II SA/Wr 1760/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk (sprawozdawca) Sędziowie - Sędzia NSA Krystyna Anna Stec - Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Protokolant - Krzysztof Caliński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Wojewody D. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania z miejsca pobytu stałego, I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją decyzje: 1. decyzję Wojewody D. z dnia [...], Nr [...], 2. decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...], Nr [...], II. zasądza od Wojewody D. na rzecz skarżącego kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...], Nr [...] Prezydent B. odmówił wymeldowania A.B. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. Z. A. [...] w B., stwierdzając, że A. B. nie spełnia łącznie przesłanek wymeldowania ani pierwszej ani drugiej części art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity - Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.), gdyż strona nie utraciła uprawnienia do przebywania w tym lokalu, a nadto miejsce jej pobytu jest organowi pierwszej instancji znane. Wojewoda D., decyzją z dnia [...]. Nr [...], wydaną w wyniku rozpatrzenia odwołania W. B., zmienił decyzję Prezydenta B. i orzekł o wymeldowaniu A. B. z miejsca pobytu stałego na podstawie drugiej części art. 15 ust. 2 cytowanej wcześniej ustawy. Zgromadzony bowiem w sprawie materiał dowodowy nie potwierdzał nawet w najmniejszym stopniu twierdzenia organu pierwszej instancji, iż znane jest nowe miejsce pobytu A.B. Nawet sąd powszechny na podstawie wniosku tegoż organu ustanowił dla nieobecnej w postępowaniu A.B. kuratora. Dodatkowo przesłuchani w sprawie świadkowie potwierdzili oświadczenie W.B., że A. B. od kilku już lat nie mieszka pod adresem zameldowania, gdyż przebywa poza granicami kraju. W tej sytuacji organ odwoławczy stwierdził, że w sytuacji A. B. zaistniały łącznie przesłanki orzeczenia o wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego (opuściła ona miejsce pobytu stałego bez wymeldowania, nie przebywa w nim co najmniej od 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić). Decyzję Wojewody D. z dnia [...] zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego sama A. B., podając adres pod którym zamieszkuje. Skargę przekazała do wiadomości kuratorowi będącemu jednocześnie pracownikiem organu pierwszej instancji. W tej sytuacji, mając na uwadze fakt, iż decyzja organu odwoławczego doręczona została kuratorowi A. B., organ drugiej instancji - po zapoznaniu się z treścią skargi A. B.- wysnuł wniosek, iż kurator A. B. miał z nią cały czas kontakt, ale nie ujawnił tej okoliczności w toku pierwszoinstancyjnego postępowania, ani organowi odwoławczemu, przed rozpatrzeniem przez ten organ odwołania W. B., doprowadzając w ten sposób do wydania przez organ odwoławczy decyzji niezgodnej ze stanem faktycznym sprawy. Dlatego też - działając na podstawie art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w związku z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych - po uwzględnieniu w całości skargi A. B. na własną decyzję z dnia [...], Wojewoda D. zmienił tę ostatnią decyzję w ten sposób, iż orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta B. z dnia [...], Nr [...] o odmowie wymeldowania A.B. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. Z.A. [...] w B. (decyzja Wojewody D. z dnia [...], Nr [...]). W uzasadnieniu tego nowego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wywodził, że podstawę prawną rozstrzygnięcia w przedmiocie wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego stanowi przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, według którego, organ właściwy w sprawach ewidencji ludności zobowiązany jest do podjęcia - na wniosek strony lub z urzędu - decyzji w sprawie wymeldowania w dwojakiego rodzaju sytuacjach. Taki skutek powinien nastąpić, gdy osoba, której postępowanie dotyczy: 1) utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu zameldowania i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego albo 2) bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Wojewoda D. stwierdził, że w rozpatrywanym przypadku w rachubę wchodziłby ewentualnie pierwszy stan faktyczny, którego przesłanki muszą jednak wystąpić łącznie. W sprawie brak jest podstaw do orzeczenia o wymeldowaniu A. B., gdyż nie utraciła ona uprawnienia do przebywania w lokalu zameldowania. Uprawnienie to A. B. wywodzi z tytułu współwłasności nieruchomości położonej w B. przy ul. Z. A. [...], co potwierdza wypis z księgi wieczystej KW Nr 11735 prowadzonej przez Sąd Rejonowy w B. - Wydział Ksiąg Wieczystych. A. B. nie spełnia również kumulatywnie warunków wymeldowania określonych w drugiej z wymienionych sytuacji, ponieważ znane jest (i było obiektywnie znane w chwili podjęcia poprzedniej decyzji przez organ drugiej instancji) jej miejsce aktualnego pobytu. Jak bowiem podała skarżąca, zamieszkuje ona w Kanadzie, [...], B., [...] Wobec zaistniałej sytuacji organ odwoławczy postanowił skorzystać z prawa autokorekty własnego rozstrzygnięcia, zgodnie z art. 38 ust. 2 wcześniej powołanej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Drugą - w kolejności wydania - decyzję Wojewody D. (z dnia [...], Nr [...]) zaskarżył z kolei do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we W. W.B. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż jego była żona A. B. wyjechała z Polski jeszcze w maju 1985 r. i poprosiła o azyl w Kanadzie. Azyl uzyskała i otrzymała paszport kanadyjski. Ma w związku z tym prawo stałego pobytu w Kanadzie oraz prawo do zasiłku pieniężnego. Skarżący uważa, że cała jego rodzina (była żona oraz córka i wnuczka) powinny być wymeldowane ze spornego lokalu, jednak z dokumentacji wynika, że A. B. jest tam nadal zameldowana. W. B. podkreślił, że fakt zameldowania A. B. bardzo utrudnił mu wykupienie przedmiotowego lokalu, które w końcu nabył na własność ze środków należących do jego odrębnego majątku. Do tego czasu uiszczał wszystkie opłaty za mieszkanie, które stanowiło wcześniej przedmiot najmu. Uważa, że jego była żona utraciła już uprawnienia do przebywania w przedmiotowym lokalu, a ocena, czy mieszkanie stanowi współwłasność stron, czy wchodzi wyłącznie w skład majątku skarżącego, należy do kompetencji sądu, a nie organów administracji. W odpowiedzi, Wojewoda D. wniósł o oddalenie skargi W. B., podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji. Uczestniczka postępowania A.B., w piśmie datowanym na dzień [...], opisała swoją aktualną sytuację. Poinformowała, iż w ubiegłym roku przeszła bardzo poważną operację. Podkreśliła, że jest za granicą nie z własnej woli, ale wskutek tragedii rodzinnej, która wydarzyła się w 1985 r., i nie czuje się tam dobrze. Planuje wrócić do Polski, gdzie ma rodzinę oraz przyjaciół i gdzie wypracowała sobie prawo do renty, ale nie będzie miała gdzie zamieszkać. Były mąż zamieszkuje z inną kobietą od wielu lat, mimo że - jak sądzi zainteresowana - nie jest ona zameldowana w spornym lokalu. Uważa, że skarżący chce sprzedać mieszkanie i kupić inne, dlatego chce ją wymeldować. A.B. stwierdziła dalej, że nie ma nic przeciwko temu, ale chce podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży. Mogłaby wtedy wrócić do Polski. Zadeklarowała też gotowość zwrotu części kosztów poniesionych na mieszkanie przez skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Ze względu na dokonaną reformę sądownictwa administracyjnego wymaga wyjaśnienia, że od dnia 1 stycznia 2004 r. skarga podlegała już rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we W., jako miejscowo i rzeczowo właściwy. Uwzględniając dyspozycję art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), Sąd zobowiązany był stosować przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), powoływanej w dalszych rozważaniach - w skrócie - jako p.s.a. Należy w związku z tym podkreślić, że stosownie do art. 3 § 1 p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej - z punktu widzenia poprawności zastosowania przez organy przepisów prawa materialnego i przepisów procesowych - i stosują środki określone w tej ustawie, między innymi w art. 145 § 1 p.s.a. Do kognicji sądów administracyjnych nie należy natomiast merytoryczne załatwianie indywidualnych spraw administracyjnych (w rozpoznawanym przypadku - decydowania o wymeldowaniu A. B. ze spornego lokalu lub o odmowie jej wymeldowania). Godzi się również zauważyć, iż wedle art. 134 § 1 p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zważywszy brzmienie przywołanego przepisu oraz okoliczności tego konkretnego przypadku, a zwłaszcza istotną zmianą stanu normatywnego, która nastąpiła w czasie ferowania orzeczeń w sprawie przez organy obu instancji, Sąd zdecydował się objąć swoją kontrolą wszystkie trzy decyzje wydane przez te organy. W szczególności, Sąd nie mógł przejść do porządku nad tym, iż z dniem [...] - a więc jeszcze przed podjęciem przez Wojewodę D. decyzji zaskarżonej przez W.B. - stracił swoją moc prawną przepis art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (jednolity tekst - Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.), co było konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 (Dz. U. Nr 78, poz. 716), w którym Trybunał uznał ów przepis za niezgodny z Konstytucją. Formalnie, brzmienie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie uległo wtedy co prawda żadnym zmianom, jednakże wskutek wyeliminowania z obrotu przepisu art. 9 ust. 2 tej samej ustawy, przesłanka posiadania uprawnień do przebywania w lokalu, uniemożliwiająca do tej pory wymeldowanie, straciła jakiekolwiek znaczenie. Oznacza to, że posiadanie takiego uprawnienia nie stanowi już przeszkody do wydania decyzji o wymeldowaniu. Co prawda przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego zapadł dopiero po wydaniu przez organy obu instancji swoich pierwszych rozstrzygnięć, niemniej jednak przepis art. 15 ust. 2 ustawy, w brzmieniu uwzględnionym przez te organy, nie mógł już stanowić standardu kontroli prawidłowości tych decyzji. Skład orzekający w pełni podziela bowiem pogląd wyrażony w wyroku SN z dnia 4 grudnia 2002 r., sygn. akt III RN 202/01, OSNP 2003/24/584, w myśl którego jako wzorzec kontroli decyzji organów administracji publicznej nie powinien być stosowany przepis ustawowy, który został uznany za niekonstytucyjny orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, opublikowanym wprawdzie po wydaniu tej decyzji, ale przed rozpoznaniem sprawy przez sąd administracyjny. Skoro zachodziła konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy, według zmienionego stanu normatywnego, Sąd był zobowiązany wyeliminować z obrotu wszystkie dotychczasowe decyzje, zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" p.s.a. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku znajduje natomiast oparcie w przepisie art. 200 p.s.a.