II SA/Wr 1687/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk, Sędzia NSA Henryka Łysikowska, Sędzia NSA Barbara Adamiak (sprawozdawca), Protokolant Iwona Procajło, po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi A.M. na decyzję Powiatowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę. Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. decyzją z [...] Nr [...], wydaną na podstawie § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm.) orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u A.M. choroby zawodowej będącej następstwem przewlekłego narażenia na substancje chemiczne i biologiczne obecne w środowisku pracy zawodowej. W uzasadnieniu wskazał, że dnia [...] Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. zgłosił brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej będącej następstwem przewlekłego narażenia na substancje chemiczne i biologiczne obecne w środowisku pracy. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego w miejscu zatrudnienia w/w tj. Akademii Rolniczej we W. ustalono, że A. M. w latach 1961 do 1991 zatrudniona była w Katedrze Biochemii Wydziału Medycyny Weterynaryjnej Akademii Rolniczej we W. na stanowisku technika i starszego technika laboratoryjnego. W 1998r. przeszła na emeryturę i do roku 1991 pracowała w wymiarze 1/2 etatu. W czasie pracy miała styczność z rozpuszczalnikami organicznymi, kwasami nieorganicznymi, metalami ciężkimi i materiałem biologicznym pochodzenia zwierzęcego. Jedyną substancją, dla której wykazano przekroczenie normatywu higienicznego w 1983r. na stanowisku pracy zainteresowanej był benzen. W maju 2001 roku A. M. badana była w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W. w kierunku choroby zawodowej. Rozpoznano wówczas liczne schorzenia, które nie pozostają w związku przyczynowym z wykonywaną pracą zawodową. Pacjentka nie zgodziła się z wydaną opinią. We wrześniu 2001 roku na podstawie przedłożonej dokumentacji Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. podtrzymał stanowisko Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. Orzeczono brak następstw przewlekłego narażenia na substancje chemiczne i biologiczne obecne w środowisku pracy zawodowej. Przebyte w 1994 roku a więc po zaprzestaniu pracy zawodowej wirusowe zapalenie wątroby typu B nie jest chorobą odzwierzęcą i nie może być łączone z pracą zawodową. Natomiast przekroczenie normatywów higienicznych dla benzenu stwierdzone na stanowisku pracy zainteresowanej nie wywołało skutków zdrowotnych. A.M. wniosła od decyzji odwołanie. Wywodziła, że pracowała w warunkach szkodliwych dla zdrowia, co musiało mieć wpływ na jej stan zdrowia. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. decyzją z [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego oraz § 10 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm.), utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazał, że A. M., ur. [...] pracowała w latach 1961 - 1991 na stanowisku technika i starszego technika laboratoryjnego w Katedrze Biochemii Wydziału Medycyny Weterynaryjnej Akademii Rolniczej we W. W 1988r. przeszła na emeryturę i do [...] pracowała w wymiarze 1/2 etatu. W czasie wykonywania pracy zainteresowana była narażona na działanie odczynników chemicznych stosowanych w laboratorium. Miała kontakt z: tlenkami azotu, siarkowodorem, bromem, parami stężonych kwasów mineralnych i organicznych, rozpuszczalnikami - benzenem, acetonem, toluenem, chloroformem, eterem, pirydyną; alkoholami - acetylowym, etylowym, propylowym, butylowym, izobutylowym, amylowym; solami metali ciężkich - rtęci, ołowiu, srebra; związkami fosforoorganicznymi; kwasem fluorooctowym i kwasem jodooctowym; aminami alifatycznymi i aromatycznymi; związkami pochodzenia roślinnego - alkaloidami i glikozydami, materiałem biologicznym odzwierzęcym. Podczas mycia szkła laboratoryjnego miała styczność z roztworem chromianki. Przekroczenie normatywu higienicznego w przypadku pomiarów stężeń czynników szkodliwych w Katedrze Biochemii Akademii Rolniczej we W. stwierdzono w 1983r. jedynie dla benzenu - 2,2xNDS (dane z formularza postępowania wyjaśniającego z dnia [...]). W Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W. zainteresowana była badana dn. [...], gdzie ustalono, iż "stwierdzone u pacjentki zmiany chorobowe zaczęły się po zaprzestaniu aktywności zawodowej. Infekcję wirusową wątroby rozpoznano w 1995r. po kilkumiesięcznym występowaniu dodatnich markerów. Dostępna dokumentacja lekarska z badań profilaktycznych nie wykazała odchyleń od normy. Analiza przebiegu pracy zawodowej i środowiska pracy nie daje podstaw do łączenia stwierdzonych zmian z pracą zawodową". W trybie odwoławczym na prośbę pacjentki uwzględniając jej stan zdrowia Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. na podstawie całości dokumentacji lekarskiej wydał opinię