II SA/Wr 1665/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędziowie: sędzia WSA Daria Sachanbińska – spr. asesor sądowy Grażyna Jeżewska Protokolant: sekretarz sądowy Grażyna Stykała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2005r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w G., nr [...] z dnia [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. 19 maja 2003r. wpłynął do Ośrodka Pomocy Społecznej w G. wniosek G. P. zawierający prośbę o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności i środków czystości. Wnioskujący o pomoc wyjaśnił, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, pozostaje bez pracy i nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych. Zarejestrowany jest w urzędzie pracy, lecz nie ma możliwości zatrudnienia z powodu braku ofert pracy. Przeprowadzający wywiad środowiskowy pracownik socjalny ustalił, iż jedyny dochód G. P. to dodatek mieszkaniowy w wysokości 54,57zł., a przyczynę bierności zawodowej stanowi brak odpowiednich ofert pracy oraz trwająca od kilku lat choroba alkoholowa. G. P. widywany był w stanie nietrzeźwym, w towarzystwie osób uzależnionych od alkoholu. Obecnie korzysta z pomocy rodziny, mieszka sam w jednopokojowym mieszkaniu komunalnym, posiadającym podstawowe media. Mieszkanie to jest czyste i zadbane, odpowiednio wyposażone w sprzęt gospodarstwa domowego. W związku z problemem alkoholowym Ośrodek Pomocy Społecznej kilkakrotnie proponował G. P. rozpoczęcie stosownej terapii, lecz nie zgłosił się on na leczenie, nie wyraził zgody nawet na jednorazowe konsultacje z psychologiem. W dołączonym do akt oświadczeniu stwierdził, że nie będzie uczęszczał na spotkania anonimowych alkoholików, ponieważ jest zdrowy i nie wymaga leczenia. Oczekuje propozycji pracy oraz pomocy w formie zasiłku na podstawowe środki do życia. [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w G., decyzją o numerze [...] odmówił przyznania G. P. zasiłku celowego w maju 2003r. Stwierdził, że – co prawda- kwalifikuje się on do otrzymania w/w świadczenia, jednak z uwagi na brak współpracy z pracownikiem socjalnym, niewłaściwym wydatkowaniem zasiłków pieniężnych oraz brakiem zgody na uczęszczanie na terapię odwykową, należało odmówić zasiłku ze środków pomocy społecznej. W odwołaniu od powyższej decyzji G. P. podkreślił, że nie mógł niewłaściwie wydatkować zasiłków, gdyż ich nie pobierał. Nie jest alkoholikiem, a pomocy potrzebuje dlatego, że nie ma pracy natomiast gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Gdyby miał problemy alkoholowe z pewnością ten fakt stwierdziłby jego lekarz rodzinny. Nieprawdą jest, że odmawia współpracy z pracownikiem socjalnym. Bardzo chętnie podejmie jakąkolwiek pracę, którą zaproponuje mu Ośrodek, jednak nie godzi się na traktowanie jego osoby jako nałogowego alkoholika. Przesyłając odwołanie wraz z aktami do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O., organ pierwszej instancji dodatkowo wyjaśnił, iż problemy alkoholowe G. P. znane są pracownikom Ośrodka od kilku lat. Jego matka kilka razy składała wniosek do Gminnej Komisji do Spraw Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w G. z prośbą o wezwanie syna i skierowanie go na leczenie. Komisja w dniu 11 maja 1999r., wystawiła takie skierowanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdzono, że nie potwierdził się zarzut Kierownika OPS w G. o niewłaściwym wykorzystywaniu środków pomocowych przez G. P., jednak niewątpliwie w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca wydanie decyzji odmownej, o której mowa w art. 6 ust. 1a ustawy o pomocy społecznej, czyli brak współdziałania osoby uprawnionej z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji. Akta sprawy wskazują, iż G. P. konsekwentnie odmawia podjęcia jakiejkolwiek formy terapii dla osób uzależnionych, w sposób wyraźny napisał o tym w oświadczeniu z dnia 20 maja 2003r. Jego twierdzenia, że problem alkoholowy jest mu obcy nie są wiarygodne, bowiem już w 1999r. matka strony – I. W. ubiegała się o skierowanie syna na leczenie w związku z trwającym nadużywaniem alkoholu, wynikiem czego stawał się on agresywny i dochodziło do awantur. Podobne wnioski wynikają również ze sporządzonego wywiadu środowiskowego. Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu, złożył G. P., który jeszcze raz podkreślił, że nie jest uzależniony od alkoholu, zatem nie podda się leczeniu odwykowemu. O pomoc na zakup żywności oraz opału wystąpił dlatego, że nie ma pracy i w związku z tym środków do życia. Nie jest prawdą , że żyje w ubóstwie, bo ma mieszkanie, za które ponosi opłaty. Mieszkanie jest zadbane, co potwierdził pracownik socjalny. Od czasu gdy zrezygnował ze szkoły, matka ubiegała się o skierowanie go na leczenie odwykowe. Powodem konfliktów rodzinnych nie był alkohol, lecz niechęć ojczyma do skarżącego. G. P. ma zawód, lecz pracę utracił ze względu na brak etatów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie odnotować trzeba, że skoro skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r., to w oparciu o treść art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.s.a. Skarga jest zasadna. W rozpatrywanej sprawie jest bezsporne, iż G. P. kwalifikuje się do objęcia go pomocą społeczną, gdyż jest osobą bezrobotną i uzyskuje