II SA/Wr 1423/01

Sygn. akt 4 II SA/Wr 1423/2001 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 czerwca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak (sprawozdawca) Sędziowie: NSA Jolanta Sikorska NSA Tadeusz Kuczyński Protokolant: Agnieszka Figura po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania gwarantowanego zasiłku okresowego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...]Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy K., powołując się na art. 104 kpa, art. 4 ust. 1, art. 30, art. 31 ust. 4a-4d, art. 35 i art. 43 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn.zm.) oraz na upoważnienie Rady Gminy w K. (Uchwała Nr [...] z dnia [...] r.), odmówił skarżącej D. P. przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego gwarantowanego. W uzasadnieniu organ I instancji przytoczywszy art. 31 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej stwierdził, że z informacji zebranych w środowisku skarżącej wynika, iż wraz z dziećmi prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z W. B., który od kilku lat wyjeżdża do Austrii w celach zarobkowych. Zdaniem organu I instancji świadczą o tym: wniosek składany przez skarżącą w [...] r. w Urzędzie Gminy w K. o zamianę mieszkania, wywiad środowiskowy przeprowadzony w [...] r. przez wychowawcę syna skarżącej P. B. oraz notatka Komendy Powiatowej Policji w K. ze [...]r., dotycząca wspólnego zamieszkiwania skarżącej wraz z ojcem jej dzieci – konkubentem W. B. Wskazując, iż jednym z warunków otrzymania zasiłku okresowego gwarantowanego jest fakt samotnego wychowywania co najmniej jednego dziecka do dnia ukończenia szkoły podstawowej i gimnazjum, nie dłużej jednak niż do 15 roku życia oraz uznając, że oświadczenie skarżącej o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego wraz z dziećmi bez konkubenta jest sprzeczne z wyżej wymienionymi ustaleniami, organ I instancji stwierdził, iż w tej sytuacji zasiłek okresowy gwarantowany nie może być przyznany. W odwołaniu wniesionym od tej decyzji D. P. wywodziła, że organ I instancji błędnie przyjął, iż prowadzi ona gospodarstwo domowe wspólnie z W. B., który w zamieszkiwanym przez nią i dzieci lokalu jest tylko zameldowany na pobyt stały. Podnosiła przy tym, że jej sytuacja jest tragiczna i sześcioosobowa rodzina utrzymuje się tylko z alimentów i zasiłku rodzinnego. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu powyższego odwołania, powołując jako podstawę rozstrzygnięcia art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 31 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji prawidłowo przyjął, iż skarżąca nie jest matką samotnie wychowującą dzieci. Zdaniem Kolegium o tym, że D. P. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z W. B. świadczy to, iż w jej mieszkaniu znajdują się rzeczy osobiste W. B., który pracuje poza granicami kraju, jednak jak stwierdzają świadkowie raz w miesiącu 5-6 dni przebywa w miejscu zameldowania i w tym czasie robią wspólne zakupy, odwiedzają matkę skarżącej. Ponadto fakt prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z W. B. potwierdziła skarżąca podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez wychowawcę syna skarżącej P. B. Wskazując na powyższe organ II instancji wywiódł, iż jedna z przesłanek uzasadniających przyznanie gwarantowanego zasiłku okresowego nie została spełniona, a więc decyzja organu I instancji nie narusza prawa. Na powyższą decyzję D. P. złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżąca zarzuciła, iż w sprawie tej postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z naruszeniem art. 36 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 10 i art. 81 kpa, bowiem nie została zapoznana z materiałem dowodowym zebranym w przedmiotowej sprawie. Zarzucając ponadto, że organy obu instancji niezgodnie z prawdą przyjęły, iż nie jest samotną matką, podjęła polemikę z ustaleniami organów administracyjnych podkreślając, że nie wie, kto świadczył w jej sprawie, ani co zeznali świadkowie. Oświadczyła, iż kilka lat temu rozstała się z W. B., który jako ojciec tylko odwiedza dzieci, jednak nie mieszka razem z nimi, gdyż nadużywał alkoholu i był zamieszany w kradzież. Podała, iż płaci on dobrowolnie alimenty i podczas odwiedzin w ramach płaconych alimentów uczestniczył czasem w zakupach odzieży i obuwia, a po wydaniu zaskarżonej decyzji wymeldował się z jej mieszkania. Ponowiła przy tym argumentację przedstawioną uprzednio w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Wywiodła, że spełnia wszystkie warunki niezbędne do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Do skargi dołączyła m.in. pismo wychowawczyni i dyrektora szkoły, że podczas wywiadu prowadzonego przez wychowawcę nie ustalano osób wspólnie zamieszkujących z dzieckiem. