II SA/Wr 144/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania z tytułu przejścia z mocy prawa prawa własności nieruchomości postanawia odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Skarżąca A.B. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu tego żądania podała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem w mieszkaniu o powierzchni 48,7 m² i wartości około 100.000 zł, które, obok wykorzystywanej jako sad owocowy działki rolnej o powierzchni 0,47 ha i wartości około 15.000 zł, garażu o wartości 15.000 zł oraz oszczędności w kwocie 8.802,08 zł, stanowi ich majątek. Oboje są osobami chorymi. Ich źródłem utrzymania jest emerytura skarżącej w kwocie 1.118,83zł i wynagrodzenie za pracę jej męża w kocie 2.000 zł. Utrzymanie ich mieszkania kosztuje miesięcznie 500 zł, natomiast z tytułu leczenia ponoszą wydatki w kwocie około 450zł. W treści przesłanych dokumentów potwierdzenie znajdują podane przez stronę informacje istotne z punktu widzenia rozpoznawanego wniosku. Wynika z nich, że w roku 2017 r. uzyskali dochód w łącznej kwocie 43.840,74 zł. Strona skarżąca uiściła tytułem wpisu sądowego od skargi kwotę 1.500 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 tej samej ustawy). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że ich ponoszenie przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego jest zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Z regulacji prawnych dotyczących zastępstwa procesowego wykonywanego na zasadach prawa pomocy można wysnuć wniosek, że istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata jest nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez budżet Państwa ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona skarżąca - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów postępowania sądowego można wy-snuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów postępowania sądowego jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie czę-ściowym, obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś oce-na ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów postępowania sądowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wykazane przez wnioskodawcę, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powoła-nych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz reguł logicznego myślenia i doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, iż w jej sytuacji materialnej i rodzinnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Z przedłożonych do akt sprawy dokumentów wynika bowiem, że w sytuacji dysponowania przez gospodarstwo domowe skarżącej miesięcznym dochodem w łącznej kwocie 3.118,83 zł jest ona ponosić koszty jego utrzymania, ponosić ciężar finansowy w kwocie 1.500 zł tytułem wpisu sądowego od skargi oraz poczynić oszczędności. Dodatkowo skarżąca i jej mąż posiadają dwa składniki majątkowe – nieruchomość rolną i garaż o łącznej wartości 30.000 zł, które nie służą zaspokajaniu ich podstawowych potrzeb życiowych o charakterze bytowym (mieszkaniowym). Skarżąca nie powołała się nadto na brak możliwości spieniężenia tych nieruchomości. Utrzymania tego stanu majątkowego skarżącej nie można natomiast pogodzić z obciążeniem budżetu państwa i wszystkich obywateli na skutek przejęcia przez budżet państwa obowiązku opłacenia usług profesjonalnego pełnomocnika procesowego ustanowionego dla skarżącej z urzędu. Dlatego uzasadniona jest odmowa przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy, działając na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawo o postępowaniu przed sądami ad-ministracyjnymi, postanowił jak w sentencji.