II SA/Wr 1685/01

Sygn. akt: 3 II S.A./Wr 1685/2001 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 marca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia NSA Anna Moskała Sędziowie - Asesor WSA Bogumiła Kalinowska - Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk (sprawozdawca) Protokolant - Iwona Procajło po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2004 r. sprawy ze skargi A - spółki z o.o. w Z. Ś. na czynność Burmistrza Miasta K. podjętą w przedmiocie naliczenia opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności. Sygn. akt: 3 II SA/Wr 1685/2001 Uzasadnienie Spółka A z siedzibą w Z. Ś. posiadała trzy osobne, dwuletnie zezwolenia Burmistrza Miasta K. wydane w dniu [...], na detaliczną sprzedaż: piwa (zezwolenie Nr [...]), napojów zawierających powyżej 4,5% do 18% alkoholu (zezwolenie Nr [...]) oraz napojów zawierających powyżej 18% alkoholu (zezwolenie Nr [...]), w wydzielonym stoisku usytuowanym w Hurtowni przy ul. Z. [...] w K. W dniu 27 stycznia 2001 r., do Urzędu Miejskiego w K. wpłynęło oświadczenie Spółki, w którym podała ona wartość alkoholu sprzedanego w 2000 r. na ogólną kwotę [...], z wyszczególnieniem kwot sprzedaży poszczególnych asortymentów napojów alkoholowych (piwo, wino i wódka). Jednocześnie Spółka dobrowolnie uiściła opłatę za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, w kwocie podanej ustnie przez pracownika Urzędu, w celu uniknięcia wygaśnięcia zezwoleń, na podstawie art. 18 ust. 8 pkt 5 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (w ówczesnym brzmieniu tego przepisu). Organ ustalił wysokość opłaty należnej za korzystanie ze wspomnianych zezwoleń, biorąc za podstawę obliczeń ogólną wartość napojów alkoholowych sprzedanych przez spółkę w 2000 r. Spółka uważa natomiast, że podstawę taką powinna stanowić - osobno, w odniesieniu do ustalenia opłaty należnej za korzystanie z każdego posiadanego zezwolenia - jedynie wartość tych napojów alkoholowych, których zezwolenie to dotyczy. Wezwała w związku z tym właściwy organ do usunięcia naruszenia prawa polegającego na bezpodstawnym zawyżeniu wysokości opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych i do zwrotu nadpłaconej sumy [...]. wezwaniu powołano się na przepisy art. 16 § 1 pkt 4 i art. 34 § 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie i nie dokonał zwrotu nadpłaconej sumy. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, której przedmiot określono jako naruszenie prawa, polegające na bezpodstawnym zawyżeniu opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, Spółka A ponownie wywodziła, że podstawę ustalania tej opłaty powinna stanowić osobno uwzględniana - w odniesieniu do każdego zezwolenia -wartość tego rodzaju napojów alkoholowych, których dotyczy konkretne zezwolenie. Wniosła w związku z tym o zobowiązanie Urzędu Miejskiego w Z. do zwrotu nadwyżki uiszczonej opłaty. W odpowiedzi na skargę, Burmistrz Miasta K. podniósł, że w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego oraz wyników kontroli NIK opłatę należy obliczać z uwzględnieniem łącznej kwoty sprzedaży napojów alkoholowych w punkcie sprzedaży. 2 Sygn. akt: 3 II SA/Wr 1685/2001 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Ze względu na dokonaną reformę sądownictwa administracyjnego wymaga wyjaśnienia, że od dnia 1 stycznia 2004 r. skarga podlegała już rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako miejscowo i rzeczowo właściwy. Biorąc pod uwagę dyspozycję art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), Sąd zobowiązany był stosować przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), powoływanej w dalszych wywodach - w skrócie -jako p.s.a. Należy w związku z tym podkreślić, że stosownie do art. 3 § 1 