II SA/Wr 178/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. i C. B. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w D. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie prowadzenia robót budowlanych polegających na przebudowie drogi postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący A. B. i C. B. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł złożyli w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazali, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzą z trójką uczących się dzieci, są właścicielami łąki o powierzchni 2,52 ha i szacunkowej wartości 28.0000 zł, mieszkania spółdzielczego własnościowego o powierzchni 60,20 m² i wartości szacunkowej 180.000 zł oraz samochodu Toyota Auris z 2012 roku o wartości szacunkowej 20.000zł. Skarżący pracuje na pełny etat oraz prowadzi działalność gospodarczą, której uruchomienie pociąga koszty zakupu towarów handlowych, które zamrażają środki finansowe. Skarżąca pracuje na pół etatu. Uzyskują z tego tytułu dochód w kwocie odpowiednio 1.413,48 zł, "0" zł i 763,24 zł. Nadto gospodarstwo domowe wnioskodawców otrzymuje wsparcie w ramach świadczeń wychowawczych i zasiłków rodzinnych. Jako wydatki i zobowiązania swojego gospodarstwa domowego skarżący wskazali opłatę za energię w kwocie 180,17 zł, za gaz – 24 zł, za telewizję kablową – 203,99, za wodę – 253,55 zł, za czynsz – 545,05 zł, za telefon 254,64 zł, raty kredytu w łącznej kwocie 459, 69 zł, za rehabilitację syna w kwocie 200 zł, za usługi ortodonty – 139 zł oraz opłaty ubezpieczenia – 63 zł. Argumentowali, że zakup odzieży dla dzieci pokrywają ich dziadkowie. Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, ponad dane wskazane we wniosku, że miesięcznie na żywność wydają średnio 2.037 zł, na środki higieny – 206 zł, na zakup pomocy szkolnych dla dzieci – 50 zł, na środki czystości do sprzątania mieszkania – 15 zł, na zakup książek i prasy dla dzieci – 28 zł, na opłaty szkolne – 45 zł, na ubezpieczenie rodziny, mieszkania i OC – 83 zł, na wymianę pościel i ręczników – 120 zł, na zakup paliwa – 320 zł, na zakup deserów, słodyczy i biletów do kina – 60 zł, na wyposażenie i opłaty szkolne dzieci – 200 zł oraz na wydatki na bieżące remonty i naprawy domowe – 85 zł. W latach 2015 i 2016 oboje skarżący uzyskali dochód w łącznej kwocie odpowiednio 29.146,60 zł i 26.064,48 zł, przy czym skarżący w ramach prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał dochód w kwocie 17.720,94 zł i stratę w kwocie 1.664,20 zł przy przychodzie w kwocie odpowiednio 264.917,33 zł i 224.642,78 zł. W pierwszych pięciu miesiącach roku 2017 skarżący wypracował przychody w kwocie 69.916,60 zł przy wydatkach w kwocie 27.573,11 zł. Na rachunku bankowym córek znajduje się kwota 10.000 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wyżej powołane unormowanie winno być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów postępowania sądowego można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich ponoszenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów postępowania sądowego jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od ponoszenia kosztów sądowych. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania sądowego (kosztów sądowych) oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz reguł logicznego myślenia i doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazali, iż w ich sytuacji materialnej i rodzinnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Istotny dla oceny argumentacji strony w zakresie uzasadnienia rozpoznawanego wniosku pozostaje fakt, iż gospodarstwo domowe skarżących wprawdzie nie dysponuje wysokimi dochodami, z których opłacają koszty utrzymania siebie i swoich trojga dzieci, to jednak byli w stanie wygospodarować zdeponowane na rachunku bankowym córek oszczędności w znacznej wysokości – 10.000 zł. Kwota ta, zdaniem referendarza sądowego jest wystarczająca na ponoszenie przez skarżących kosztów sądowych w sprawie i to bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i dzieci. Zamierzonego skutku nie może odnieść argumentacja dotycząca "zamrożenia środków finansowych" zainwestowanych w prowadzoną przez skarżącego działalność gospodarczą. Referendarz sądowy stoi na stanowisku, że stan ten wynika z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków i oceny ryzyka gospodarczego i nie może prowadzić do przeniesienia jego skutku, tj. braku środków pieniężnych na ponoszenie kosztów sądowych koniecznych do ochrony indywidualnego interesu prawnego skarżących, na budżet państwa i innych podatników. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy, działając na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.