II SA/Wr 1460/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bogumiła Skrzypczak, Sędziowie: NSA Tadeusz Kuczyński /sprawozdawca/, WSA Lidia Serwiniowska, Protokolant Krzysztof Caliński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2005r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji; Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...]r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 31 a ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej /tekst jedn. Dz.U. nr 64, poz. 414 z 1998r. z poźn. zm./, po rozpatrzeniu odwołania H. K., od decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia [...]r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania pomocy w postaci zasiłku jednorazowego celowego z przeznaczeniem na leczenie, orzeczono o: 1) uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości, 2) odmowie przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego. W motywach uzasadnienia tej decyzji podano, że zaskarżoną decyzją organ I instancji odmówił przyznania stronie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na leczenie, podnosząc w uzasadnieniu decyzji, że w miesiącu kwietniu posiadał tak ograniczone środki finansowe na realizację zasiłków okresowych i celowych, że zmuszony był wprowadzić kryterium przyznawania pomocy w pierwszej kolejności osobom i rodzinom bez własnych środków utrzymania a następnie takim, którym dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 200 zł. W związku z powyższym organ I instancji odmówił przyznania stronie pomocy społecznej. Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie, opisując w nim swoją trudną sytuację życiową oraz zdrowotną, która uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Prosi o pomoc. Organ I instancji nie znalazł podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji w trybie art. 132 Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym organ II instancji zważył, co następuje: Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że strona z tytułu otrzymywania świadczenia rentowego w wysokości [...]zł (netto) oraz dodatku mieszkaniowego w wysokości [...]zł, przekracza kryterium dochodowe kwalifikujące ją do korzystania ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Stąd zasadnie zwróciła się do organu pomocy społecznej o przyznanie jej specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów leczenia. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe i zgodnie z dokumentacją wymaga stałego przyjmowania leków, które stanowią istotną pozycję w jej domowym budżecie. Organ I instancji winien więc był rozpoznać wniosek pod kątem, czy sytuacja strony kwalifikuje do uznania jej przypadku za "szczególnie uzasadniony", który dawałby podstawę do przyznania specjalnej formy pomocy społecznej. Tymczasem organ I instancji powołując się na ograniczone środki finansowe, które nie pozwalają mu nawet na przyznanie zasiłków celowych wszystkim osobom spełniającym kryteria dochodowe - odmówił przyznania stronie zasiłku celowego, przywołując w podstawie prawnej art. 32 ustawy o pomocy społecznej a więc przepis stanowiący o zasiłku celowym zwykłym a nie specjalnym, przyznawanym w trybie art. 3 la ustawy. Stąd zaistniała konieczność zweryfikowania zaskarżonej decyzji poprzez wskazanie właściwej podstawy prawnej i osnowy rozstrzygnięcia. Nie zmienia to w niczym faktu, że stronie z przyczyn obiektywnych, leżących po stronie organu pomocy społecznej aktualnie pomoc w formie specjalnej nie może być świadczona. W skardze na tę decyzję do sądu administracyjnego H. K. wskazała na swoją poważną sytuację zdrowotną wymagającą wsparcia finansowego przez organ pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 138 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego, obowiązującym w dniu wydawania decyzji ostatecznej, w sprawach należących do właściwości organów jednostek samorządu terytorialnego organ odwoławczy uprawniony jest do wydania decyzji uchylającej i rozstrzygającej sprawę co do istoty jedynie w przypadku, gdy przepisy prawa nie pozostawiają sposobu jej rozstrzygnięcia uznaniu organu samorządowego. W pozostałych przypadkach organ odwoławczy, uwzględniając odwołanie, ogranicza się do uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Przedmiotem postępowania odwoławczego w niniejszej sprawie była decyzja I instancji w sprawie odmowy przyznania pomocy w postaci jednorazowego zasiłku celowego z przeznaczeniem na leczenie. Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej przyznawanie tych zasiłków należy do zadań własnych realizowanych przez gminy, zaś w myśl art. 32 powołanej ustawy przyznanie tego zasiłku ma charakter uznaniowy /zasiłek może zostać przyznany/, co oznacza, że chodzi o sytuację, gdy przepis prawa pozostawia sposób rozstrzygnięcia sprawy uznaniu organu gminnemu. Identyczną konstatację można odnieść do problematyki zasiłków celowych specjalnych /art. 10 ust. 1 pkt 2, art. 31 "a" ustawy o pomocy społecznej/. W sprawach zatem, w których właściwe są organy jednostek samorządu terytorialnego, a przepis prawa pozostawia sposób rozstrzygnięcia uznaniu jednostki samorządowej, organ odwoławczy ma tylko kompetencję merytoryczną i kasacyjną, z wyłączeniem kompetencji merytoryczno-reformacyjnej. W literaturze podkreśla się, że organ odwoławczy w takiej sprawie powinien ustalić, czy przepis prawa materialnego umocowuje organ I instancji do uznania, czy organ nie przekroczył granic uznania, czy prawidłowo zastosował dyrektywy wyboru następstwa prawnego. W razie ustalenia, że organ I instancji rozstrzygnął sprawę w granicach uznania, zgodnie z przepisami prawa, organ odwoławczy ma kompetencję merytoryczną – utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję. Jednak, gdy organ odwoławczy stwierdzi, że przepis prawa materialnego umocowuje organ samorządu gminy do uznania, a organ I instancji wadliwie rozpoznał i rozstrzygnął sprawę, organ kasuje decyzję i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia /B. Adamiak (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 4 wydanie, Warszawa 2002r. s. 587, 588/. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej stwierdza się wprost, że organ I instancji winien był rozpoznać wniosek pod kątem spełnienia przez stronę przesłanek przyznania jej zasiłku celowego specjalnego /art. 31a ustawy/, tymczasem dokonał analizy jej wniosku pod kątem spełniania przesłanek do przyznania zasiłku celowego zwykłego /art. 32 ustawy/. Oznacza to, że organ I instancji wadliwie powołując przepis prawa stanowiący podstawę rozstrzygnięcia mógł wadliwie rozpoznać sprawę. Zamiast ustalić istnienie bądź nieistnienie ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej o przyznaniu zasiłku celowego specjalnego – nieprawidłowo zastosował dyrektywy wyboru następstwa prawnego, właściwe przyznawaniu zasiłku celowego zwykłego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe oznacza, że w przedstawionej sytuacji organ odwoławczy winien był skasować decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, a nie rozstrzygać sprawę. Wobec powyższego, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm./, orzeczono jak w sentencji. Sąd nie orzekał w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji /art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/, gdyż abstrahując od przymiotu wykonalności decyzji odmownych, stwierdzić należy, że wobec uchylenia decyzji odwoławczej, w obrocie pozostała decyzja nieostateczna wraz z wniesionym odwołaniem, która nie posiada przymiotu wykonalności.