dochód w wysokości 54,57 zł., który jest niższy od kwoty granicznej dla osoby samotnie gospodarującej, wynoszącej 461 zł. Słusznie zauważył organ drugiej instancji, iż samo ustalenie, że osoba spełnia przesłanki określone w art.3 i art. 4 obowiązującej w dniu orzekania przez organy administracji ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 1998r., Nr 64, poz. 414 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej, nie powoduje automatycznie przyznania świadczenia pomocowego. Ustawodawca przewidział bowiem szereg okoliczności, które mogą stanowić podstawę do odmowy udzielenia tej pomocy. Organy administracji zgodnie uznały, iż w realiach rozpatrywanej sprawy wystąpił jeden z przypadków, o którym mowa w art. 6 ust. 1a ustawy o pomocy społecznej, a mianowicie brak współdziałania osoby uprawnionej z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, co stanowiło przeszkodę dla pozytywnego załatwienia wniosku o przyznanie zasiłku celowego. W tym miejscu należy zgodzić się z poglądem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O., iż druga przesłanka, na której oparł swe rozstrzygnięcie Kierownik OPS w G., tj. niewłaściwe i niezgodne z przeznaczeniem wydatkowanie zasiłków pieniężnych z pomocy społecznej, nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji oraz objętej postępowaniem sądowym – na podstawie art. 135 p.s.a. – decyzji organu pierwszej instancji, Sąd doszedł do wniosku, iż organy administracji obu instancji nie podjęły wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Stanowiąca przedmiot zaskarżenia decyzja o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego, oparta na treści art. 6 ust. 1a ustawy o pomocy społecznej, ma charakter uznaniowy, czyli organ mógł, a nie musiał, wydać rozstrzygnięcie negatywne. Wybór właściwego rozstrzygnięcia zależał od prawidłowego ustalenia, czy w sprawie wystąpiły określone okoliczności faktyczne. By ustrzec się zarzutu o podjęciu decyzji w sposób dowolny, z naruszeniem zasady uznania administracyjnego, należało w możliwie najdokładniejszy sposób zebrać i ocenić dowody, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia. Dopiero tak przeprowadzone postępowanie wypełnia zasadę dochodzenia prawdy obiektywnej oraz uwzględniania w postępowaniu administracyjnym interesu społecznego i słusznego interesu obywatela (art. 7 k.p.a.). Poczynienie tych uwag było konieczne, gdyż – w ocenie Sądu – organy orzekające, z naruszeniem art. 77 i art. 80 k.p.a., nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Skoro za brak współdziałania z pracownikiem socjalnym uznano odmowę poddania się przez G. P. leczeniu odwykowemu, należało przede wszystkim, ponad wszelką wątpliwość ustalić, przy zastosowaniu środków odwodowych określonych przepisami procedury administracyjnej, czy skarżący jest osobą uzależnioną od alkoholu. Wątpliwości organu odwoławczego winien wzbudzić fakt, iż dla uzasadnienia swego stanowiska Kierownik OPS w G. powoływał się na dokumenty Gminnej Komisji do Spraw Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych z maja 1999r., podczas gdy decyzje w niniejszej sprawie podejmowane były w 2003r. Bardzo ogólne stwierdzenia pracownika socjalnego o problemach z alkoholem G. P. i widywania go w towarzystwie osób uzależnionych, bez podania dat tych zdarzeń, a przede wszystkim w sytuacji odwoływania się do ustaleń Komisji z 1999r., nie stanowi wystarczającego dowodu, potwierdzającego potrzebę leczenia G. P. Zebranie dodatkowych, aktualnych dowodów potwierdzających stanowisko organów wydaje się tym bardziej konieczne, że skarżący konsekwentnie i uporczywie zaprzecza jakoby miał problemy z alkoholem, w sposób logiczny wskazuje na inne powody (niż alkohol) kłopotów rodzinnych, zwraca uwagę na niekwestionowane przez pracowników OPS fakty, takie jak zamieszkiwanie w schludnym, zadbanym i opłacanym na bieżąco mieszkaniu, oraz brak potwierdzenia choroby alkoholowej przez lekarza rodzinnego. Niezależnie od powiedzianego wyżej, Sąd wskazuje na potrzebę prawidłowego ustalenia przyczyny, z powodu której G. P. znalazł się w trudnej sytuacji życiowej. Lektura akt prowadzi do wniosku, iż jest nią przede wszystkim (a być może wyłącznie) bezrobocie. Skarżący bezskutecznie ubiega się o pracę. Jest zarejestrowany w urzędzie pracy, a z dokumentów organu pomocy społecznej wynika, że zgłosił gotowość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia, jednak nie ma dla niego ofert pracy. Organy administracji nie wyjaśniły, czy proponowane podjęcie leczenia (o ile w ogóle było potrzebne) zwiększyłoby szansę na zatrudnienie, zatem odmowa spełnienia przez G. P. oczekiwań organów w tej materii nie mogła stanowić negatywnej przesłanki przyznania mu zasiłku na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W tym stanie rzeczy nie można uznać, by okoliczności mające istotne w sprawie znaczenie zostały udowodnione, a co za tym idzie, że odmowa przyznania świadczenia jest zasadna. Wobec powyższego skarga zasługiwała na uwzględnienie i na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c oraz art. 135 p.s.a. orzeczono, jak w sentencji. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie drugim niniejszego wyroku oparto o treść art. 152 p.s.a. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych powyżej rozważań.