II SA/Wr 1490/01

Sygn. akt: 3 II SA/Wr 1490/2001 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 kwietnia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk (sprawozdawca) Sędziowie - Sędzia NSA Krystyna Anna Stec - Asesor WSA Bogumiła Kalinowska Protokolant - Katarzyna Dziok po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...]r., Nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w P. z dnia [...]r., Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ja decyzja organu pierwszej instancji nie mogą być wykonane. III. Sygn. akt: 3 II SA/Wr 1490/2001 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...]r. (Nr [...]) Powiatowy Inspektor Sanitarny w P. stwierdził brak podstaw do uznania dychawicy oskrzelowej W. W. jako choroby zawodowej. Organ pierwszej instancji ustalił, że W. W. był zatrudniony w PGR w K. w latach [...]-[...], a następnie - w okresie od [...]r. do [...]r. pracował w Prywatnym Gospodarstwie Rolno - Handlowym G. K. w R.. W obu zakładach strona wykonywała prace traktorzysty. W okresie zatrudnienia na tym stanowisku pracownik wykonywał prace transportowe, agrotechniczne, chemizacyjne oraz prace przy wywozie gnojowicy, podczas których nie wykluczono kontaktu z alergenami środowiska rolniczego (np. pył siana, słomy, sierści zwierząt). Powiatowy Inspektor Sanitarny W P. wywodził dalej, że w związku z podejrzeniem choroby zawodowej (astmy oskrzelowej) W. W. został dwukrotnie przebadany: w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w L. oraz w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Obie placówki nie rozpoznały choroby zawodowej, a takie rozpoznanie jest - w ocenie organu - niezbędne do przyjęcia istnienia u badanego choroby zawodowej. Orzeczenie Instytutu uznano w tej sytuacji za merytorycznie ostateczne. Po rozpatrzeniu odwołania zainteresowanego, D. Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. (Oddział w L.) utrzymał w mocy pierwszoinstancyjną decyzję, nie znajdując uzasadnienia do jej zmiany. W uzasadnieniu takiego rozstrzygnięcia organ odwoławczy potwierdził okoliczności faktyczne ustalone w toku postępowania (okresy i miejsca zatrudnienia, charakter wykonywanej pracy), przyznając, że warunki zatrudnienia W. W. stwarzały ryzyko zawodowe związane z możliwością uczulenia, w związku z narażeniem na typowe dla rolniczej działalności produkcyjnej alergeny, takie jak: pyłki traw, zbóż i krzewów, pył siana i słomy, sierść zwierząt, organiczny pył związany z paszami dla zwierząt i ich odchodami. W ocenie organu drugiej instancji, wszystkie te organiczne substancje mają działanie alergizujące i mogą być powodem astmy (dychawicy) oskrzelowej. Zdaniem Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, sam fakt narażenia na określony czynnik szkodliwy nie wystarczy jednak do stwierdzenia choroby zawodowej. Warunkiem koniecznym jest rozpoznanie takiej choroby przez właściwe placówki służby zdrowia. W. W. badany był dwukrotnie przez takie placówki. W wyniku przeprowadzonych testów potwierdzono u badanego nadreaktywność oskrzeli do reakcji skurczowej. Przeprowadzono też dodatnie testy uczuleniowe z alergenami bakteryjnymi. Ustalając rozpoznanie astmy oskrzelowej, Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wskazał, że jest to astma związana z czynnikiem infekcyjnym, jaki stanowią bakterie obecne w układzie oddechowym. W testach uczuleniowych nie wykazano natomiast nadwrażliwości badanego na alergeny typowe (specyficzne) dla prac w rolnictwie i przy produkcji zwierzęco-roślinnej. Badania te wykluczają zatem - w ocenie organu - związek przyczynowo-skutkowy między obecno- 2 Sygn. akt: 3 II SA/Wr 1490/2001 ścią czynnika szkodliwego w środowisku pracy a rodzajem schorzenia stwierdzonego u strony. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu W. W. nie zgodził się z decyzją organu odwoławczego. Zarzucił, że praca wykonywana na stanowisku traktorzysty została przedstawiona bardzo ogólnie. Skarżący wywodził, że szczególne zagrożenie dla jego zdrowia stanowiły czynności związane z wywozem gnojowicy, którą to pracę wykonywał w latach [...] - [...]