II SA/Wr 1585/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Sędzia NSA - Józef Kremis Asesor WSA - Anetta Chołuj Protokolant - Adam Sak po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2005r. na rozprawie sprawy ze skargi B. M. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...]nr [...] II. orzeka, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie mogą być wykonane. Decyzją [...]Nr [...]Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., działając na podstawie art.12 ust.2 pkt l ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998r. Nr 90, poz. 575 z późn. zm.) oraz § 10 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz.294 z późn. zm.), jak również art. 138 § l pkt l Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) - po rozpatrzeniu odwołania B. M.z dnia [...]od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...]nr [...]o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - narządu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy lub nadmiernym przeciążeniem ujętej w poz. 12 wykazu chorób zawodowych - zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. Jak ustalono w toku postępowania B. M. pracował kolejno: - od [...]do [...]jako mechanik samochodowy w Wojewódzkiej Kolumnie Transportu Sanitarnego we W., której następcą prawnym była Kolumna Transportu Sanitarnego we W. (obecnie Pogotowie Ratunkowe we W.), - od [...]do [...]w charakterze mechanika samochodowego w spółce z o.o. "A" we W. (od [...]do [...]przebywał na zwolnieniu lekarskim). W związku z podejrzeniem zawodowej etiologii przewlekłego zapalenia nadkłykcia bocznego prawej kości ramieniowej zainteresowany został przebadany w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W. Dnia [...]wymieniona placówka medycyny pracy wydała orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - przewlekłego zapalenia nadkłykcia bocznego prawej kości ramieniowej, ujętej w pozycji 12 wykazu chorób zawodowych - uzasadniając swoje stanowisko tym, iż rozpoznano; "Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa w odcinku lędźwiowym oraz dyskopatię L5-S1. Objawowy zespół korzeniowy. Przewlekłe zapalenie nadkłykcia bocznego kości prawej ramiennej. Stan po uszkodzeniu ścięgna Achillesa prawego w 1983r. oraz ścięgna mięśnia dwugłowego ramienia lewego w 2001r.Uwzględniając całość przebiegu procesu chorobowego, brak poprawy po zaprzestaniu wykonywania pracy zawodowej oraz ocenę przebytego narażenia nie można orzec związku przyczynowego zmian w stawie łokciowym prawym z wykonywaną pracą zawodową, albowiem nie spełnia warunków koniecznych do rozpoznania choroby zawodowej". W trybie odwoławczym od powołanego orzeczenia lekarskiego zainteresowany został następnie poddany obserwacji klinicznej w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w dniach od [...]do [...]. Na podstawie przeprowadzonych badań Instytut wydał orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania przedmiotowej choroby zawodowej , gdyż jak stwierdzono, cyt. : "W trakcie obecnej obserwacji klinicznej przeanalizowano dostępną dokumentację lekarską pacjenta. Na podstawie badania ortopedycznego popartego oceną radiogramów stawów łokciowych, a także po badaniu neurologicznym rozpoznano zapalenie nadkłykcia bocznego przyśrodkowego obu kości ramiennych, stan po zerwaniu przyczepu dalszego mięśnia dwugłowego ramienia lewego i ścięgna Achillesa po stronie prawej oraz zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa lędźwiowego z dyskopatią L5-Sl i objawowym zespołem korzeniowym prawostronnym. Dochodzenie epidemiologiczne przeprowadzone przez Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. w obydwu zakładach pracy (pismo znak: [...]z dnia [...].) nie potwierdza istotnego przeciążenia prawego stawu łokciowego w trakcie pracy na stanowisku mechanika samochodowego. Aktualne podmiotowe i przedmiotowe badanie ortopedyczne, dane z dostępnej dokumentacji lekarskiej pacjenta, niejednorodność dolegliwości, brak poprawy stanu