II SA/Wr 1390/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Krystyna Anna Stec Sędzia NSA - Anna Moskała Asesor WSA - Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Dziok po rozpoznaniu w dniu 8 września czerwca 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Wojewody D. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Wojewody D. na rzecz strony skarżącej 10 zł (słownie: dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. 1 UZASADNIENIE Wojewoda D. decyzją z dnia [...]r. Nr [...]- działając na podstawie art. 15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych / tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 87 poz. 960 ze zmianami/ w związku z art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania Z. S. od decyzji Burmistrza Miasta P. z dnia [...]roku, znak [...], w przedmiocie wymeldowania Z. S. z miejsca zameldowania na pobyt stały w P. przy ulicy K. [...] -utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych przewiduje dwa stany faktyczne, na podstawie których można osobę wymeldować decyzją administracyjną wydaną na wniosek strony lub z urzędu. Wymeldowanie na podstawie pierwszego stanu faktycznego art. 15 ust. 2 ustawy jest możliwe wtedy, gdy kumulatywnie zostaną spełnione następujące przesłanki: osoba utraci uprawnienia do przebywania w lokalu zameldowania oraz opuści miejsce zameldowania na pobyt stały bez wymeldowania się. Wymeldowanie zaś na podstawie drugiego stanu faktycznego art. 15 ust 2 następuje wobec osoby , która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Zdaniem organu drugiej instancji przedmiotowa sprawa słusznie rozpatrywana była w kontekście pierwszego stanu faktycznego art. 15 ust. 2 ustawy, bowiem organowi prowadzącemu postępowanie administracyjne znane jest z urzędu miejsce pobytu Z. S., tj. w miejscu zameldowania na pobyt czasowy w K., przy ulicy M. [...]. Omawiając obowiązujący stan prawny organ zaznaczył, iż zgodnie z art.6 przywołanej ustawy pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania, przy czym art. 8 ust. 1 przewiduje, że osoba zameldowana na pobyt czasowy i przebywająca w tej samej miejscowości nieprzerwanie dłużej niż 2 miesiące jest obowiązana zameldować się na pobyt stały, chyba, że zachodzą okoliczności wskazujące na to, iż pobyt ten nie utracił charakteru pobytu czasowego. Za okoliczności uzasadniające zameldowanie na pobyt czasowy trwający ponad 2 miesiące uważa się w szczególności: 1) wykonywanie pracy poza miejscem pobytu stałego, 2) pobyt związany z kształceniem się, leczeniem, wypoczynkiem i ze względów rodzinnych, 3) odbywanie czynnej służby wojskowej, 4) pobyt w zakładach karnych i poprawczych, aresztach śledczych. 5) Sygn. akt 3 II SA/Wr 1390/02 2 Jak stwierdzono dalej w motywach decyzji - Z. S. uprawnienie pochodne do spornego lokalu wywodził z samoistnego uprawnienia swojej matki, T.S., która była właścicielką spornej nieruchomości, przekazanej aktem notarialnym z dnia [...] roku, rep. A nr [...] H. W., ustanowionej jedyną spadkobierczynią. Zdaniem organu odwoławczego zebrany w sprawie materiał dowodowy, a szczególności zeznania świadków, w tym sióstr Z. S., potwierdzają, iż nie zamieszkiwał on w miejscu pobytu stałego od około 10 lat, choć często przebywał i przebywa w na terenie P. w ciągu kilku ostatnich lat. Jego związek z tym miejscem ograniczał się jedynie do załatwiania spraw urzędowych, które według właściwości miejscowej należy załatwiać w miejscu pobytu stałego oraz odwiedzin rodziny. Sporadycznego nocowania w miejscu zameldowania na pobyt stały oraz stwierdzenia o przebywaniu w P. nie można jednakże przyjąć w ocenie organu odwoławczego za potwierdzenie zamieszkiwania w miejscu zameldowania na pobyt stały. Także załączone wykazy opłat za zużycie energii elektrycznej i gazu nie wykazują zużycia energii elektrycznej i gazu. Wyjaśnienia strony