II SA/Wr 1552/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Cisyk Sędziowie: Sędzia NSA Jerzy Krupiński (spr) Asesor sądowy Grażyna Jeżewska Protokolant: sekretarz sądowy Dorota Idczak Po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2004 r. na rozprawie przy udziale - sprawy ze skargi T. F. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję poprzedzającą z dnia [...], nr [...] 2. nie wstrzymuje wykonania zaskarżonej decyzji 3. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącej T. F. kwotę 250,- (dwieście pięćdziesiąt) złotych, tytułem kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przez T. F. jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], nr [...], utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...], nr [...], odmawiającą przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego ustawą z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395). Decyzję tę podjęto na podstawie art. 127 § 3 i 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 2 pkt 1 i 2 lit. "a" i art. 4 ust. 1, 2 i 4 wspomnianej ustawy, podnosząc w uzasadnieniu, że ubiegająca się o świadczenie nie spełniła przesłanki deportacji (wywiezienia) na terytorium III Rzeszy lub tereny okupowane, gdyż w okresie od sierpnia 1943 r. do stycznia 1944 r. przebywała wraz z rodziną jako nieletnie dziecko w okolicach [...], a zatem poza terytorium państwa polskiego i stamtąd została wywieziona do [...] koło [...] W tej ostatniej miejscowości nie istniał już w tym czasie żaden obóz pracy przymusowej dla obywateli polskich. W okresie tym istniał jedynie obóz pracy dla zakładów przemysłowych A i byli w nim osadzani wyłącznie obywatele pochodzenia żydowskiego. Organ powołał się w tej mierze na monografię Cz. Pilichowskiego "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939 – 1945". W skardze strona domagała się uchylenia decyzji zaskarżonej oraz decyzji poprzedzającej oraz wniosła o przeprowadzenie postępowania dowodowego przed Sądem. W uzasadnieniu wskazała na szereg opracowań książkowych, dotyczących problematyki hitlerowskich obozów koncentracyjnych i obozów pracy, w których wskazuje się na istnienie obozu pracy w B., jako filii obozu w M. Został on zlikwidowany dopiero w lipcu 1944r. Podniosła, iż organ nie wziął pod uwagę dołączonych do akt dokumentów i zeznań świadków. Opisała okoliczności w jakich znalazła się na robotach przymusowych i w obozie pracy przymusowej, twierdząc, iż została wywieziona wraz z rodziną w dniu 29 kwietnia 1943 r. do kołchozu w miejscowości [...] koło [...], a następnie do [...], a dopiero stamtąd w dniu 31 stycznia 1944 r. przewieziona do obozu pracy w B. Krzywdzące jest stanowisko organu, że wiek skarżącej w chwili wywózki stanowi przeszkodę do stwierdzenia pracy przymusowej, gdyż Niemcy kierowali do takich prac osoby w każdym wieku. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. wnosił o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe wywody oraz wskazując, iż skarżąca jedynie przebywała na terytorium okupowanym, ale nie wykazała, iż wykonywała pracę przymusową. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270). Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 14 stycznia 1999 r., sygn. III SA 4731/97 – LEX nr 37180). Konsekwencją powyższego jest też brak możliwości prowadzenia własnego postępowania dowodowego i w efekcie zastępowania organu w zakresie wydawania decyzji administracyjnych o treści pożądanej przez skarżącą. Materialnoprawną przesłanką, na podstawie której należało rozpoznać żądanie strony, były przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy uprawnienie do przewidzianego tą ustawą świadczenia pieniężnego przyznawane jest na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych oraz dokumentów i dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji. Skarżąca we wniosku zaopiniowanym przez Stowarzyszenie Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę Oddział Wojewódzki w O., wskazała, że w okresie od sierpnia 1943 r. do marca 1945 r. została deportowana na teren byłego ZSRR. Do akt załączyła zeznania świadków A. R., J. P., K. S. i R. W., potwierdzone przez Stowarzyszenie lub organ administracji. Przedłożyła też szereg dokumentów źródłowych, dotyczących pracy przymusowej ojca. W toku postępowania odwoławczego przedłożyła dalsze dokumenty mające świadczyć o istnieniu obozu pracy w B. w 1944 r. Zgodnie z wynikającą z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego zasadą swobodnej oceny dowodów, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Oznacza to, że organ powinien ustalając stan faktyczny sprawy opierać się na całym materiale dowodowym zebranym w sprawie, a nie tylko na wybiórczo przedstawionych w uzasadnieniu dowodach. Ocena tego materiału powinna być wszechstronna i obejmować zarówno dowody uwzględnione przy podejmowaniu decyzji, jak też dowody, którym odmówiono przymiotu wiarygodności. Organ powinien rozpatrzyć nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale i wszystkie dowody we wzajemnej łączności. Ponadto w razie wątpliwości powinien niektóre dowody przeprowadzić z urzędu, a jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, dla ich wyjaśnienia należy przesłuchać stronę (art. 86 KPA). Naruszenie powyższych zasad postępowania powoduje, że rozstrzygnięcie sprawy opiera się na dowolnej ocenie dowodów, wykraczającej poza granice zastrzeżonej dla organu swobody. Uwagi powyższe odnoszą się wprost do przedmiotowej sprawy. Nie wiadomo na jakiej podstawie organ przyjmuje, iż przedłożone w sprawie dowody stanowią wystarczającą podstawę do uznania, iż skarżąca przebywała w okresie objętym wnioskiem na terenie okupowanym przez III Rzeszę, ale nie mogą one stanowić dostatecznego dowodu na wykonywanie pracy przymusowej. Organ z naruszeniem art. 107 § 3 KPA nie wskazał przy tym o jakie dowody chodzi, nie omówił szczegółowo tych dowodów i nie wyjaśnił dlaczego przyjmując, iż skarżąca przebywała na terenie ZSRR nie uwzględnił załączonych do akt dokumentów, które potwierdzają nie tylko pobyt strony na tym terenie ale i wykonywanie pracy prze jej ojca oraz nie wyjaśnił przyczyn wywiezienia strony i jej rodziny. Nie wzięto pod uwagę wynikających z treści pisemnych wywodów strony okoliczności w jakich doszło do wywiezienia jej rodziny z miejsca dotychczasowego zamieszkania, nie zbadano celu wywiezienia rodziny i czy w istocie celem tym nie było świadczenie pracy przymusowej. Organ nie wziął pod uwagę, że ustawa określając przesłanki przyznania świadczenia, czyni to dla dwóch kategorii osób, a mianowicie, dla "osób deportowanych do pracy przymusowej" oraz dla "osób osadzonych w obozach pracy" przez III Rzeszę i ZSRR. Obie kategorie osób są traktowane rozłącznie, to znaczy, wystarczy wykazanie albo deportacji do pracy przymusowej, albo osadzenie w obozach pracy. Takie ujęcie znajduje uzasadnienie w brzmieniu art. 2 pkt 1 ustawy z 31 maja 1996 r., gdzie oddzielnie definiuje się oba rodzaje represji. W konsekwencji, podobnie jak to przyjął SN w wyroku z 13 stycznia 2000 r., III RN 112/99, który to pogląd sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela, osoba ubiegająca się o świadczenie pieniężne na podstawie przepisów cytowanej ustawy powinna wykazać istnienie po swej stronie przesłanek uzasadniające zaliczenie jej przynajmniej do jednej z dwóch wymienionych w art. 2 ustawy kategorii osób represjonowanych. Nie musi natomiast wykazywać faktu, czy rzeczywiście wykonywała pracę przymusową. Jeżeli w art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, w którym zostały określone przesłanki dotyczące sposobu obliczania wysokości należnego świadczenia, mowa o tym, iż to świadczenie przysługuje "za każdy pełny miesiąc pracy", to wynika stąd obowiązek ustalenia faktycznego czasu pobytu na deportacji (w obozie), a nie obowiązek wykazania realnego świadczenia pracy. W rozpatrywanej sprawie jest niesporne, iż T. F. była deportowana wraz z rodziną w 1943 r. na terytorium b. ZSRR, w celu m. in. świadczenia pracy przez jej ojca. Skarżąca w okresie deportacji miał od 8 do 9 lat. Dzieci na wsi w tym wieku wykonują sporadycznie różne prace porządkowe i rolnicze. Gdyby zatem prawdziwe okazały się twierdzenia skarżącej, iż początkowo osadzono ją w byłym kołchozie w celu świadczenia pracy przymusowej, a okres deportacji – wraz z późniejszym pobytem w Z. - wynosiłby co najmniej 6 miesięcy, stanowiłoby to samodzielną przesłankę przyznania uprawnienia do świadczenia (art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy). Niezależnie od powyższego zbadania wymaga wskazywany przez stronę pobyt w obozie pracy w B., przy czym należy uwzględnić wszystkie dostępne opracowania i materiały źródłowe, a nie opierać się tylko na jednym, mocno już zdezaktualizowanym opracowaniu monograficznym. Uwzględnić należy także dokumenty źródłowe załączone do akt przez stronę, a szczegółowe okoliczności związane z pobytem strony w obozie pracy przymusowej muszą być wyjaśnione z uwzględnieniem dowodów osobowych (zeznań świadków, strony). Ponadto nie znajduje podstaw prawnych przyjęte przez organ założenie, że deportacja kilkuletniego dziecka nie pozwala na przyjęcie, iż miała ona na celu wykonywanie pracy przymusowej właśnie ze względu na jego wiek. Dopiero wyjaśnienie wszelkich okoliczności związanych z deportacją, w tym także uwarunkowań geograficznych (miejsca pobytu) pozwoli na wyjaśnienie czy w istocie w przypadku skarżącej zachodziły przypadki deportacji, o których mowa w art. 2 ust. 1, bądź to w art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy. Wobec tego, że zaskarżona decyzja narusza prawo materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz doszło przy tym do naruszenia przepisów postępowania w zakresie obowiązku należytego wyjaśnienia sprawy, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 i 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.