ortopedycznego pomimo ustania zatrudnienia na stanowisku mechanika samochodowego w 2000r. i wręcz nasilenie dolegliwości (obecnie występują objawy zapalenia nadkłykcia zarówno bocznego, jak i przyśrodkowego kości ramiennej prawej) - nie dają dostatecznych podstaw do przyjęcia zawodowej etiologii schorzenia. Dolegliwości ze strony stawu łokciowego lewego są wynikiem uszkodzenia przyczepu mięśniowego przebytego poza pracą w lipcu 2001 r. (leczonego operacyjnie). Rozpoznawane u pacjenta zmiany zwyrodnieniowe i dyskopatyczne są schorzeniem samoistnym, pozazawodowym; zmiany te nie figurują w wykazie chorób zawodowych i nie pozostają w związku przyczynowo-skutkowym z warunkami pracy badanego." W dalszej części uzasadnienia decyzji organ odwoławczy wskazał na brzmienie definicji choroby zawodowej w § 1 ust. 1 powołanego na wstępie rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych wywodząc, iż na podstawie przywołanych i zgodnych w treści orzeczeń lekarskich nie zostały spełnione przesłanki do stwierdzenia choroby zawodowej z przyczyn podanych w tychże orzeczeniach. W szczególności organ przytoczył, iż przeprowadzone dochodzenie epidemiologiczne w kierunku oceny przebytego narażenia zainteresowanego pracownika na stanowisku mechanika samochodowego, w obydwu zakładach pracy - nie potwierdza istotnego przeciążenia w trakcie wykonywanej pracy, w związku z czym nie można orzec związku przyczynowego zmian w stawie łokciowym prawym z wykonywana pracą zawodową. Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem B. M. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu domagając się uchylenia decyzji, zarzucając sprzeczność ustaleń organu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz bezzasadne przyjęcie, iż ujawnione schorzenie w postaci przewlekłego zapalenia nadkłykcia bocznego prawej kości ramieniowej pozostaje bez związku przyczynowego z charakterem wykonywanej pracy. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w trakcie całego postępowania wyjaśniającego, w szczególności charakterystyki stanowiska pracy skarżącego u dotychczasowych pracodawców oraz zakresu wykonywanych czynności podczas pracy - skarżący często - z przyczyn od siebie całkowicie niezależnych zmuszony był do nadmiernego i częstotliwego obciążania kończyn przy montażu lub demontażu ciężkich części samochodowych, tj. silników, mostów, pełnych kół pojazdów, wielokrotnego przykręcania i odkręcania połączeń gwintowych często zapieczonych lub zardzewiałych. Prace te niejednokrotnie wykonywane były bez stosownych narzędzi - jak podnośniki i wyciągarki, albowiem sposób montażu ciężkich części i podzespołów w samochodach ciężarowych i dostawczych nie pozwalał na ich użycie. Według skarżącego nie bez znaczenia pozostaje przy tym fakt, iż u obu pracodawców wielokrotnie posługiwał się ważącym przeszło 5 kg kluczem pneumatycznym, który po dokręceniu połączenia gwintowego wywoływał gwałtowne wibracje, przenoszone na przedramię i ramię. W konsekwencji powyższego doszło do zmian zwyrodnieniowych kości ramienia w postaci zapalenia nadkłykcia bocznego kości ramieniowej. Z przyczyn dla skarżącego niezrozumiałych organy obu instancji uznały, iż brak jest jakiegokolwiek związku przyczynowego pomiędzy charakterem wykonywanej pracy i ujawnionym schorzeniem. Zasady logicznego rozumowania wskazują bowiem na fakt, iż wykonywanie stałych i powtarzających się czynności z określonym natężeniem siły powoduje w konsekwencji powstanie zmian w strukturze organizmu. Tym samym, skoro skarżący - co potwierdza w jego przekonaniu zebrany w sprawie materiał dowodowy - wykonywał określone, niejednokrotnie monotonne i wymagające użycia siły czynności, to w istocie pomiędzy tymi czynnościami a ujawnionym zwyrodnieniem zachodzi związek przyczynowy. W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270). Wobec powyższego niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako rzeczowo i miejscowo właściwy. Po myśli art. 3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą, co