II SA/Wr 1874/00

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na rozprawie sprawy ze skargi Krzysztofa K. na decyzję Wojewody D. z dnia 18 lipca 2000 r. (...) w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku przedemerytalnego - oddala skargę. Decyzją Wojewody D. z dnia 18 lipca 2000 r. (...) na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 37j ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /Dz.U. 1997 nr 25 poz. 128 ze zm./ - po rozpoznaniu odwołania Krzysztofa K. w sprawie odmowy przyznania prawa do zasiłku przedemerytalnego od dnia 17.04.2000 r., orzeczonego decyzją Starosty Powiatu w J.-G., z dnia 12.05.2000 r., (...), orzeczono o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W motywach uzasadnienia podniesiono, że Krzysztof K. został zarejestrowany w dniu 10.03.2000 r. w Powiatowym Urzędzie Pracy w J.-G. Na podstawie przedłożonych dokumentów i złożonych oświadczeń uznano, że zainteresowany spełnia wymogi ustawowe do uznania za osobę bezrobotną z prawem do zasiłku na okres 12 miesięcy, co orzeczono decyzją z dnia 15.03.2000 r. Staż pracy bezrobotnego obliczono na 32 lata, 1 miesiąc i 4 dni. W dniu 17.04.2000 r. Krzysztof K. złożył pisemny wniosek o przyznanie zasiłku przedemerytalnego. W uzasadnieniu bezrobotny podał, że w okresie od 5.08.1961 r. do 15.07.1964 r. odbywał praktyczną i teoretyczną naukę zawodu ślusarza, za którą otrzymywał zapłatę /w I roku 150 zł, w II - 250 zł, w III - 350 zł/. Po ukończeniu otrzymał tytuł czeladnika w zawodzie ślusarza. Do wniosku zainteresowany dołączył legitymację czeladniczą oraz wskazał, że w jego aktach w Urzędzie znajduje się zaświadczenie wydane przez Zakład Poprawczy Schronisko dla Nieletnich w R. Po analizie wniosku oraz dokumentów powoływanych przez bezrobotnego organ I instancji uznał, iż brak jest podstaw prawnych do jego uwzględnienia, toteż w dniu 12.05.2000 r., wydał decyzję o odmowie przyznania Krzysztofowi K. prawa do zasiłku przedemerytalnego. W dniu 1.06.2000 r. Krzysztof K. złożył odwołanie od powyższego orzeczenia stwierdzając, że decyzja jest błędna. Ponownie podał okres, przez jaki przebywał w Zakładzie w R., kwoty wynagrodzenia pobieranego w poszczególnych latach. Stwierdził, że praktyka odbywała się na terenie "Cukrowni R." i przytoczył przepis prawny, na podstawie którego winien mieć przyznany zasiłek przedemerytalny. Do odwołania załączył ponownie zaświadczenie z Zakładu Poprawczego i legitymację czeladniczą oraz zaskarżoną decyzję. Instancja odwoławcza rozpatrując odwołanie podniosła, że bezsporne w sprawie jest, że Krzysztof K. dokonał rejestracji /kolejnej/ w dniu 10.03.2000 r., gdzie na podstawie przedłożonych dokumentów i złożonych oświadczeń dokonano oceny faktycznej i prawnej sytuacji zainteresowanego w odniesieniu do przepisów dotyczących zatrudnienia i bezrobocia. Krzysztof K. spełniał wymogi dotyczące osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku, a obliczony staż pracy /okres uprawniający do zasiłku/ wyniósł 32 lata, 1 miesiąc i 4 dni, toteż orzeczono o przyznaniu zainteresowanemu prawa do zasiłku na okres 12 miesięcy w wysokości 120 procent zasiłku podstawowego. Na podstawie dokumentów załączonych do sprawy stwierdzić należy również bezspornie, że oprócz obliczonego wyżej stażu pracy zainteresowany w okresie od 5.08.1961 r. do 15.07.1964 r., czyli przez prawie 4 lata uczył się zawodu ślusarza w Zakładzie Poprawczym i Schronisku dla Nieletnich w R. Nauka obejmowała praktyczne i teoretyczne przygotowanie do zawodu, zakończone uzyskaniem uprawnień rzemieślniczych - tytułem czeladnika. Przy doliczeniu okresu tejże pracy do okresu uprawniającego do zasiłku wyniósłby on ponad 35 lat, co dałoby Krzysztofowi K. prawo do zasiłku przedemerytalnego. Organy zatrudnienia w działaniu swoim związane są przepisami prawa, w szczególności - ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Przepis art. 37j ust. 1 ustawy pozwala na przyznanie prawa do zasiłku przedemerytalnego osobie spełniającej ustawowe warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku oraz posiadającej okres uprawniający do emerytury, jeżeli /mężczyzna/: 1. posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 35 lat lub 2. posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 30 lat, w tym co najmniej 15 lat wykonywania prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Okresy uprawniające do zasiłku zostały wymienione w art. 23 ust. 1 pkt 2, art. 23 ust. 2 pkt 1, 2, 4, i 5 oraz w art. 24 ust. 4 ustawy. W treści powołanych