II SA/Wr 1421/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak, Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński /sprawozdawca/, Asesor WSA Maria Tkacz-Rutkowska, Protokolant apl. prok. Dariusz Brodzisz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2005r. sprawy ze skargi D. D. na orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej we W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie zdolności do czynnej służby wojskowej I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. zasądza od Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej we W. na rzecz skarżącego kwotę 10 /dziesięć/ zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Orzeczeniem Powiatowej Komisji Lekarskiej W. - P. P. z dnia [...]r., nr [...]w sprawie zdolności do czynnej służby wojskowej na podstawie art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego i art. 26 ust. 1 w ustawy z dnia 21 listopada 1967r., o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. z 1992r. Nr 4, poz. 16 z późn. zm./ oraz § 1 ust. 1 i § 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach /Dz.U. z 1992r. Nr 57, poz. 278 z późn. zm./ uznano poborowego D. D. za czasowo niezdolnego do czynnej służby wojskowej i zaliczono do kategorii B 12. W motywach podano, że w oparciu o cytowane przepisy prawne Powiatowa Komisja Lekarska W. - P. P. po przeprowadzeniu wywiadu lekarskiego, zapoznaniu się z przedłożonymi do wglądu dokumentami lekarskimi oraz po własnym badaniu lekarskim i przeprowadzeniu dodatkowych badań specjalistycznych orzekła jak w sentencji z § 61 p. 1, dyskopatia - L-4, S-5. D. D. wniósł od przedmiotowego orzeczenia odwołanie do Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej we W., gdyż stan jego zdrowia uzasadnia uznanie go za niezdolnego do służby wojskowej. W odwołaniu strona podniosła, że od blisko trzech lat cierpi na dyskopatię kręgosłupa, a ostatnio dolegliwości z tego tytułu nasiliły się. D. D. podał, że lekarz ograniczył mu wykonywanie zajęć gimnastycznych i siłowych oraz zalecił leczenie rehabilitacyjne, i farmakologiczne. Wyjaśnił, że lekarz orzecznik Powiatowej Komisji Lekarskiej skierował go na dodatkowe badania neurologiczne, które potwierdziły dyskopatię, bóle w kręgosłupie oraz ograniczoną ruchomość prawej nogi. Orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej we W. z dnia [...]r., nr [...]na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego i art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz § 1 ust. 1 i § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach orzeczono utrzymać w mocy zaskarżone orzeczenie i uznać poborowego za zdolnego do czynnej służby wojskowej, kategoria "A". W motywach uzasadnienia podano, że w oparciu o cytowane na wstępie przepisy prawne Wojewódzka Komisja Lekarska we W., po zapoznaniu się z przedłożonymi do wglądu dokumentami lekarskimi, przeprowadzeniu dodatkowych badań specjalistycznych uznała poborowego za zdolnego do pełnienia zasadniczej służby wojskowej. Stwierdzone schorzenia: § 33 pkt 1, § 34 pkt 1, § 63 pkt 1, § 64 pkt 1 skrzywienie i wady kręgosłupa nieznacznie upośledzające sprawność ustroju. W skardze do Sądu administracyjnego D. D. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej we W. z dnia [...]r., uznając je za sprzeczne z przepisami postępowania administracyjnego. Zarzucił, że Wojewódzka Komisja Lekarska we W. naruszyła przepis art. 139 kpa, który stanowi, że organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny. Powyższa zasada należy do podstawowych gwarancji procesowych prawa obrony, które przysługuje stronie i stanowi ona jedną z fundamentalnych zasad prawa procesowego w demokratycznym państwie prawa. Naruszenie tego zakazu w rozpatrywanej sprawie należy zatem uznać za rażące naruszenie przepisów prawa. Należy również podkreślić, że organ odwoławczy, odstępując od zasady zakazu reformationis in peius, obowiązany jest w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia szczegółowo wykazać wystąpienie w decyzji organu pierwszej instancji rażącego naruszenia prawa lub rażącego naruszenia