p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w tej ustawie, między innymi w art. 146 § 1 p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Sąd był zobowiązany do oceny poprawności zaskarżonej czynności Burmistrza Miasta K., dotyczącej wynikającego z art. 11 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (jednolity tekst - Dz. U. z 2002 r., Nr 147, poz. 1231 ze m.) obowiązku przedsiębiorcy wnoszenia do kasy gminy, w terminie do 31 stycznia każdego kolejnego roku kalendarzowego, opłaty należnej z tytułu korzystania z posiadanych zezwoleń alkoholowych. Zgodnie bowiem z utrwalonym już stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ustalenie tego typu opłaty jest czynnością materialno-techniczną dotyczącą obowiązku wynikającego z przepisu prawa, dokonywaną w trybie pozaprocesowym przez właściwy organ lub w drodze samoobliczenia (tak NSA w uchwałach 5 sędziów z dnia 23 czerwca 1997 r.: OPK 1/97 i OPK 3/97, ONSA 1997, Nr 4, poz. 149 i 150). Stan faktyczny rozpoznawanej sprawy nie jest kwestionowany. Sporne miedzy stronami jest natomiast zagadnienie podstawy obliczania opłaty należnej za korzystanie w każdym następnym roku kalendarzowym z posiadanych przez przedsiębiorcę zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, w stanie normatywnym obowiązującym w styczniu 2001 r. Skarżąca jest zdania, że podstawę tę powinna stanowić wartość sprzedaży obliczana oddzielnie dla każdego rodzaju napojów alkoholowych, podczas gdy strona przeciwna przyjęła za podstawę obliczeń globalną (ogólną) wartość sprzedaży wszystkich napojów alkoholowych w jednym punkcie sprzedaży. W obecnie obowiązującym stanie prawnych kwestia nie budzi już wątpliwości. Ustawodawca opowiada się już jednoznaczne za pierwszym z podanych rozwiązań (art. II1 ust. 9 ustawy przeciwalkoholowej w aktualnym brzmieniu tego przepisu), co stanowić może dodatkowy argument wynikający z wykładni historycznej. Za uwzględnieniem skargi przemawiały jednak - także w stanie prawnym obowiązującym w dniu 3 i stycznia 2001 r., kiedy to należało przesądzić kwestię wysokości opłaty należnej od Spółki A - następujące względy. Sygn. akt: 3 II SA/Wr 1685/2001 W pierwszym rzędzie wypada zwrócić uwagę na to, że zezwolenia na detaliczną sprzedaż napojów alkoholowych wydawane były (i wydawane są nadal) oddzielnie w odniesieniu do poszczególnych rodzajów tych napojów, Wynika to niedwuznacznie z brzmienia art. 18 ust, la obowiązującego we wspomnianym okresie oraz z treści obecnego art. 18 ust. 3 ustawy przeciwalkoholowej. Przepis art. II1 ust. 2 ustawy przewiduje z kolei konieczność obliczenia pierwszej opłaty osobno w odniesieniu do każdego udzielonego zezwolenia, przy czym podstawa ustalenia tej opłaty nie była (i nadal nie jest) jednolita dla zezwoleń na detaliczną sprzedaż poszczególnych asortymentów napojów alkoholowych. Przedsiębiorca może przy tym uzyskać tylko jedno, dwa lub wszystkie trzy zezwolenia dla prowadzonej placówki handlowej i to w różnym czasie, a także niekoniecznie na identyczne okresy. Wszystkie wymienione dotychczas okoliczności uzasadniają wniosek, iż każde udzielone zezwolenie alkoholowe powoduje powstanie osobnego stosunku prawnego. Teza ta, mająca - w ocenie Sądu - przesądzające znaczenie dla sprawy, odnosi się nawet do takich przypadków, gdy przedsiębiorca uzyskał dwa lub wszystkie wyróżniane normatywnie typy zezwoleń w jednej tylko, zbiorczej decyzji. Na kanwie dopiero, co sformułowanej tezy wypada konsekwentnie przyjąć, że na podmiocie, który dysponuje nie tylko jednym zezwoleniem na sprzedaż alkoholu w swojej placówce, ciążą dwa (lub trzy) obowiązki uiszczenia opłat za korzystanie z tych zezwoleń w każdym kolejnym roku kalendarzowym. Obowiązki te są jednak niezależne od siebie, jako że każdy z nich wynika i powinien być wykonywany