II SA/Wr 148/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Władysław Kulon po rozpoznaniu w dniu 13 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T.K.-Ć. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 28 sierpnia 2017 r. w sprawie ze skargi T.K.-Ć. na postanowienie D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 28 sierpnia 2017r. W dniu 13 lipca 2017 r. wpłynął do Sądu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca podała w nim, że jest współwłaścicielką (w 55%) budynku i działki o powierzchni 253 m², jej dochodem jest emerytura w kwocie 1.632,76 zł oraz pomoc finansowa ze strony córki w kwocie 600 zł miesięcznie. Do swoich miesięcznych zobowiązań i stałych wydatków zaliczyła dwie raty kredytu w łącznej kwocie 702,15 zł (rata kredytu w AliorBank wynosi 480,15 zł (kwota 480,26 zł wynika z przesłanego harmonogramu spłat kredytu), w CitiBank – 222 zł) oraz wydatki na utrzymanie mieszkania, tj. opłaty za gaz, prąd, wodę wywóz odpadów w wysokości 392 zł, telefon, tv, internet – 100 zł, co daje łączną kwotę 492 zł. W rubryce, gdzie składa się oświadczenie dotyczące niezatrudniania i niepozostawania w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym bądź rzecznikiem patentowym, skarżąca wpisała "w sprawie [...]". Do wniosku skarżąca dołączyła umowę majątkową małżeńską z dnia 26 czerwca 1996 r., z której wynika, że wraz z mężem wyłączają wspólność ustawową i odtąd będzie ich obowiązywała pełna rozdzielność majątkowa. Pismem z dnia 19 lipca 2017 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej, tj.: 1. wyjaśnienia, co stanowi obecnie źródło dochodu męża skarżącej i czy mąż mieszka ze skarżącą i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i w jakiej wysokości uzyskał dochód netto w okresie ostatnich trzech miesięcy (dane te należy udokumentować odnośnie wszystkich dochodów męża za okres ostatnich trzech miesięcy np. zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu netto za ostatnie trzy miesiące, decyzja przyznająca świadczenie, umowa o pracę, przelewy bankowe); 2. wyjaśnienia, czy mąż jest obecnie zarejestrowany jako osoba bezrobotna (należy nadesłać decyzję lub zaświadczenie urzędu pracy dotyczącą statusu osoby bezrobotnej); 3. wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące skarżącej i męża; 4. dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem wraz ze wskazaniem źródeł ich finansowania; 5. zeznania podatkowego za 2015 r. 2016 r. skarżącej i męża; 6. ostatnia decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego; 7. wyjaśnienia z jakiego tytułu mąż jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego (dane te należy udokumentować); 8. dokumenty potwierdzające, że skarżąca otrzymuje pomoc od A.Ć. w kwocie 600 zł miesięcznie i wyjaśnienia z jakiego tytułu pomoc ta jest udzielona; 9. wyjaśnienia, co oznacza informacja o treści "w sprawie [...]". W odpowiedzi na powyższe skarżąca pismem z dnia 21 lipca 2017 r. poinformowała, że: 1. jej mąż jest artystą grafikiem, obecnie jest na emeryturze, czasami pracuje na umowę o dzieło; 2. nie mieszka razem z mężem od 2000 r., nie prowadzą wspólnego gospodarstwa. Kiedy młodsza córka kończyła studia skarżąca musiała wystąpić o alimenty; 3. starsza córka (A.) obecnie mieszka ze skarżącą na poddaszu domu, które jest niezależne, prowadzi tam swoje gospodarstwo, a pomoc w wysokości 600 zł jest rodzajem pomocy w utrzymaniu domu (wpłaty co miesiąc są udokumentowane w wyciągach bankowych); 4. w 2016 r. współwłaściciele domu złożyli wniosek do Sądu Rejonowego (sprawa [...]) w celu uzyskania zgody zastępczej na wykonanie decyzji nakazowej PINB z dnia 19 września 2008 r. Nr [...]; skarżąca musiała wynająć adwokata w zeszłym roku. Obecnie jest złożona apelacja. Do pisma skarżąca dołączyła decyzję w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości, z której wynika, że podatek ten wynosi w 2017 roku 161,00 zł. Z nadesłanej kserokopii zeznania podatkowego wynika, że w roku 2016 uzyskała dochód w kwocie 23.445,48 zł. Skarżąca posiada kartę kredytową z limitem kredytowym w wysokości 1000 zł (zadłużenie wynosi na dzień 16 czerwca 2017 r. 986,65 zł). Postanowieniem z dnia 10 lipca 2017 r. referendarz sądowy przyznał stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (pkt 1) i odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (pkt 2), dochodząc do przekonania, że w przypadku skarżącej zaistniała ustawowa przesłanka do przyznania jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, bowiem wykazała, że nie jest w stanie bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie ponosić kosztów sądowych w sprawie. Świadczą o tym wysokość dochodu gospodarstwa domowego skarżącej i brak majątku podlegającego spieniężeniu, sytuacja życiowa skarżącej oraz wydatki na jej konieczne utrzymanie. Fakt dotychczasowego ponoszenia przez skarżącą kosztów sądowych w sprawie nie miał wpływu na sformułowanie wyżej wskazanego wniosku, gdyż środki pieniężne na te koszty z braku innych zasobów, pochodziły z zaciągniętych przez nią kredytów i zostały wyczerpane. Ponadto referendarz stwierdził, że nie mógł przyznać prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu, bowiem skarżąca pozostaje w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem procesowym pochodzącym z wyboru. Pismem z dnia 11 września 2017 r. skarżąca wniosła od powyższego postanowienia sprzeciw, wskazując, że umowa z adwokatem dotyczy sprawy cywilnej, a nie administracyjnej, i w zasadzie dobiega końca. Rozwiązałabym ją, gdyby nie fakt, że na tym etapie sprawy w Sądzie Apelacyjnym jest to chyba niemożliwe. Umowa wygaśnie w dniu 23 listopada 2017 r. w dniu rozprawy odwoławczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Podstawą podjęcia zakwestionowanego przez skarżącą postanowienia referendarza sądowego są przepisy art. 246 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, jednakże istotne jest, że pozostaje ona w stosunku prawnym zlecenia z adwokatem oraz że ten adwokat nie został wyznaczony dla skarżącej z urzędu w ramach przyznanego jej prawa pomocy. Zgodnie zaś z art. 246 § 3 P.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z przywołanego wyżej unormowania wynika, jak słusznie wskazał referendarz, że zatrudnianie lub pozostawanie przez stronę skarżącą, która wnioskuje o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, w stosunku prawnym z takim pełnomocnikiem (pochodzącym z wyboru adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym), stanowi przesłankę negatywną wyłączającą przyznanie jej prawa pomocy w tym zakresie i to bez względu na ocenę spełnienia przez stronę określonej w art. 246 § 1 P.p.s.a. przesłanki przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Powyższa sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Stąd też prawidłowo referendarz odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Zgodnie natomiast z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4 art. 245 P.p.s.a.). Przepisy art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowią zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpoznawanej sprawie – w ocenie Sądu - skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania zgodnie z przepisem art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jak słusznie wskazał referendarz, z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Stąd orzeczono jak w sentencji.