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał zaskarżoną decyzję i argumenty zawarte w jej uzasadnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Tak więc obecnie właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 powołanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia występują. Skarga zatem zasługiwała na uwzględnienie. W rozpatrywanej sprawie kwestię sporną jest to, czy skarżąca samotnie wychowuje dzieci, czy też żyje w konkubinacie wspólnie z ich ojcem. Zdaniem organów administracyjnych skarżąca i ojciec jej dzieci prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a ustalenie to organy oparły na dowodach wskazywanych w uzasadnieniach ich decyzji. Z ustaleniami tymi skarżąca podjęła polemikę podkreślając, że przed wydaniem decyzji nie została zapoznana z materiałem dowodowym zebranym w sprawie i o powodach odmowy dowiedziała się dopiero po otrzymaniu decyzji. Oświadczyła, że nie wie, kto świadczył w jej sprawie, ani co zeznali świadkowie. Zgodnie z art. 10 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W myśl zaś art. 81 kpa okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Naruszenie w szczególności tych przepisów procedury administracyjnej skarżąca zarzuciła we wniesionej do Sądu skardze. Ustosunkowując się do tego podstawowego zarzutu skarżącej stwierdzić trzeba, iż w aktach sprawy brak jest dowodu, że przed wydaniem decyzji – stosownie do nakazu zawartego w art. 10 § 1 kpa – zapoznano skarżącą z zebranym w sprawie materiałem oraz by miała ona – przewidzianą w art. 10 § 1 i w art. 81 kpa – możność wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jak trafnie podkreślano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia. Brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia strony oraz dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o przysługującym jej prawie uzasadnia wniosek, że organ prowadzący postępowanie naruszył obowiązek ustalony w art. 10 § 1 kpa. Natomiast realizacją zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu jest wprowadzenie warunku, od spełnienia którego uzależnione jest uznanie przez organ administracji publicznej okoliczności faktycznej za udowodnioną. Warunkiem tym jest stworzenie przez organ administracji publicznej przesłanek realizacji przez stronę prawa do wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Przeprowadzenie zaś dowodu dopiero wtedy czyni wiarygodną okoliczność faktyczną, gdy strona mogła się wypowiedzieć co do dowodu. Prawu strony do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów towarzyszy obowiązek organu prowadzącego postępowanie pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia, a także obowiązek wstrzymania się od wydania decyzji do czasu złożenia tego oświadczenia w wyznaczonym terminie (por. np. wyroki NSA z dnia 5 kwietnia 2001 r. sygn. akt II SA 1095/00 – LEX nr 53441; z dnia 6 października 2000 r. sygn. akt V SA 316/00 – LEX nr 50116). Naruszenie powyższych przepisów procedury administracyjnej mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem skarżącej uniemożliwiono przed wydaniem decyzji ustosunkowanie się do zebranych w sprawie dowodów, a w tym tych dowodów, na których oparto niekorzystne dla niej rozstrzygnięcie. W tym stanie rzeczy – zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzeczono jak w sentencji. W myśl art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny jest zobowiązany orzec, w jakim zakresie zaskarżony akt może być wykonany przed uprawomocnieniem się wyroku. W rozpatrywanej sprawie jednak nie zachodziła potrzeba orzekania w tym przedmiocie, ponieważ ani zaskarżona decyzja, ani poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie tworzyły po stronie skarżącej żadnych praw, ani nie nakładały na nią żadnych obowiązków. Nie miały zatem cech wykonalności.