interesu społecznego, czego organ drugiej instancji nie wykazał w rozpatrywanej sprawie. D. D. odwołał się od decyzji Powiatowej Komisji Lekarskiej W. - P.P., która uznała go za czasowo niezdolnego do służby wojskowej - kategoria B 12, gdyż stan jego zdrowia kwalifikuje go do osób niezdolnych do służby wojskowej, a Wojewódzka Komisja Lekarska uznała go za zdolnego do czynnej służby wojskowej - kategoria A. Ponadto organ odwoławczy w podstawie prawnej kwestionowanego orzeczenia powołał się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 kpa, który stanowi, że organ odwoławczy może wydać decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję, po czym uznał D. D. za zdolnego do czynnej służby wojskowej, co stanowi ewidentną sprzeczność ustaleń. Orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Wojskowej we W. zostało ponadto wydane z naruszeniem przepisu art. 107 § 1 kpa, który stwierdza, że jednym z elementów decyzji administracyjnej powinno być uzasadnienie podjętego w sprawie indywidualnej rozstrzygnięcia. Wyliczenie przez organ drugiej instancji przepisów rozporządzenia oraz stwierdzenie "skrzywienie i wady kręgosłupa nieznacznie upośledzające sprawność ustroju", trudno uznać w tym stanie rzeczy za uzasadnienie decyzji. Zwrócił uwagę na fakt, że Powiatowa Komisja Lekarska W. P.-P., po zapoznaniu się z materiałem dowodowym sprawy, a przede wszystkim dokumentacją medyczną oraz wynikami badania lekarza neurologa, na które skierowała D. D., uznała stronę za osobę czasowo niezdolną do czynnej służby wojskowej, po czym Wojewódzka Komisja Lekarska - na podstawie tych samych przepisów prawa oraz tej samej dokumentacji medycznej, orzekła, że jest on zdolny do czynnej służby wojskowej. W odpowiedzi na skargę Wojewódzka Komisja Lekarska we W. wniosła o jej oddalenie, podnosząc, że zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu. Stwierdzono, że przedłożona dokumentacja lekarska przez D.D. na posiedzeniu Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej we W. w dniu [...]br. oraz dokumentacja organu I instancji była wnikliwie analizowana przez przewodniczącego Komisji, który dodatkowo przeprowadził z nim wywiad, oraz wskazał konieczność przebadania skarżącego na posiedzeniu Komisji przez członka Komisji lekarza medycyny A. M. specjalistę chirurga ortopedę-traumatologa i zapoznanie się przez w/w lekarza z dokumentacją lekarską dot. schorzeń kręgosłupa. Na podstawie powyższego stwierdzone schorzenia u D. D. zaliczono do : § 33 pkt. 1 (zniekształcenia lub niewielkie ubytki kostne klatki piersiowej, nie upośledzające sprawność ustroju), § 34 pkt.l ( skrzywienia i wady kręgosłupa, wrodzone lub nabyte, nie upośledzające lub upośledzające nieznacznie sprawność ustroju), § 63 pkt.l (przewlekłe zespoły bólowe korzeniowe, korzeniowo-nerwowe, splotów nerwowych, nerwobóle pojedynczych lub licznych nerwów z okresowymi niezbyt częstymi zaostrzeniami) i § 64 pkt.l (objawy szczątkowe po przebytych chorobach organicznych lub urazach ośrodkowego układu nerwowego, bez wyraźniej szych zaburzeń mózgowo-rdzeniowych lub z nieznacznymi zaburzeniami, które ze względu na umiejscowienie bądź mechanizmy wyrównawcze nie upośledzają sprawność ustroju) rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, a tym samym kwalifikując Pana D. D. do kategorii zdrowia "A" ,według w/w rozporządzenia. Mając na uwadze również art. 26 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, sprawując nadzór nad działalnością powiatowych komisji lekarskich Wojewódzka Komisja Lekarska we W. uchyliła w całości zaskarżone orzeczenie Powiatowej Komisji Lekarskiej P. P. z dnia [...]r. nr [...]