przepisów nie wymieniono okresu nauki zawodu w zakładach poprawczych w ramach warsztatów szkolnych, toteż organy zatrudnienia nie mają podstawy prawnej do zaliczenia go, w przypadku zainteresowanego, do okresu uprawniającego do zasiłku. Natomiast organ odwoławczy nie kwestionuje faktu, iż okres ten może zostać zaliczony do okresu, od którego zależą uprawnienia pracownicze. W szczególności ustawa z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich /Dz.U. nr 35 poz. 228 ze zm./ okresy pracy wykonywanej przez nieletniego w czasie odbywania środka poprawczego traktuje na równi z okresami zatrudnienia w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, jak również daje prawo do zaliczenia ich do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze /art. 95/. Tak więc okres ten będzie doliczony Krzysztofowi K. w przyszłości do ogólnego stażu pracy przez organy rentowe np. przy ubieganiu się o rentę czy emeryturę /także - o świadczenie przedemerytalne wypłacane przez organy zatrudnienia, albowiem przy jego ustalaniu brane są pod uwagę takie same okresy, jak przy ustalaniu emerytury/. W skardze na powyższą decyzją do Naczelnego Sądu Administracyjnego Krzysztof K. wniósł o przyznanie mu prawa do zasiłku przedemerytalnego opierając swoje żądanie o przepis art. 95g par. 1 i par. 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich /Dz.U. nr 35 poz. 228 ze zm./, zmieniony art. 8 pkt 11 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o zmianie Kodeksu postępowania karnego, ustawy o ustroju sądów wojskowych, ustawy o opłatach w sprawach karnych i ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich /Dz.U. nr 89 poz. 443/. W uzasadnieniu skargi, Krzysztof K. ponownie podał w jakim okresie przebywał w Zakładzie Poprawczym w R. i wyjaśnił, że musiał nie tylko uczyć się zawodu, ale również pracować. Pracował w państwowych gospodarstwach rolnych po 12 godzin dziennie i z otrzymywanej zapłaty 40 procent zabierał Zakład Poprawczy, Zarzucił, że świadczenie pracy w takim wymiarze czasowym było sprzeczne z przepisami dotyczącymi czasu pracy nieletnich. W razie odmowy wykonywania pracy stosowane były presje psychiczne i fizyczne. Po zdaniu egzaminów w Izbie Rzemieślniczej w O. skarżący otrzymał dyplom czeladniczy w zawodzie ślusarza. Krzysztof K. zarzucił w skardze, że nie rozumie dlaczego jest traktowany jak człowiek gorszej kategorii bez prawa do zasiłku, mimo, że od dziecka tak ciężko pracował. W końcowej części skargi zainteresowany podaje, że w czasie rozmów z Dyrektorem Zakładu Poprawczego, ten wyjaśnił mu, że wpis na zaświadczeniu jest poprawny i na podstawie tego wpisu skarżący winien mieć przyznane prawo do zasiłku przedemerytalnego. Skarżący informuje również, że z uwagi na wiek /55 lat/ nie ma szans na znalezienie pracy, co powoduje, że pozostaje bez środków do życia. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, zasadniczo powtarzając swoją wcześniejszą argumentację. Stwierdzono, że przepis art. 24 ust. 4 ustawy stanowi, że do okresu uprawniającego do zasiłku, od którego zależy wysokość i okres pobierania zasiłku, zalicza się również okresy pobierania, na podstawie przepisów o pomocy społecznej, gwarantowanego zasiłku okresowego, okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, w celu przygotowania zawodowego, młodocianych pracowników oraz inne okresy wyszczególnione w tym przepisie ustawowym. Z brzmienia art. 24 ust. 4 ustawy wynika jednoznacznie, że w przypadku zatrudnienia młodocianych pracowników chodzi o okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego. W przypadku Krzysztofa K. sytuacja taka nie miała miejsca, gdyż podczas pobytu w Zakładzie Poprawczym pobierał on teoretyczną i praktyczną naukę zawodu ślusarskiego w ramach szkolenia rzemieślniczego, zakończoną egzaminem czeladniczym. Zdaniem organu w sprawie niniejszej nie powinien mieć również zastosowania przepis art. 95g ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich. Przepis ten w aktualnym brzmieniu mówi o tym, że okresy pracy wykonywanej przez nieletniego w czasie odbywania środka poprawczego, z wyjątkiem prac, o których mowa w art. 95f par. 2, uważa się za okresy równorzędne z okresami zatrudnienia w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnych pracowników i ich rodzin. Okresy pracy wykonywanej przez nieletniego, o którym mowa w par. 1 art. 95g wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Powołany wyżej przepis wyraźnie określa okresy zatrudnienia. Krzysztof K. odbywał natomiast teoretyczną i