oznacza, że skarga może zostać uwzględniona jedynie, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art.145-150 ustawy). Wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem w ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem norm postępowania administracyjnego w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Materialno-prawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia będącego przedmiotem skargi stanowią unormowania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65 poz. 294 z późn. zmianami). Na mocy § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia, chorobą zawodową jest jedna z chorób określonych w wykazie stanowiącym załącznik do tego aktu prawnego pod warunkiem, że została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Stwierdzenie zatem choroby zawodowej uzależnione jest od łącznego spełnienia dwóch przesłanek : - jest to rodzaj choroby , która mieści się w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do powołanego rozporządzenia; - choroba ta została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia , występujących w środowisku pracy, przy czym stosownie do ust. 2 § 1 rozporządzenia przy ocenie działania czynnika szkodliwego uwzględnia się rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego, sposób wykonywania pracy. Zgodnie z normą § 7 - jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznania chorób zawodowych są poradnie chorób zawodowych, kliniki chorób zawodowych, oddziały chorób zawodowych wchodzące w skład odpowiednich zakładów społecznej służby zdrowia, akademii medycznych lub instytutów naukowo-badawczych (...). Ustalenie istnienia tych dwóch przesłanek, czyli rodzaju choroby wymienionej w wykazie oraz związku między tą chorobą, a działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy - winno nastąpić zgodnie z regułami obowiązującej procedury. W szczególności podnieść należy, iż w świetle art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego orzekające organy stoją na straży praworządności i mają obowiązek podejmowania w prowadzonym postępowaniu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W tym celu spoczywa na organach obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego ( art. 77 § 1 Kpa) oraz dokonania jego pełnej oceny ( art. 80 Kpa) , czemu należy dać stosowny wyraz w uzasadnieniu decyzji poprzez wskazanie faktów, które uznano za udowodnione, dowodów, na których się oparto oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej ( art. 107 § 3 Kpa). Zgodnie z przyjętym przez Kodeks postępowania administracyjnego otwartym systemem dowodów ( art. 75 § 1 ), jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W niniejszej sprawie wszakże nie dochowano wskazanych wyżej wymogów wyjaśnienia wszystkich okoliczności, a nadto - dokonane przez organy ustalenia w zakresie stanu faktycznego stoją w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, jak słusznie zarzuciła strona skarżąca. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji zasadniczą przyczyną odmowy uznania za chorobę zawodową przewlekłego zapalenia nadkłykcia bocznego prawej kości ramieniowej, ujętej w pozycji 12 wykazu chorób zawodowych ( załącznika do powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r.) była okoliczność nie potwierdzenia w toku przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego - w obydwu zakładach pracy - istotnego przeciążenia prawego stawu łokciowego w trakcie pracy na stanowisku mechanika zawodowego w związku z czym nie można orzec związku przyczynowego zmian w stawie łokciowym prawym z wykonywaną przez skarżącego pracą zawodową. Takie ustalenia stanu faktycznego sprawy jednak nie wynikają ze zgromadzonych dowodów, wnioski na ich tle sformułowane przez organy obu instancji i placówki medyczne są błędne i oparte zostały na nie w pełni wyjaśnionych okolicznościach faktycznych sprawy. Przede wszystkim zaś należy zauważyć, iż organy Inspekcji Sanitarnej żadnego szczegółowego