w ramach odrębnego stosunku prawnego, tak jak i w ramach każdego z tych stosunków przysługuje przedsiębiorcy uprawnienie do regulowania - według własnego uznania - wielkości sprzedaży napojów alkoholowych określonego rodzaju, co będzie miało wpływ na wysokość kolejnych opłat. Przedstawiony kierunek wykładni znajduje dodatkowe wsparcie w samym sformułowaniu art. 11! analizowanej ustawy, jako że w poszczególnych ustępach tego artykułu mowa - konsekwentnie - o "opłacie" (liczba pojedyncza) odnoszonej zresztą osobno do każdego z zezwoleń. W stanie prawnym obowiązującym w analizowanym okresie pewne wątpliwości mogło nasuwać użycie przez ustawodawcę w art. 11 ust. 3 sformułowań: "punkt sprzedaży" (w pierwotnym brzmieniu tego przepisu ustawodawca posłużył się w tym zakresie terminem "placówka") oraz "wyroby alkoholowe", co mogłoby sugerować zamiar powiązania podwyższonej opłaty z wartością sprzedaży wszystkich napojów alkoholowych, obliczoną globalnie dla danej placówki. Zdaniem składu orzekającego, przytoczone zwroty ustawowe nawiązywały jednak - także w tamtym czasie - do sytuacji, gdy przedsiębiorca posiadał więcej niż jedno zezwolenie, dotyczące tego samego punktu sprzedaży. Ustawowa dyspozycja uwzględnienia wartości sprzedaży wszystkich wyrobów oznaczała zaś tylko możliwość podwyższenia każdej opłaty jednostkowej. należnej za korzystanie z poszczególnego zezwolenia, jeżeli nastąpiło przekroczenie założonego limitu sprzedaży danego asortymentu napojów alkoholowych. 4 Sygn. akt: 3 II SA/Wr 1685/2001 Ustalanie w analizowanym okresie należnej opłaty z uwzględnieniem globalnej wartości sprzedażnego alkoholu i podwyższenie wszystkich jednostkowych opłat należnych od każdego posiadanego przez przedsiębiorcę zezwolenia, gdy w placówce przekroczony został łączny limit sprzedaży, prowadziłby do nieuzasadnionego, nierównego traktowania poszczególnych przedsiębiorców. Skutkowałoby bowiem koniecznością automatycznego podwyższenia wysokości kolejnych opłat, niezależnie od tego, w której grupie napojów alkoholowych przekroczono limit. Ponadto, przy takim sposobie obliczeń, należałoby np. uwzględnić także wartość sprzedaży w poprzednim roku kalendarzowym także tych napojów alkoholowych, w odniesieniu do których wygasło już zezwolenie uprawniające do ich sprzedaży. Taki zabieg nie znajduje zaś uzasadnienia, zważywszy choćby tylko tę okoliczność, że przedsiębiorca może się przecież ubiegać o wydanie nowego zezwolenia, które będzie już jednak podlegać osobnej opłacie, w wysokości stawki bazowej przewidywanej w art. II1 ustęp 2 ustawy. Przyjęty przez Sąd kierunek wykładni art. 111 ustawy przeciwalkoholowej, w brzmieniu obowiązującym w czasie podejmowania przez organ zakwestionowanej czynności materialno-technicznej, znajduje dodatkowo wsparcie - na co zwrócono już uwagę we wcześniejszym fragmencie wywodów - w kierunku zmian, jakich dokonał legislator w rozważanym przepisie. Usunięto z jego treści kontrowersyjne pojęcia "punkt sprzedaży" oraz "wyroby alkoholowe", przesądzając jednocześnie w ust. 9, że wartość sprzedaży "należy obliczać oddzielnie dla każdego rodzaju napojów alkoholowych". Ustawodawca wyeliminował w ten sposób wątpliwości wynikające z nie dość jasnego, wcześniejszego uregulowania, nie zmieniając jednak - w ocenie składu orzekającego - samej zasady obliczania opłat, obowiązującej w tym samym kształcie od momentu wprowadzenia do ustawy interpretowanego przepisu. W świetle przytoczonej argumentacji należało stwierdzić bezskuteczność zaskarżonej przez Spółkę A czynności materialno-technicznej, na podstawie art. 146 § 1 p.s.a., co spowoduje konieczność ponownego, niewadliwego już obliczenia wysokości należnych opłat przez właściwy organ, a w wypadku stwierdzenia nadpłaty - obowiązek jej zwrotu.