złożone w piśmie z [...]roku dotyczące charakteru pobytu w K. pozwalają stwierdzić, iż nie zachodziły okoliczności uzasadniające zameldowanie w K. na pobyt czasowy ponad 2 miesiące, wymienione w art. 8 ustawy. Z. S. podał bowiem, iż [...] r. nabył prawo do zasiłku dla bezrobotnych i zamieszkiwał w P. przy ulicy K. [...] i od tego czasu stale przebywał w P., do K. wyjeżdżał w sprawie renty inwalidzkiej, a jednocześnie z akt ewidencji ludności wynika, że w tym czasie zameldowany był w K. przy ulicy M. [...]na pobyt czasowy trwający prawie rok. W konkluzji wywodów organ uznał, że okoliczności istotne dla sprawy w stopniu wystarczającym do podjęcia decyzji zostały wyjaśnione. Podstawą wydania decyzji jest ustalenie, czy strona przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały, a zatem wiarygodne wyjaśnienia tej kwestii pochodzić mogą jedynie od osób zamieszkałych w pobliżu miejsca zameldowania strony na pobyt stały. Z. S. nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu. Odnosząc się do okoliczności faktycznych sprawy skarżący wskazał, że w P. przy ul. K. [...] mieszka od [...] roku, zaś w [...]roku dom został zburzony. Od swej siostry - H. W. otrzymał zapewnienie , że będzie mógł zamieszkać w nowo wybudowanym domu. Starając się o uzyskanie pozwolenia na rozbiórkę domu, jak utrzymuje skarżący , H. W. zataiła okoliczność zameldowania w nim osoby skarżącego. W przekonaniu skarżącego w toczącym się postępowaniu administracyjnym przedłożył on wystarczające dowody na poparcie tezy , że często przebywał w miejscu zameldowania na pobyt stały, w szczególności został przesłuchany na tę okoliczność i występował do Urzędu Miasta w P. o wydanie zaświadczenia o uczestnictwie w wyborach samorządowych, parlamentarnych, prezydenckich. Pobyt czasowy skarżącego Sygn. akt 3 II SA/Wr 1390/02 3 w K. , o czym mowa w zaskarżonej decyzji, związany jest z pracą i leczeniem. Skarżący pracował w Hucie im . S. w K. do [...]r., następnie przeszedł na rentę inwalidzką , której został pozbawiony w [...]r. wobec czego powrócił do P. , gdzie pobierał zasiłek dla bezrobotnych. Po ponownym uzyskaniu prawa do renty ponownie przebywał często w K. przez okres 2 lat. Po 2 latach , gdy ponownie utracił prawo do renty -jak twierdzi - wrócił do P. " tułając się po rodzinie i znajomych", ponieważ dom został poddany rozbiórce. Aktualnie , po przeprowadzonym postępowaniu sądowym odzyskał prawo do renty inwalidzkiej - do [...]r. , a wskutek konieczności korzystania z odpowiedniej bazy leczniczej , której nie ma w P., przebywa w K. lecząc się w tamtejszej przychodni specjalistycznej. w odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie, dodatkowo wskazując, iż okoliczności związane z charakterem pobytu w K., tj. podjęciem leczenia, skarżący nie podnosił w toku postępowania administracyjnego . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270). Wobec powyższego niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako rzeczowo i miejscowo właściwy. Po myśli art. 3 § 1 powołanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą. Oznacza to, że skarga może zostać uwzględniona jedynie, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 -150 ustawy). W ocenie Sądu wniesiona skarga jest zasadna albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem norm postępowania w stopniu , który mógł mieć wpływ na podjęte rozstrzygnięcie, dopuszczono się bowiem rażącego naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu dowodowym . Sygn. akt 3II SA/Wr 1390/02 4 W świetle art.10 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania. Odstępstwo od tej zasady przewidziane jest wyłącznie w wyjątkowych przypadkach - gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną ( § 2 art. 10). Zgodnie z § 3 cytowanego artykułu - organ obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy , w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od tej zasady. " Czynny udział w każdym stadium postępowania" , jak wynika wprost z literalnego brzmienia , odnosi się zatem również do tej jego fazy , którą określa się mianem postępowania wyjaśniającego (dowodowego), tzn. do czynności procesowych mających na celu ustalenie stanu faktycznego oraz dokonania jego oceny prawnej . Omawiana zasada przejawia się między innymi w treści normy art. 79 kpa. Zgodnie z § 1 tego artykułu strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków przynajmniej na siedem dni przed terminem. Bezsprzecznie wskazana norma prawna nakłada na organ obowiązek powiadomienia strony o mającym się odbyć przesłuchaniu celem obrony jej interesów w toczącym się postępowaniu. Strona ma bowiem prawo brania udziału w przeprowadzeniu tego dowodu, może zadawać świadkom i pozostałym stronom pytania oraz składać wyjaśnienia, jak stanowi przepis § 2 art. 79 kpa. Tym samym realizacja przytoczonego przepisu niewątpliwie służyć ma - w założeniu ustawodawcy - także gwarancji dokładnego ustalenia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 kpa, gdyż przy prawidłowo prowadzonym postępowaniu dowodowym eliminuje się możliwość dokonania wadliwych , budzących wątpliwości bądź niepełnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego, co w oczywisty sposób rzutuje na rozstrzygnięcie merytoryczne podjętej decyzji. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku sygn. I SA/Gd 1252/97 z 09.06.1999r. (LEX nr 37890 ) - możliwość późniejszego zapoznania się przez skarżącego z protokołami zeznań świadków nie czyni zadość zasadom czynnego bezpośredniego udziału w przeprowadzeniu takiego dowodu, w szczególności prowadzi do pozbawienia możliwości zadawania świadkowi pytań . W niniejszej sprawie strony postępowania, nie zostały powiadomione przez organ prowadzący postępowanie o mających się odbyć przesłuchaniach świadków, co ewidentnie wynika z akt. Łącznie przesłuchano 12 świadków w różnych terminach ([...] i [...] oraz [...],[...]i [...]r.) i w ani jednym przypadku organ nie dochował reguł wynikających z treści art. 79 § 1 kpa . W toku przeprowadzenia tychże czynności procesowych organ zatem działał z jawnym naruszeniem przywołanego przepisu pozbawiając bezprawnie strony, w szczególności osobę skarżącego , możliwości wzięcia w nim czynnego udziału , gdy o rezygnacji z tego prawa może decydować wyłącznie strona, ponieważ to ona nim rozporządza. Godzi się podkreślić , iż uchybienie to ma szczególną wagę Sygn. akt 3 II SA/Wr 1390/02 5 w przedmiotowej sprawie zważywszy , że decyzje organów obu instancji zostały oparte na ustaleniach stanu faktycznego w zasadniczej mierze dokonanych na podstawie właśnie dowodu z zeznań świadków, przesłuchanych przed organem pierwszej instancji celem wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, tzn. w kontekście zbadania przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych -wymaganych do podjęcia decyzji o wymeldowaniu . W doktrynie i literaturze niezmiennie podkreśla się , iż uchybienie treści art. 79 kpa stanowi niewątpliwie kwalifikowane naruszenie norm prawa procesowego, występujące jako jedna z podstaw do wznowienia postępowania, o czym mowa w art. 145 § 1 pkt 4 kpa ( por. B. Adamiak w : " Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. 3 wydanie ." Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2000 str. 356, wyr. NSA z 13.02.1986r., sygn. II SA 2015/85, ONSA 1986, Nr l,poz.l3, z 18.11.1999 r., sygn. II SA 1210/99 LEX nr 46806). W tym stanie rzeczy , na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , Sąd orzekł jak w pkt I oraz III sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach znajduje uzasadnienie w przepisie art. 200 powołanej ustawy. Prowadząc ponowne postępowanie organy winny wyeliminować wskazane uchybienia norm procesowych .