. Właśnie wówczas, z powodu braku tlenu, wystąpiły pierwsze objawy choroby (od [...] r.). Zdaniem strony, skurcze oskrzelowe były mniej dokuczliwe i nie tak częste we wcześniejszym okresie zatrudnienia w PGR G. ZR R.. Do skargi załączono kopię świadectwa potwierdzającego wykonywanie przez stronę pracy w szczególnych warunkach, w rozumieniu wykazu stanowiącego załącznik Nr 1 do zarządzenia Nr 55 Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 lipca 1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach (Dz. Urz. MRiGŻ Nr 3, poz. 7). W odpowiedzi strona przeciwna podtrzymała swoje stanowisko, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W związku z reformą sądownictwa administracyjnego wypada przede wszystkim wyjaśnić, że zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), z dniem 1 stycznia 2004 r. przestała obowiązywać ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, a sprawy, w których skargi zostały wniesione do NSA przed dniem 1 stycznia 2004 r., podlegają już od tej daty rozpoznaniu - zgodnie z dyspozycją art. 97 § 1 przytoczonych przepisów wprowadzających - przez wojewódzkie sądy administracyjne, na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), powoływanej dalej - w skrócie -jako p.s.a. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest przede wszystkim pod względem zgodności z prawem. Określone w art. 145 p.s.a. podstawy prawne uwzględnienia skargi zostały z kolei ograniczone do naruszenia prawa. Z takiego uregulowania wynika, że kontrolując rozstrzygnięcia wydawane przez organy administracji publicznej, sąd bada ich zgodność z prawem, tzn. z przepisami prawa materialnego i z przepisami prawa procesowego. Podstawowym aktem prawnym, którego przepisy stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji jest niewątpliwie obowiązujące wówczas rozporządzenie RM z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). W § 1 ust. 1 tego rozporządzenia wymienione zostały dwie Sygn. akt: 3 II SA/Wr 1490/2001 przesłanki, których łączne występowanie przesądza dopiero o istnieniu choroby zawodowej. Pierwszą przesłankę stanowi ujęcie określonej choroby w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, drugą zaś stwierdzenie, że choroba ta została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy chorego. Ustalenie istnienia lub braku wymienionych przesłanek wymaga respektowania przepisów prawa procesowego, w tym także reguł określonych w art. 7 i 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, nakładających na organy obowiązek ustalenia stanu faktycznego zgodnie z rzeczywistością, na podstawie wyczerpująco zebranego materiału dowodowego i dokonaniu jego pełnej oceny. Zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), organ obowiązany jest przy tym przedstawić ocenę dowodów, ze wskazaniem w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia dlaczego dał wiarę jednym dowodom, a odmówił wiarygodności innym (art. 107 § 3 k.p.a.) - por. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1998 r., I SA 1200/98. W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest występowanie u W. W. dychawicy (astmy) oskrzelowej, a więc schorzenia wymienionego w poz. 3 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do przywołanego wcześniej rozporządzenia RM z dnia 18 listopada 1983 r. Pierwszy z normatywnych wymogów stwierdzenia choroby zawodowej został więc niewątpliwie spełniony. Istotą sporu między stronami jest natomiast to, czy choroba ta została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy skarżącego (druga przesłanka). Godzi się w związku z tym zauważyć, że obiektywne istnienie takich negatywnych uwarunkowań w środowisku pracy skarżącego przyznały organy obu instancji. Negują one jednak - w tym konkretnym przypadku - występowanie związku przyczynowo skutkowego między owymi szkodliwymi czynnikami a zdiagnozowanym u zainteresowanego schorzeniem. