II SA/Wr 1395/01

Sygn. akt 3 II SA/Wr 1395/2001 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 kwietnia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędziowie - Asesor WSA Bogumiła Kalinowska - Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk (sprawozdawca) Protokolant - Katarzyna Dziok po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]r., Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca zameldowania na pobyt stały I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Sygn. akt: 3 II SA/Wr 1395/2001 Uzasadnienie W decyzji z dnia [...]r. Prezydent Miasta Ś. orzekł - na wniosek M. Ł. - o wymeldowaniu A. W. z pobytu stałego w Ś. przy ul. A. K. [...]. Organ pierwszej instancji uznał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika bezspornie, iż strona utraciła uprawnienia do lokalu, na mocy wyroku Sądu Rejonowego w Ś. z dnia [...]r. (sygn. akt: [...]), w którym oddalone zostało powództwo o dopuszczenie A. W. do współzamieszkiwania w tym lokalu. Zainteresowany nie mieszka też faktycznie w miejscu stałego pobytu, a w świetle wspomnianego wyroku należy uznać, że opuszczenie mieszkania miało charakter dobrowolny. W ocenie organu pierwszej instancji, spełnione więc zostały obie przesłanki składające się na pierwszy stan faktyczny przewidziany w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, co umożliwiało dokonanie wymeldowania. Oceny dokonanej przez Prezydenta Ś. nie podzieliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., które w decyzji z dnia [...]r. (Nr [...]) - wydanej po rozpatrzeniu odwołania A. W. - uchyliło w całości zakwestionowane rozstrzygnięcie i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium wywodziło, że lokal mieszkalny Nr [...] położony w Ś. przy ul. A. K. [...] pozostaje w zasobach Administracji Budynków Komunalnych "Nieruchomości Ś.". Najemcami tego lokalu - zgodnie z decyzją Nr [...]są M. Ł.-W. i A. W . W dniu [...]r. Sąd Okręgowy w Ś. rozwiązał małżeństwo stron przez rozwód, nie orzekając o mieszkaniu stron (sygn. akt: [...]). W spornym mieszkaniu A. W. pozostawił od [...]r. część rzeczy osobistych oraz część przedmiotów wchodzących w skład majątku dorobkowego. Uwzględniając te okoliczności Kolegium uznało, że zebrany materiał dowodowy nie wystarcza na podjęcie merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. Organ pierwszej instancji nie ustalił bowiem miejsca faktycznego pobytu A. W., poprzestając wyłącznie na ustaleniu adresu do korespondencji ze stroną. Nie wyjaśniono też kwestii ewentualnej utraty przez odwołującego się uprawnienia do spornego lokalu. Błędnie bowiem wywiódł Prezydent Ś., że strona utraciła wspomniane uprawnienie w związku z oddaleniem powództwa o dopuszczenie do współzamieszkiwania. Nie bez znaczenia dla sprawy może mieć natomiast ustalenie, czy doszło -jak twierdzi A. W. - do podziału wspólnego majątku dorobkowego, na podstawie umowy notarialnej. M. Ł. zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu. W skardze podniesiono, że sam zainteresowany A. W. oświadczył do protokołu (w toku postępowania przed organem pierwszej instancji), iż aktualnie nie ma faktycznego miejsca zamieszkania, gdyż nocuje w różnych miejscach, zaś adres dla korespondencji (ul. K. [...] w Ś.) jest adresem jego siostry D. M., która także nie zna 2 Sygn. akt: 3 II SA/Wr 1395/2001 miejsca pobytu swego brata. W ocenie skarżącej, organ odwoławczy niewłaściwie ocenił zagadnienie utraty przez wymeldowywanego uprawnienia do spornego lokalu. W sprawie cywilnej z powództwa A. W. o dopuszczenie go do współzamieszkiwania, Sąd Rejonowy w Ś. ustalił - po przesłuchaniu stron tamtego postępowania - że powód opuścił mieszkanie dobrowolnie (określając jednocześnie datę opuszczenia lokalu), i że zabrał wszystkie swoje rzeczy osobiste. Wyrok sądowy korzysta z powagi rzeczy osądzonej, a zatem jego kwestionowanie przez Kolegium dowodzi arbitralności decyzji tego organu i bezpodstawnej ingerencji w orzecznictwo sądu powszechnego. Przytoczona w skardze argumentacja dowodzi - zdaniem skarżącej - że w przedmiotowej sprawie zostały spełnione przesłanki wymeldowania przewidziane w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, co uzasadnia wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego. W odpowiedzi strona przeciwna podtrzymała swoje stanowisko, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rzeczowa i miejscowa właściwość Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu do rozpoznania - po dniu 1 stycznia 2004 r. - skargi M. Ł., adresowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wynika z przepisów aktów normatywnych regulujących kompleksowo reformę sądownictwa administracyjnego, wprowadzoną od tej właśnie daty, zwłaszcza zaś z art. 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Przepis art. 97 § 1 przywołanych przepisów wprowadzających nakłada przy tym na wojewódzkie sądy administracyjne - w sprawach, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., a postępowanie nie zostało zakończone przed tą datą - obowiązek rozpoznawania spraw na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270), określanej w dalszych wywodach - skrótowo -jako p.s.a. W myśl art. 3 § 1 p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności publicznej i stosują środki określone w ustawie, między innymi w art. 145 § 1 pkt 1 p.s.a., obligującym sąd do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji (postanowienia), w wypadku stwierdzenia co najmniej jednego z naruszeń prawa, wymienionych w tym przepisie. Taka właśnie sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Uchylając pierwszoinstancyjną decyzję, Samorządowe Kolegium Odwoławcze sformułowało dwa zarzuty w stosunku do postępowania poprzedzającego wydanie tego orzeczenia: nieustalenie faktycznego miejsca pobytu A. W. (a tylko adresu do korespondencji) oraz niewyjaśnienie, czy strona utraciła uprawnienia do przebywania w lokalu, z którego organ pierwszej instancji ją wymeldował. 