II SA/Wr 174/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. i M.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. i M.W. oraz M.W. i J.W. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wód opadowych z drogi powiatowej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 13 października 2008 r. wpłynął do Sądu formularz wniosku skarżących D. i M.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wynika z niego, że skarżący nie mają nikogo na utrzymaniu oraz nie pozostają z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Na ich miesięczny dochód brutto składają się: emerytura D.W. w wysokości 993 zł oraz emerytura M.W. w wysokości 1202 zł. Co łącznie daje kwotę 2195 zł. Skarżący są współwłaścicielami nieruchomości – działek nr 96/1 i 96/2 w części ¼, które położone są w N.D.. Nie posiadają natomiast żadnych oszczędności, papierów wartościowych oraz innych przedmiotów wartościowych. Nadto – jak wskazali skarżący – nie mają samochodu, w mieszkaniu odcięto w 2003 r. dopływ zimnej wody, wyłączono ogrzewanie. Całą jedną emeryturę wydają na korespondencję z sądami, tj. około 1000 zł od 2000 r.. W piśmie z dnia 28 grudnia 2008 r. skarżący wskazali także, że nigdy nie korzystali i nie korzystają z pomocy społecznej, syn pobrał dla skarżącej kredyt 20.000 zł i spłacił długi oraz finansuje sprawy. Nie kupują leków, z wyjątkiem ratujących życie, na które poświęcają kwotę 100 zł miesięcznie. Opłacają także prąd w wysokości 100-200 zł na miesiąc. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2009 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sprzeciw od powyższego postanowienia wnieśli D. i M.W., domagając się jego uchylenia jako niesprawiedliwe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 powyższej ustawy - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§4). W rozpatrywanej sprawie skarżący D. i M.W. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy zauważyć, że oceniając możliwość przyznania prawa pomocy, Sąd musiał rozważyć zarówno wysokość obciążeń finansowych, jakie strona jest zobowiązana ponieść na danym etapie postępowania, jak i sytuację materialną wnioskodawców i w kontekście tego - możliwość ponoszenia przez niech kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania w niniejszej sprawie skarżący obowiązani są uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. Przy czym do jego uiszczenia zobowiązane były solidarnie cztery osoby. W ocenie Sądu, kwota ta jest sumą, którą skarżący mogą ponieść, tym bardziej jak weźmie się pod uwagę, że skarga została wniesiona w kwietniu 2004 r.. Nadto syn, który również jest skarżącym w tej sprawie, pobrał kredyt dla skarżącej w wysokości 20.000 zł. Ponadto oceniając okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w szczególności wysokość miesięcznego dochodu (2195 zł brutto) oraz koszty miesięcznego utrzymania (skarżący wskazali jedynie, że opłacają prąd w wysokości 100-200 zł oraz ponoszą koszty lekarstw w wysokości 100 zł (po ok. 150 zł na osobę), Sąd doszedł do przekonania, że nie stanowią one podstawy uzasadniającej przyznanie skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Za koszty konieczne dla utrzymania nie można ponadto uznać wydatków na korespondencję z sądami i to w wysokości ok. 1000 zł miesięcznie. Tym samym skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zgodnie z przepisem art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy. Należy zaznaczyć, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowany w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można bezrobotnych bez prawa do zasiłku), lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Zaś takie okoliczności wobec skarżących nie występują. Wniosek o ustanowienie adwokata również nie został uwzględniony. Istotą bowiem prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata jest nieodpłatne korzystanie strony z pomocy pełnomocnika z racji przejęcie przez sąd ciężaru ponoszenia kosztów związanych z tą reprezentacją. Kryterium przyznania prawa do korzystania z bezpłatnej pomocy prawnej adwokata jest to, że strona znajduje się w sytuacji, w której wymaga takiej pomocy, a ze względu na swój stan majątkowy nie jest w stanie ponieść kosztów reprezentacji prawnej. Udział adwokata jest zatem potrzebny w takiej sprawie, w której strona wnosząc o ustanowienie adwokata jest nieporadna, ma trudności z samodzielnym podejmowaniem czynności procesowych, a jej sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów związanych z czynnościami podejmowanymi przez adwokata. Taka sytuacja – w ocenie Sądu – nie zaistniała w niniejszej sprawie. Uwzględniając powyższe, Sąd doszedł do wniosku, że również przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym nie jest uzasadnione. Dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozwalają przyjąć, że skarżący nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy). Stąd orzeczono na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi.