II SA/Wr 1789/01

Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - J. Szczygielska (sprawozdawca) Sędziowie NSA - J. Sikorska - A. Wawrzyniak Protokolant - E. Luniak po rozpoznaniu w dniu 9 października 2003 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. i L. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego oddala skargę Wnioskiem z dnia 30 marca 200l r. M. W. wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego motywując to trudną sytuacją materialną rodziny. Zastępca Dyrektora Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu decyzją z dnia [...] odmówił M. W. przyznania zasiłku okresowego. W uzasadnieniu organ wskazał, że miesięcznie na zadania zlecone Ośrodek otrzymuje 340.000 zł, natomiast potrzeby w zakresie świadczeń obligatoryjnych, do których należą zasiłki stałe, stałe wyrównawcze, zasiłki 1 okresowe gwarantowane, renty socjalne, świadczenia z tytułu ochrony macierzyństwa oraz składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, są wyższe niż przyznana kwota i wynoszą około 400.000 zł miesięcznie. Od powyższej decyzji odwołała się M. W. zarzucając, że od czasu powodzi z 1997r. jej rodzina jest w trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej, zaś Ośrodek w tym zakresie posiada pełną dokumentację. Podkreśliła, że każda rodzina ma gwarancje konstytucyjne do pracy i godnego życia i tylko brak kontroli władz centralnych nad wydatkami społecznych pieniędzy oraz brak troski o Skarb Państwa i dopuszczanie do nadużyć powodują nieprawidłowy rozdział środków finansowych, w tym i na "fundusze pomocowe". Zaskarżoną decyzją z dnia [...] [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego (rodzinnego) ustalono, że sześcioosobowe gospodarstwo domowe wnioskodawczyni składa się z dwóch osób dorosłych oraz czworga dzieci z których jedno ukończyło 15 lat. Źródłem dochodu rodziny jest wynagrodzenie za pracę wnioskodawczyni, zatrudnionej w A w O., wynoszące w miesiącu lutym br. 646,69 zł netto oraz zasiłek rodzinny, liczony dla potrzeb pomocy społecznej, w wysokości 147,60 zł. Łączny dochód rodziny wynosił 794,29 zł. Wnioskodawczyni korzystała z pomocy społecznej w miesiącu lutym br. w formie zasiłku celowego w kwocie 100 zł oraz od miesiąca stycznia do czerwca 2001r. korzysta z opłaty za obiady dla dwojga dzieci w Szkole Podstawowej Nr [...] w O. W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił sytuację strony oraz przyjął, że kwalifikuje się ona do objęcia opieką społeczną wobec spełnienia przesłanek z art. 4 ustawy o pomocy społecznej. W związku z tym zasiłek okresowy mógłby zostać przyznany do kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy kryterium dochodowym a dochodem faktycznym. Jednak sam fakt spełnienia przez osobę ubiegającą się o świadczenie pieniężne z pomocy społecznej kryteriów określonych w art. 3 i 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) nie oznacza - poza zasiłkiem stałym - automatycznego przyznania świadczenia. Decyduje o tym całokształt okoliczności sprawy, a w pierwszym rzędzie rozmiar środków finansowych, jakimi na ten cel dysponuje organ oraz liczba osób do uzyskania pomocy uprawnionych (vide wyrok NSA z 16.11.1993r. I SA 1340/93). Ustawodawca określił jedynie maksymalną i minimalną kwotę zasiłku, co oznacza, że wysokość udzielanej pomocy należy do uznania administracyjnego, uwarunkowanego wysokością posiadanych środków. Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji wykazał, że jego możliwości finansowe są ograniczone, albowiem całość środków przekazanych na zadania zlecone pochłania realizacja świadczeń o charakterze obligatoryjnym. Uznać zatem należało, że w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło przekroczenie granic uznania administracyjnego. Nadto organ podniósł, iz pomoc społeczna została wnioskodawczyni udzielona w innej formie, a jej rozmiar wynikał z rozeznania potrzeb oraz możliwości zaspokojenia tych potrzeb przez ośrodek pomocy społecznej. Nie pozostawiono wnioskodawczyni bez wsparcia społecznego. Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności faktyczne i prawne brak było w ocenie Kolegium podstaw do zakwestionowania decyzji organu pierwszej instancji. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła M. i L. W., zarzucając iż w zaskarżonej decyzji, cyt: " .... występują kłamstwa procesowe w kwestii sposobu i rodzaju udzielanej pomocy naszej rodzinie. W powyższej decyzji brak jest oceny merytorycznej sprawy, a wywody polityczne nie interesują nas jako zwracających się o pomoc ... ". Zdaniem skarżących w niniejszej sprawie nastąpiło naruszenie praw obywatelskich zagwarantowanych Konstytucją, zgodnie z którymi przyznanie prawa do świadczeń z pomocy społecznej jest zdaniem skarżącego obowiązkiem organu, nie jest natomiast pozostawione uznaniu organu. Nadto skarżący poddali krytyce ówczesny gabinet rządowy, zarzucając łamanie podstawowych praw obywateli do godnego i bezpiecznego życia. Skarżący poddali także krytyce funkcjonowanie Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu, powołując się w tym względzie m. innymi na notatki prasowe, a także zawiadomienia do prokuratury. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Działając zatem w granicach kompetencji wynikających z art. 21 w związku z art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) - Sąd jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżone decyzje odpowiadają prawu, czy też to prawo naruszają i w zależności od tej oceny orzec w sposób przewidziany w art. 22 lub art. 27 w/w ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Rozpatrując stan faktyczny i prawny sprawy Sąd stwierdził, że skarga M. i L. W. nie może być uwzględniona jako, że ocena przeprowadzonego postępowania oraz stanowisko organu nie daje podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...]. Uchylenie bowiem decyzji, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w razie istnienia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy (art.22 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz. U. Nr 74, poz.368 ze zm.). Takie zaś wady i uchybienia nie występują w niniejszej sprawie. Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.). I tak zgodnie z przepisem art. l ust. l w/w ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia, przy czym osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej mają obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej (art. 1 ust. 3). Stosownie zaś do przepisu art. 2 ust.lustawy, celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Podkreślić przy tym należy, że niezbędne potrzeby osób i rodzin mogą być jednakże uwzględnione wtedy, gdy odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 2 ust. 4). W ramach zakreślonych powyższymi zasadami, pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom, których sytuacja faktyczna odpowiada przypadkom wymienionym w przepisie art. 3 w punktach od 1 -11 ustawy. Przyznanie zatem świadczenia pieniężnego uzależnione jest od spełnienia łącznie dwóch warunków. I tak pierwszy warunek to: wysokość dochodu, który na osobę w rodzinie nie może przekroczyć określonej kwoty z uwzględnieniem waloryzacji zgodnie z zasadami określonymi w art.4 w związku z 35a ustawy, drugi warunek, to występowanie jednej z okoliczności wymienionych w art. 3 pkt. 2-11 ustawy. Zasady te stosuje się również przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie zasiłku okresowego, który to zasiłek jest jednym ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zgodnie zaś z art.31 ust.l omawianej ustawy zasiłek okresowy może być przyznany ze względu w szczególności na brak możliwości zatrudnienia, przy uwzględnieniu uregulowań zawartych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10 marca 1997r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania zasiłku okresowego (Dz. U. Nr 26, poz.140). W myśl jednakże art. 2 ust. 3 ustawy, ocena potrzeb zainteresowanego oraz rodzaj i rozmiar świadczenia pozostawione zostały uznaniu organu. Oznacza to, że decyzje w tym przedmiocie podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, czyli innymi słowy, spełnienie wymienionych wyżej warunków nie obliguje organu do przyznania tegoż zasiłku, gdyż organ rozpatrując dany wniosek kieruje się także posiadanymi możliwościami finansowymi. Niesporne jest w sprawie, że skarżący M. i L. W. spełniają przesłanki z art.3 i 4 omawianej ustawy do przyznania zasiłku okresowego. Jednakże, jak to już wyżej Sąd zauważył, spełnienie określonych wymogów przez ubiegającą się osobę o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej, nie stwarza automatycznie dla organu obowiązku przyznania tej pomocy. Jest bowiem niewątpliwe, że organy pomocy społecznej wykonując zadania nałożone ustawą o pomocy społecznej, ograniczone są w swoich działaniach możliwościami finansowymi. Skoro niewątpliwe jest w sprawie, że w momencie ubiegania się przez skarżącą M. W. o przyznanie zasiłku okresowego, posiadane przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Opolu środki finansowe na przedmiotową pomoc społeczną ograniczające się do kwoty 340.000 zł miesięcznie były już w całości rozdysponowane, to oznacza, że organ pierwszej instancji istotnie nie miał możliwości zaspokojenia żądania skarżącej. Przyjąć zatem należy, że odmowa przyznania skarżącej zasiłku okresowego znajduje oparcie w cyt. wyżej art. 2 ust. 3 i 4 oraz art. 31 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Wskazać przy tym należy, a co niewątpliwie wynika z akt sprawy, że w okresie ubiegania się przez skarżącą o przyznanie zasiłku okresowego, rodzina skarżących objęta była pomocą społeczną, poprzez finansowanie (pokrywanie kosztów) obiadów w szkole dla dwojga dzieci skarżących, a która to pomoc przyznana została na okres od stycznia 200lr. do czerwca 200lr. Sąd nie podziela także zarzutu skargi w zakresie naruszenia przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1998r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483). Wskazać należy, że Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej jest ustawą zasadniczą i odsyła do unormowań szczególnych. W rozpatrywanej sprawie przepisem szczególnym była omawiana ustawa z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1993r. Nr 13, poz. 60 ze zm.) i która to trafnie była w niniejszej sprawie stosowana. Podkreślić przy tym należy, że w wyroku z dnia 20 listopada 200lr., sygn. akt SK 15/01 (OTK 2001/8/252) - Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż pomoc społeczna jest ostatnim ogniwem w systemie zabezpieczenia społecznego i ma charakter uzupełniający. Polityka udzielania pomocy przez państwo winna brać pod uwagę subsydiarny charakter pomocy w stosunku do aktywności samego zainteresowanego w staraniach o znalezienie i i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązku współudziału w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W konsekwencji Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepisy art. 31 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz § 4 ust. 1 rozporządzenia, Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10 marca 1997r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania zasiłku okresowego - na podstawie których organ administracyjny nie ma obowiązku a jedynie prawo do tego by przyznać określonym osobom zasiłek okresowy, są zgodne z art. 67 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W tym stanie faktycznym i prawnym stwierdzić należy, iż kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a do czego ograniczają się kompetencje Naczelnego Sądu Administracyjnego, jako, że Sąd nie może oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej nie wykazała, by tak decyzja organu pierwszej instancji jak i decyzja organu odwoławczego wydane zostały z naruszeniem prawa, o którym stanowi cyt. wyżej art. 22 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł zatem uwzględnić skargi M. i L. W. i wobec tego oddalił ją w myśl art. 27 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.