z dn. [...] oraz orzeczenie lekarskie z dn. [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej będącej następstwem przewlekłego narażenia na substancje chemiczne i biologiczne obecne w środowisku pracy zawodowej (poz. 1) u A. M. Swoje stanowisko Instytut uzasadnił tym, iż "przeprowadzona obecnie szczegółowa analiza przesłanej dokumentacji dotyczącej zarówno narażenia zawodowego jak i stwierdzonych u A. M. chorób nie daje podstaw do uznania ich związku przyczynowo-skutkowego z warunkami pracy zawodowej. Podstawowym schorzeniem stwierdzonym u pacjentki są uogólnione, zaawansowane zmiany miażdżycowe, u podłoża których leżą zaburzenia gospodarki tłuszczowej o charakterze hipercholesterolemii i hipertrójglicerydemii (potwierdzone wielokrotnie w dokumentacji chorobowej) oraz nadciśnienie tętnicze krwi. Miażdżyca naczyń jest przyczyną różnorodnych zaburzeń upośledzających funkcje przede wszystkim układu krążenia i ośrodkowego układu nerwowego. Konsekwencją miażdżycy był m. in. przebyty przez pacjentkę w 1992r. udar mózgu. Zarówno miażdżyca jak i nadciśnienie tętnicze krwi są chorobami samoistnymi i nie mogą być łączone w jakikolwiek sposób z pracą zawodową pacjentki, podobnie jak i powikłania narządowe w następstwie zmian miażdżycowych. Nie można również łączyć z narażeniem zawodowym przebytego przez pacjentkę w 1994r. wirusowego zapalenia wątroby. WZW typu B nie jest bowiem chorobą odzwierzęcą, stąd kontakt z odzwierzęcym materiałem biologicznym nie może być uznany za źródło zakażenia wirusem HB, nie pomijając przy tym faktu wystąpienia choroby w kilka lat po zaprzestaniu pracy. Wykazywane obecnie cechy przewlekłego zapalenia wątroby, stwierdzane od 1995r. są skutkiem przebytego zapalenia wirusowego. Pozostałe choroby, w tym przewlekłe zapalenie pęcherza żółciowego na tle kamicy, zaburzenia o charakterze jelita drażliwego, zakażenia dróg moczowych i kamica nerkowa, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa i stawów kolanowych, początkowa zaćma obu oczu - także są chorobami samoistnymi, tym samym nie znajdujemy uzasadnienia do uznania ich związku z przedstawionym w charakterystyce pracy narażeniem zawodowym". Instytut Medycyny Pracy stwierdził, iż "należy tu również nadmienić, iż jedyną substancją, dla której wykazano przekroczenia normatywów higienicznych na stanowisku pracy pacjentki, był benzen - jest to związek powodujący przede wszystkim uszkodzenia układu krwiotwórczego, a takich zaburzeń ani w przeszłości ani obecnie nie stwierdzono. Reasumując - żadna ze stwierdzonych u A. M. chorób nie odpowiada skutkom zdrowotnym przewlekłego działania substancji chemicznych i biologicznych, z którymi w/w miała styczność podczas pracy na stanowisku technika laboratoryjnego i nie może być tym samym uznana za chorobę zawodową". Na tej podstawie i po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. dnia [...] wydał decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej będącej następstwem przewlekłego narażenia na substancje chemiczne i biologiczne obecne w środowisku pracy zawodowej (poz. 1) u A.M. Od powyższej decyzji odwołała się zainteresowana twierdząc, iż wykonywana praca w warunkach szkodliwych przyczyniła się do powstania występujących u niej schorzeń. Do stwierdzenia choroby zawodowej przez Państwową Inspekcję Sanitarną muszą być spełnione jednocześnie, jak to wynika z definicji choroby zawodowej zawartej w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych, dwa warunki: 1. choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych 2. choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy. Warunkiem rozpoznania zatrucia zawodowego jest stwierdzenie objawów chorobowych, które zgodnie z obecnym stanem wiedzy odpowiadają działaniu biologicznemu substancji chemicznej występującej w środowisku pracy Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. (w którym zainteresowana była badana) jak i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (w którym była konsultowana dokumentacja pacjentki) analizując charakterystykę stanowiska pracy, dane dot. stężeń czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy oraz karty informacyjne leczenia szpitalnego pacjentki, były zgodne co do faktu, iż dane te nie dają podstaw do rozpoznania następstw przewlekłego narażenia na substancje chemiczne i biologiczne obecne w środowisku pracy zawodowej u zainteresowanej, a zgłaszane dolegliwości są chorobami samoistnymi i nie mogą być łączone w jakikolwiek sposób z pracą zawodową pacjentki. Co do przebytego wirusowego zapalenia wątroby typu B, ustalono, iż w/w choroba wystąpiła w kilka lat po zaprzestaniu pracy zawodowej. Ponadto kontakt z odzwierzęcym materiałem biologicznym nie jest źródłem zakażenia wirusem HB. WZW typu B nie jest bowiem chorobą odzwierzęcą. Zatem żadna ze stwierdzonych chorób u zainteresowanej nie odpowiada skutkom