy o uposażeniu żołnierzy w razie zbiegu prawa do zasiłku pogrzebowego z prawem do takiego zasiłku przewidzianego w przepisach o ubezpieczeniu społecznym lub innych przepisach szczególnych przysługuje zasiłek wyższy, a jeżeli uprawniony pobrał zasiłek niższy - odpowiednie wyrównanie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153, poz. 1269/, znajdującej zastosowanie do rozpatrywanej sprawy, sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji uzasadnił decyzję odmowną przede wszystkim względami dowodowymi motywując, że wnioskodawca nie udokumentował tego, że faktycznie pokrył koszty pogrzebu ojca, a koszty te pokrył brat wnioskodawcy. Z kolei, organ odwoławczy uznał, że w razie zbiegu prawa do zasiłku pogrzebowego z prawem do takiego zasiłku przewidzianego w innych przepisach, przysługuje zasiłek wyższy, a jeżeli uprawniony pobrał zasiłek niższy - odpowiednie wyrównanie. W rozważanym wypadku nie można wypłacić wyrównania zasiłku pobranego z ZUS, gdyż to nie wnioskodawca pokrył koszty pogrzebu ojca, a jego brat. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, stanowisko organu być może uzasadnione z uwagi na określone racje słusznościowe, nie znajduje należytego uzasadnienia prawnego. Należy przede wszystkim zauważyć, że status prawny żołnierzy zawodowych różni się jakościowo od statusu powszechnego /"pracowniczego"/, co znajduje wyraz w rezygnacji z generalnych odesłań do systemu powszechnego prawa pracy i prawa ubezpieczenia społecznego w sprawach nie unormowanych w przepisach dotyczących tych służb. Oznacza to, że również przepisy ustawy o uposażeniu żołnierzy stanowią samodzielną i autonomiczną podstawę do analizy treści i charakteru przewidzianych w niej świadczeń. Analizując przedmiotowe przepisy należy zwrócić uwagę, że: 1) zakłada się w nich przyznanie zasiłku tylko jednej osobie, która pokryła koszty pogrzebu członka rodziny żołnierza /art. 20 ust. 3/; 2) żołnierzowi pozostawia się wybór podstawy wypłaty zasiłku pogrzebowego: z tej ustawy, z przepisów o ubezpieczeniu społecznym, z innych przepisów szczególnych. Z wykładni cytowanych unormowań wynika, że żołnierz, który "pokrył koszty pogrzebu członka rodziny" ma prawo o zasiłku pogrzebowego w wysokości ustalonej w art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy o uposażeniu żołnierzy. Wskazany przepis nie wymaga od żołnierza, by pokrył w całości koszty pogrzebu członka rodziny, przy czym co nie jest bez znaczenia interpretacyjnego, w rozważanej ustawie brak jest odpowiednika art. 78 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w którym stanowi się, że w razie poniesienia kosztów pogrzebu przez więcej niż jedną osobę, zasiłek pogrzebowy ulega podziałowi między te osoby - proporcjonalnie do poniesionych kosztów. Zdaje się to wskazywać na wyraźną intencję ustawodawcy, by żołnierzowi, który w określonym /niekoniecznie pełnym/ zakresie pokrył koszty pogrzebu członka rodziny - niezależnie od tego, czy część kosztów pokryła inna osoba i otrzymała z tego tytułu zasiłek pogrzebowy przewidziany w przepisach ubezpieczenia społecznego - przyznać zasiłek w pełnej ustawowej wysokości. Należy wreszcie wskazać, że instytucja tzw. "zbiegu prawa" do zasiłku pogrzebowego z prawem do takiego zasiłku przewidzianego w innych przepisach /art. 20 ust. 4 ustawy/ ma charakter podmiotowy, a nie - jak przyjął organ - charakter przedmiotowy. Regulacja ta ma przeciwdziałać sytuacji, w której jednej osobie z racji równoczesnego pozostawania w kilku różnych stosunkach zatrudnienia przysługiwałoby jednocześnie kilka zasiłków z każdego z tych źródeł. W takim wypadku żołnierz - gdyby był równocześnie objęty kilkoma systemami zasiłkowymi - miałby prawo do zasiłku wyższego lub do odpowiedniego wyrównania w związku z pobraniem zasiłku niższego. Z akt sprawy nie wynika, by skarżący znajdował się w takiej właśnie sytuacji. Uwzględniając powyższe, organ stosownie do treści art. 7, 75 § 1, 77 § 1 i 80 k.p.a. powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe w przedmiocie partycypacji M. R. w kosztach pogrzebu ojca. Posiłkowo poza art. 75 § 1 kpa może odwołać się do przepisu § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 23 lipca 2002r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu wypłacania zasiłków pogrzebowych z tytułu śmierci członków rodziny żołnierza zawodowego /Dz.U. nr 120, poz. 1026/ obowiązującego od dnia 12 sierpnia 2002r. do 30 czerwca 2004r., stanowiącego, że jako dowód poniesionych kosztów pogrzebu członka rodziny żołnierza zawodowego, na równi z rachunkami, o których mowa w rozporządzeniu uznaje się również wszelkie dowody wystawione na osobę uprawnioną potwierdzające koszty poniesione w związku z przeprowadzeniem pochówku, a także inne koszty poniesione stosownie do warunków i zwyczajów przyjętych w miejscowości organizowania pochówku, obejmujące w szczególności: zakup miejsca na cmentarzu wyznaniowym, sprawienie posługi religijnej, postawienie nagrobka, nabycie niezbędnej odzieży żałobnej oraz organizację poczęstunku dla osób biorących udział w pogrzebie. Należy mieć na względzie fakt, że dowód z dokumentu prywatnego /pisemne oświadczenie brata wnioskodawcy/ jest samodzielnym środkiem dowodowym, o którego mocy dowodowej rozstrzyga organ, według ogólnych zasad oceny dowodów. W konsekwencji należało przyjąć, że w wypadku poniesienia przez skarżącego kosztów pogrzebu w udokumentowanej wysokości, służy mu prawo do zasiłku pogrzebowego na podstawie art. 20 ust. 3 pkt 1 ustawy o uposażeniu żołnierzy /podobnie przyjęto w wyroku NSA z 1 lipca 1998r. sygn. II SA 790/98, nie publ./. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270/ w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1271/ orzeczono jak w sentencji. Z uwagi na fakt, że decyzja odmowna z zasady nie nadaje się do wykonania nie orzekano w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji /art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/.