. uznając D. D. za zdolnego do czynnej służby wojskowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 138 § 1 kpa, organ odwoławczy może zaskarżoną decyzję utrzymać w mocy, uchylić w całości lub części i orzec co do istoty sprawy, bądź umorzyć postępowanie pierwszej instancji albo umorzyć postępowanie odwoławcze. W niniejszej sprawie organ utrzymał decyzję Powiatowej Komisji Lekarskiej w mocy, a jednocześnie "zmienił" decyzję I instancji w ten sposób, że uznał skarżącego za zdolnego do czynnej służby wojskowej - kategoria "A". Sytuacja, w której organ odwoławczy przyjął, że decyzja organu I instancji uznająca skarżącego za czasowo niezdolnego do czynnej służby wojskowej /kat. "B" 12/ powinna być utrzymana w mocy i jednocześnie orzekł o uznaniu go za zdolnego do czynnej służby wojskowej /kat. "A"/, jest równoznaczna z rażącym naruszeniem art. 138 § 1 k.p.a. Nadto, dokonując oceny zaskarżonej decyzji pod względem jej legalności, należy stwierdzić, iż narusza ona jedną z podstawowych zasad, tj. zakaz reformationis in peius zawartą w art. 139 kpa. Otóż organ I instancji ustalił skarżącemu stopień zdolności do służby wojskowej - kategoria "B 12" - czasowo niezdolny do czynnej służby wojskowej. Natomiast organ odwoławczy rozpatrując odwołanie ustalił kategorię zdolności do służby wojskowej - "A". Przytoczona treść orzeczeń organów I i II instancji wskazuje jednoznacznie na fakt, iż organ odwoławczy wydał orzeczenie na niekorzyść strony odwołującej, nie wykazując przy tym, iż orzeczenie organu I instancji rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny - o czym mowa w art. 139 in fine. W związku ze wskazanymi uchybieniami, tylko na marginesie i dla celów ponownego rozpatrywania sprawy należy stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia powinno odpowiadać wymogom ustawowym, stawianym decyzji organu II instancji. Zgodnie z § 19 ust. 1 wymienionego wyższej rozporządzenia orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej powinno zawierać rozpoznanie lekarskie, ustalenie kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, a w razie stwierdzenia chorób czy ułomności - określenie ich związku ze zdolnością do służby wojskowej, oraz szczegółowe uzasadnienie orzeczenia i pouczenie o prawie wniesienia odwołania. Z uwagi na zasadę wyrażoną w art. 140 k.p.a. powyższe wymogi formalne, w tym obowiązek szczegółowego uzasadnienia orzeczenia, mają również zastosowanie do orzeczeń wydanych przez wojewódzkie wojskowe komisje lekarskie. Ponieważ omawiana ustawa o powszechnym obowiązku obrony ani wydane na jej podstawie rozporządzenie wykonawcze nie precyzują, jakie elementy winno zawierać uzasadnienie orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej, należy w tym zakresie stosować przepis art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Podkreślić przy tym należy, że z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) wynika obowiązek organu odwoławczego do rozpatrzenia sprawy ponownie merytorycznie w jej całokształcie. Oznacza to, że organ II instancji ma obowiązek dokonać merytorycznej (faktycznej i prawnej) oceny zasadności kwestionowanej decyzji i rozpatrzyć wszystkie żądania strony, w tym podnoszone w odwołaniu, oraz ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojego orzeczenia. Ustosunkowując się do treści zawartych w odpowiedzi na skargę stwierdzić należy, że wszelkie próby uzupełnienia postępowania dowodowego dokonywane w odpowiedzi na skargę i w dalszym piśmie procesowym uznać należało za niedopuszczalne. Odpowiedź na skargę bowiem nie może uzupełniać tego, co powinno zawierać uzasadnienie faktyczne decyzji. Cel tego pisma jest zupełnie inny - ma ono zawierać wyłącznie ustosunkowanie się do zarzutów skargi. Zatem, motywy uzasadnienia wyłożone w odpowiedzi na skargę nie podlegają kontroli, albowiem nie stanowią składnika treści zaskarżonej decyzji. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm./ i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm./ orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74, poz. 368 ze zm./ w związku z art. 97 § 2 powołanej ustawy - Przepisy wprowadzające ... . Sąd nie orzekał w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji, gdyż decyzja orzekająca o zdolności do służby wojskowej zasadniczo nie nadaje się do wykonania, ponadto - w związku z wyrokiem - w obrocie pozostała decyzja nieostateczna I instancji wraz z odwołaniem skarżącego. Decyzja taka - do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy i tak nie posiada przymiotu wykonalności.