postępowania wyjaśniającego w tej materii nie przeprowadziły, oparły bowiem swoje przekonanie w omawianym względzie bezkrytycznie wyłącznie na twierdzeniu ostatniego zakładu pracy skarżącego tj. spółki z o.o. A zawartego w charakterystyce miejsca pracy, nie dokonując żadnego sprawdzenia prawidłowości takiego stanowiska, pomimo załączonych kart przeglądu corocznego samochodu, określającego rodzaje zadań roboczych, przytoczenia w uzupełnieniu charakterystyki średniego czasu wykonywania poszczególnych czynności, stopnia obciążenia rąk mechanika samochodowego, nie odniesiono się również w toku postępowania do zarzutów skarżącego odnośnie posługiwania się kluczem pneumatycznym (przeszło 5 kilogramowym). Twierdzenie to budzi wątpliwości skoro tenże pracodawca sam przyznaje, iż 59% ogólnego czasu pracy jest przeznaczone na prace, przy których zaangażowane są w różnym stopniu ręce i nogi mechanika samochodowego. Organy oraz wypowiadające się w sprawie jednostki medycyny pracy nie sprecyzowały żadnych kryteriów na podstawie których można by obiektywnie przyjąć, iż rzeczywiście w środowisku pracy skarżącego panujące tam warunki nie powodowały "istotnego" przeciążenia prawej ręki w stopniu usposabiającym do przedmiotowego schorzenia. Nie wiadomym pozostaje według jakich mierników należałoby przyjąć ową konkluzję w kwestii braku "istotnego" narażenia. Sam zatem w taki sposób sformułowany wniosek - z użyciem niedookreślonego zwrotu i bez szerszego wyjaśnienia - nie podaje się kontroli i nosi bezsprzecznie znamiona dowolności, niedopuszczalnej z racji unormowania w art. 80 Kpa. Teza o braku "istotnego" obciążenia prawego stawu łokciowego nie przystaje także do charakterystyki stanowiska pracy, przedłożonej przez Pogotowie Ratunkowe we W. z dnia [...]., w której między innymi określono pracę mechanika samochodowego jako "średnio-ciężką." Organy Inspekcji Sanitarnej nie odniosły się zupełnie do tej ostatniej charakterystyki. Należy uznać zatem, iż dowód ten został całkowicie pominięty w ocenie materiału dowodowego w sprawie, wbrew wymogom art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zasada swobodnej oceny dowodów, wyrażona w treści normy prawnej zawartej w art. 80 Kpa oznacza, iż na organie spoczywa powinność dokonania wszechstronnej oceny wszystkich dowodów w sprawie, tzn. konieczność rozpatrzenia znaczenia i wartości tych dowodów, bez pomijania któregokolwiek z nich w analizie, czemu należy dać stosowny wyraz w uzasadnieniu decyzji wyjaśniając w sposób jasny zasadność przesłanek podjętego rozstrzygnięcia, zgodnie nie tylko z treścią art. 107 § 3 Kpa, lecz także według realizacji zasady przekonywania zapisanej wprost w art. 11 Kpa. Godzi się również podkreślić, iż badając stopień narażenia skarżącego na czynniki szkodliwe w miejscu pracy bezzasadnie ograniczono się jedynie do ostatnich 2 lat zatrudnienia, co nie znajduje uzasadnienia na tle brzmienia §1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, bowiem ustalając czas, rodzaj i stopień narażenia pracownika w środowisku pracy na oddziaływanie czynników szkodliwych dla zdrowia należy odnieść się do całego okresu zatrudnienia. Uwzględniając fakt, że bezsprzecznie stwierdzone u skarżącego schorzenie w postaci przewlekłego zapalenia nadkłykcia bocznego prawej kości ramieniowej datuje się z okresu zatrudnienia na stanowisku mechanika samochodowego (luty 2000r.), zaś uprawnione placówki służby zdrowia nie wskazały innej prawdopodobnej przyczyny tej choroby przy jednocześnie niepełnych i budzących wątpliwości ustaleniach odnośnie narażenia zawodowego - należy tym samym uznać, iż wbrew przeświadczeniu organu odwoławczego nie zostało obalone domniemanie związku przyczynowo-skutkowego między warunkami pracy zawodowej a rozpoznanym schorzeniem. Z powyższych przyczyn, tzn. naruszenia dyrektyw przewidzianych w cytowanych przepisach art. 7, 11, 77 § 1 , 80, 107 § 3 Kpa - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz.1270) - orzeczono jak w sentencji wyroku.