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika jednoznacznie, że rozstrzygając sprawę, Wojewódzki Inspektor Sanitarny uwzględnił bez zastrzeżeń zwłaszcza treść orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...]r. Orzeczenia jednostek służby zdrowia, uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych stosownie do § 7 rozporządzenia RM z 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, stanowią niewątpliwie istotny dowód w tego typu sprawach, jak rozpoznawana. Charakter tego dokumentu, którego sporządzenie poprzedzone jest badaniami fachowców dysponujących specjalistyczna wiedzą, nie zwalnia jednak organu orzekającego od dokonania wszechstronnej oceny także i tego dowodu, w kontekście wszystkich okoliczności sprawy. Jest to ważne szczególnie wtedy, gdy nie ulega wątpliwości -jak w rozpatrywanym przypadku (co przyznają organy obu instancji) - że osoba ubiegająca się o stwierdzenie choroby zawodowej pracowała w warunkach szkodliwych dla zdrowia. Zgodnie z utrwalonym już stanowiskiem judykatury, aprobowanym w pełni przez skład orzekający w niniejszej sprawie, w wypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych oraz tego, że praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między tą cho- 4 Sygn. akt: 3 II SA/Wr 1490/2001 robą a zawodowymi warunkami narażenia na jej powstanie (por. wyroki SN: z dnia 3 lutego 1999 r., III RN 110/98, Prok. i Pr. 1999/7-8/56, i z dnia 11 marca 1999 r., III RN 128/98, OSNP 1999/24/771). Zdaniem Sądu, obalenie takiego swoistego domniemania jest możliwe jedynie poprzez nie budzące żadnych wątpliwości wykazanie pozazawodowej etiologii stwierdzonej u badanego choroby, figurującej w wykazie chorób zawodowych. Wyniki dotychczasowego postępowania administracyjnego nie uzasadniają jeszcze tego typu konstatacji. Uzasadnienie orzeczenia lekarskiego sporządzonego w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. zostało sformułowane następująco: "Biorąc pod uwagę całokształt obserwacji klinicznej, w tym ujemne wyniki alergologicznych testów specyficznych dla zawodu nie można przyjąć zawodowego tła stwierdzanej astmy oskrzelowej" (karta 11 akt administracyjnych). Stwierdzenie to uzupełnione jest w karcie wypisowej W. W. o następujący zapis: "Przeprowadzona 2-krotnie w odstępie 2-tygodniowym diagnostyka alergologiczna nie wykazała uczulenia pacjenta na alergeny środowiska rolniczego, a jedynie na antygeny bakteryjne. Badanie serologiczne w kierunku grzybicy płuc i chorób z grupy alveolitis allergica wypadło ujemnie" (karta. 10 akt administracyjnych). W cytowanych fragmentach dokumentacji lekarskiej brak jednoznacznego odniesienia się do ewentualnego wpływu na powstanie choroby W. W. faktu jego około piętnastoletniej pracy przy wywozie gnojowicy. Tymczasem skarżący konsekwentnie upatruje źródła swojego schorzenia w tym właśnie szkodliwym czynniku. Już w swoim odwołaniu od negatywnej dla niego decyzji organu pierwszej instancji (karta 14 akt administracyjnych) strona wyraźnie zarzucała nie uwzględnienie tej właśnie okoliczności, wywodząc, że wywóz gnojowicy i obornika stanowi szczególnie szkodliwe warunki pracy, jako że połączone są z niedostatecznym dotlenieniem organizmu i z oddziaływaniem azotu w wysokim stężeniu. Obowiązkiem organu odwoławczego było odniesienie się do tak sformułowanego zarzutu, czego organ ten nie uczynił. Tymczasem Wojewódzki Inspektor Sanitarny zupełnie pominął ten aspekt sprawy, poprzestając na bezkrytycznym odwołaniu się do treści orzeczenia uprawnionej jednostki służby zdrowia, w którym to orzeczeniu - na co Sąd zwrócił już uwagę - brak jednoznacznego odniesienia się do tej spornej kwestii. Biorąc pod uwagę te okoliczności, należało zwrócić się do tej samej (lub innej) jednostki o uzupełniającą opinię w przedmiocie istnienia (lub braku) zależności między tym właśnie szkodliwym czynnikiem środowiska pracy strony, a stwierdzoną u niej dychawicą oskrzelową. Brak uzupełnienia dokumentacji sprawy o taką dodatkową opinię stanowi naruszenie dyspozycji wcześniej przywołanych przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a., uniemożliwiając w konsekwencji Sądowi kontrolę poprawności ustalenia przez organy wszystkich niezbędnych elementów stanu faktycznego sprawy i poprawność jego oceny przez właściwe w sprawie organy administracji. Stwierdzone uchybienia w pełni uzasadniają konkluzję o naruszeniu przez organy obu instancji przepisów prawa materialnego (§ 1 ust. 1 rozporządzenia RM z 1983 r. w sprawie chorób zawodowych) i procesowego (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.) mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. To z kolei - w świetle art. 145 § 5 Sygn. akt: 3 II SA/Wr 1490/2001 1 pkt 1 lit. a) i c) p.s.a, - obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, w celu wyeliminowania stwierdzonych przez Sąd uchybień. Orzeczenie zawarte w pkt II niniejszego wyroku znajduje oparcie w art. 152 p.s.a.