3 Sygn. akt: 3 II SA/Wr 1395/2001 Opierając swoje orzeczenie na pierwszym z wymienionych zarzutów, organ odwoławczy nie uwzględnił tego, że Prezydent Ś. uznał, iż w rozpatrywanym przypadku spełnione zostały przesłanki przewidziane w art. 15 ust. 2 in principio ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (jednolity tekst - Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.), w następującym brzmieniu: "Organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, ..." Dla zastosowania cytowanej dyspozycji art. 15 ust. 2 ustawy ewidencyjnej, kwestia ustalenia aktualnego miejsca pobytu osoby, która miała podlegać wymeldowaniu, była nieistotna. Zagadnienie to mogło mieć natomiast ewentualne znaczenie w wypadku wydania orzeczenia o wymeldowaniu na podstawie drugiego ze stanów faktycznych, przewidzianego w art. 15 ust. 2 infine tej samej ustawy (chodzi o osobę, "która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić"). Należy jednak w związku z tym zauważyć, że organ pierwszej instancji miał prawo ograniczyć swoje postępowanie wyjaśniające do dokonania ustaleń niezbędnych tylko do wykazania przesłanek istnienia pierwszego stanu faktycznego. Natomiast zadaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego było dokonanie weryfikacji poprawności dokonanych w tym zakresie ustaleń. Gdyby organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że A. W. utracił uprawnienia do zajmowanego lokalu i bez wymeldowania się opuścił sporny lokal, uzasadniałoby to w pełni utrzymanie w mocy pierwszoinstancyjnej decyzji. Natomiast uchylając tę decyzję z zarzutem braku ustalenia aktualnego miejsca pobytu zainteresowanego organ odwoławczy dopuścił się błędnej wykładni art. 15 ust. 2 in principio analizowanej ustawy, a w konsekwencji - naruszenia prawa materialnego o istotnym wpływie na wynik sprawy. Uwzględniając jedynie stan normatywny obowiązujący w czasie orzekania przez organy obu instancji, trzeba byłoby natomiast podzielić ocenę dokonaną przez Kolegium co do zasadności sformułowanego przez ten organ zarzutu nie-wyjaśnienia - w sposób nie budzący żadnych wątpliwości - kwestii utraty przez A. W. uprawnień do zajmowania spornego lokalu mieszkalnego. Zainteresowany próbował bowiem wykorzystać przynajmniej niektóre ze środków ochrony prawnej (zawiadomienie Prokuratury Rejonowej w Ś. o popełnieniu przestępstwa, wytoczenie powództwa o dopuszczenie do współzamiesz-kiwania w spornym lokalu). Wbrew stanowisku zajętemu przez organ pierwszej instancji, należy z naciskiem podkreślić, że negatywny dla powoda wyrok wydany w sprawie cywilnej wcale nie przesądzał o utracie przez niego uprawnień do mieszkania. Przeprowadzone postępowanie sądowe miało bowiem znaczenie wyłącznie dla stosunków między współposiadaczami zależnymi lokalu, a więc w zakresie ochrony posesoryjnej. Nie prowadziło natomiast do ustalenia istnienia lub nieistnienia prawa współnajmu A. W. do tegoż lokalu. W dacie podejmowania obecnie skarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. trafnie zatem zarzucił niewyjaśnienie tej okoliczności. 4 Sygn. akt: 3 II SA/Wr 1395/2001 Tamten stan normatywny uległ jednak istotnej zmianie już po wydaniu decyzji organu odwoławczego. Z dniem 19 czerwca 2002 r., przepis art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności utracił moc, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt: K 20/01 - Dz. U. Nr 78, poz. 716), uznającym ten przepis na niezgodny z art. 52 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Generalnie, badając legalność zaskarżonych decyzji, sądy administracyjne uwzględniają stan faktyczny i prawny sprawy z daty orzekania przez organy. Ten wzorzec kontroli nie powinien jednak uwzględniać przepisów ustawowych, które zostały uznane na niekonstytucyjne orzeczeniem Trybunału, opublikowanym wprawdzie po wydaniu decyzji, ale przed rozpoznaniem skargi przez sąd administracyjny. Takie stanowisko - podzielane w pełni przez skład orzekający Sądu w niniejszej sprawie - zaprezentował SN w wyroku z dnia 4 grudnia 2002 r. (sygn.akt: III RN 202/01, OSNP 2003/24/584). Przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. wyeliminował co prawda z obrotu jedynie art. 9 ust. 2 ustawy ewidencyjnej, bez korekty brzmienia art. 15 ust. 2 tej ustawy, jednakże przewidziane w tym ostatnim przepisie odesłanie do art. 9 ust. 2 straciło już jakiekolwiek praktyczne znaczenie. W konsekwencji trzeba stwierdzić, że nie mają już także obecnie znaczenia ustalenia co do istnienia (lub braku) uprawnienia do lokalu po stronie osoby, której dotyczy postępowanie o wymeldowanie. Dokonana przez Sąd analiza obu argumentów, które przesądziły o kierunku rozstrzygnięcia przyjętym przez organ drugiej instancji, dowodzi istnienia naruszeń, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "b" p.s.a., co obligowało do uchylenia zaskarżonej decyzji, w celu umożliwienia dokonania ponownej, niewadliwej oceny przez organ odwoławczy, uwzględniającej aktualnie obowiązujący stan normatywny oraz wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku znajduje natomiast oparcie w przepisie art. 152 p.s.a. 5