zdrowotnym przewlekłego działania substancji chemicznych i biologicznych, co powoduje, iż brak jest podstaw do uznania ich związku przyczynowo-skutkowego z warunkami pracy zawodowej, a tym samym uznania za chorobę zawodową. Mając powyższe na uwadze Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. nie zna podstaw prawnych ani merytorycznych do zmiany decyzji I instancji. A. M. wniosła na decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu skargi wskazała, że szkodliwe warunki pracy są przyczyną jej stanu zdrowia. Praca w warunkach szkodliwych była podstawą do przyznania 10% dodatku do pensji. Jest inwalidką I grupy. Stan zdrowia jej pogarsza się, co powoduje, że ponosi duże koszty na leki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Według art. 1 § 2 powołanej ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Określone w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) podstawy prawne uwzględnienia skargi ograniczone zostały do naruszenia prawa, a zatem kontrolując decyzję administracyjną sąd bada zgodność z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Według § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm.) "Za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy". Stwierdzenie zatem choroby zawodowej jest uzależnione od łącznego wystąpienia dwóch przesłanek: - po pierwsze, musi być to rodzaj choroby, który mieści się w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do powołanego rozporządzenia, - po drugie, choroba zawodowa została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Powołane rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych przyjmuje, że stwierdzenie choroby zawodowej uzależnione jest od ustalenia rodzaju choroby, która mieści się w wykazie chorób zawodowych. Tryb ustalenia tej przesłanki jest unormowany w powołanym rozporządzeniu w ten sposób, że jednostkami właściwymi do rozpoznania chorób zawodowych są poradnie chorób zawodowych, kliniki chorób zawodowych, oddziały chorób zawodowych wchodzących w skład odpowiednich zakładów społecznej służby zdrowia, akademii medycznych lub instytutów naukowo badawczych (§ 7 ust. 1). Powołane rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych przyjmuje zatem ustalenie stanu faktycznego dotyczącego wystąpienia choroby zawodowej w oparciu o orzeczenie właściwej jednostki służby zdrowia. Ten tryb ustalenia choroby zawodowej nie oznacza, że organ jest bezwzględnie związany orzeczeniem jednostki właściwej do rozpoznania choroby. Orzeczenie jednostki W odpowiedzi właściwej podlega ocenie organu orzekającego (art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego), który może obalić jego moc dowodową w oparciu o inne dowody, w tym dowody przedstawione przez stronę. W sprawie ustalenia wystąpienia pierwszej przesłanki warunkującej stwierdzenie choroby zawodowej, organy orzekające w I i II instancji oparły się na rozpoznaniu zawartym w orzeczeniu lekarskim Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. i Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. W orzeczeniach jednoznacznie wykluczono wystąpienie choroby zawodowej. Brak podstaw prawnych do podważenia mocy dowodowej tych orzeczeń. Skarżąca ani w postępowaniu administracyjnym ani też w postępowaniu przed sądem nie przytoczyła dowodów, które dałyby podstawę do pozbawienia mocy dowodowej orzeczeń właściwych jednostek służby zdrowia. Orzeczenia właściwych jednostek służby zdrowia zawierają szczegółowe uzasadnienie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. zostało oparte na przedstawionych wynikach badań skarżącej, a nie bezpośrednim badaniu z tego względu, że skarżąca nie mogła poddać się badaniu z przyczyn rodzinnych, ale szczegółowe uzasadnienie oceny stanu zdrowia z przedstawionej dokumentacji medycznej nie pozwala, przy braku innych dowodów, na odmówieniu temu orzeczeniu mocy dowodowej. W tym stanie rzeczy, skoro właściwe jednostki służby zdrowia nie rozpoznały u skarżącej choroby zawodowej wyliczonej w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do powołanego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, nie można stwierdzić naruszenia prawa przez organy orzekające. Wystąpienie czynników szkodliwych w środowisku prac nie stanowi samoistnej przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej. Tylko bowiem stwierdzenie wystąpienia choroby zawodowej, które jest następstwem działania czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy może być podstawą do orzeczenia o chorobie zawodowej. Tak więc powołany przez skarżącą fakt przyznania10% dodatku do pensji za warunki szkodliwe nie jest podstawą do orzeczenia o chorobie zawodowej. W sprawie organy nie naruszyły przepisów prawa, a zatem skarga nie mogła zostać uwzględniona. Z tego powodu na podstawie art. 151 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd orzekł jak w sentencji.