praktyczną naukę zawodu w ramach szkolenia rzemieślniczego, nie zaś w ramach umowy o pracę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 37j ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i bezrobociu, powołanej wyżej, zasiłek przedemerytalny przysługuje osobie, spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku oraz posiadającej okres uprawniający do emerytury, jeżeli posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 35 lat dla mężczyzn lub posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 30 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 15 lat wykonywania prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Wymienione przesłanki zostały sformułowane w kategoryczny sposób, nie pozostawiając marginesu uznania organowi stosującemu prawo. W stanie prawnym obowiązującym w dniu wydawania w sprawie decyzji ostatecznej skarżący nie spełniał łącznie wszystkich przesłanek warunkujących uzyskanie prawa do świadczenia przedemerytalnego. Mając prawo do zasiłku dla bezrobotnych oraz okres uprawniający do emerytury, nie wykazał się wymaganym okresem uprawniającym do zasiłku wynoszącym 35 lat lub 30 lat w tym co najmniej 15 lat wykonywania prac w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Skarżący udokumentował okresy zatrudnienia uprawniające do zasiłku w wymiarze 32 lata, 1 miesiąc i 4 dni. Nie przedstawił także świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach /co najmniej 15 lat/, które uprawniałyby go do nabycia prawa do zasiłku przedemerytalnego pod warunkiem posiadania okresu uprawniającego do zasiłku wynoszącego w takim wypadku dla mężczyzn 30 lat. Organy administracyjne prawidłowo skonstatowały, że do okresu uprawniającego do zasiłku, nie wlicza się okresu pobierania teoretycznej i praktycznej nauki zawodu w ramach szkolenia rzemieślniczego w warsztatach szkolnych podczas pobytu w zakładzie poprawczym, ponieważ nie został on wymieniony w przepisie art. 23 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że okresy uprawniające do zasiłku zostały wyczerpująco wymienione w powołanym wyżej przepisie ustawy, zatem inne okresy nie mogą być zaliczone do stażu zatrudnienia, od którego zależy nabycie prawa do zasiłku przedemerytalnego /np. wyrok SN z dnia 17 listopada 2000 r. III RN 46/00 - OSNAPU 2001 nr 12 poz. 404/. W rozważanym wypadku chodzi właśnie o taki "inny okres", mianowicie okres kształcenia zawodowego organizowanego i prowadzonego przez zakład poprawczy. Kształcenie takie odbywało się poza ramami umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, co oznacza, że praca wykonywana przez skarżącego odbywała się na podstawie umowy zawieranej przez dyrektora placówki poprawczej z podmiotem zatrudniającym uczniów, a nie na podstawie umów o pracę zawieranych indywidualnie przez poszczególnych uczniów z tymi podmiotami. Zresztą okresy wymienione w art. 24 ust. 4 ustawy o zatrudnieniu (...), w tym także okresy zawartych ewentualnie umów o pracę w celu przygotowania zawodowego, nie wlicza się do okresu uprawniającego do zasiłku /okresu od którego zależy nabycie prawa do zasiłku/ lecz do "okresu uprawniającego do zasiłku, od którego zależy wysokość i okres pobierania zasiłku" /tzn. do okresu uprawniającego do zasiłku, ale tylko w zakresie wpływającym na jego wymiar i czas pobierania/. Należy zaznaczyć, że zgodnie z przepisami rozdziału 5 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich, powołanej wyżej, okresy pracy wykonywanej przez nieletniego w czasie odbywania środka poprawczego (...) uważa się za okresy równorzędne z okresami zatrudnienia w rozumieniu przepisów emerytalno-rentowych i wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Jednakże, pojęcie "okres równorzędny z okresem zatrudnienia w rozumieniu przepisów emerytalno-rentowych", którym posługuje się ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich nie jest tożsame z pojęciem "okresu uprawniającego do zasiłku", definiowanym na użytek ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Przesłanki, których spełnienie uprawnia do przyznania zasiłku przedemerytalnego, wymienione w art. 37j ust. 1 ustawy mają jednoznacznie określony charakter. Ich ocena jest niezależna od innych, nie wymienionych w ustawie okoliczności jak trudna sytuacja życiowa i materialna strony, jej stan rodzinny, wiek, trudności w znalezieniu pracy, itp. Powyższe pozwala stwierdzić, że organy decyzyjne nie naruszyły prawa, wobec czego skargę należało oddalić na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.