II SA/Wr 188/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie: Sędzia NSA Jerzy Krupiński (spr) Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant: sekr. sądowy Grażyna Stykała po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi A sp. z o. o. w D. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w O. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O. z dnia [...], nr [...], 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3. Zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w O. na rzecz skarżącej A sp. z o. o. w D. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Decyzją z dnia [...], nr [...], Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w O. stwierdził u U. B. chorobę zawodową w postaci kontaktowego alergicznego zapalenia skóry pochodzenia zawodowego, wymienioną w pozycji 10 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.). W uzasadnieniu decyzji podano, że U. B., pracując w Spółce z o.o. A z siedzibą w D. narażona była na czynnik szkodliwy - nonox, znajdujący się w uszczelkach i zaślepkach wykonanych z materiału gumopochodnego. Przywołano orzeczenie lekarskie Poradni Chorób Zawodowych w K. z dnia 3 lipca 2002 r. Odwołująca się - A Spółka z o.o. w D. zakwestionowała prawidłowość rozstrzygnięcia organu I instancji, podnosząc, iż w jej zakładzie w D. nie stosuje się surowców wykonanych z gumy. Po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego, [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...], nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz § 10 ust. 1 i 3 cyt. wyżej rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ powołał się na przeprowadzone w postępowaniu odwoławczym dochodzenie epidemiologiczne, z którego wynika, że U. B. miała stały kontakt z elementami z tworzyw sztucznych – polimerami, kopolimerami i kauczukami syntetycznymi. Testy, którym poddano stronę wykazały reakcję alergiczną na nonox - jedną z substancji pomocniczych stosowanych w produkcji kauczuków syntetycznych. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny, opierając się na danych literaturowych stwierdził, iż nie można wykluczyć obecności w tworzywach nonoxu czy związków o podobnej budowie chemicznej, dających w wyniku testów alergicznych odczyny krzyżowe. Nadto powołano się na "Arkusz danych Wspólnoty Europejskiej z zakresu bezpieczeństwa wg 91/155/EWG" z dnia 13 lipca 1998 r. dotyczący elastomeru na bazie MVQ (kauczuku silikonowego), który zawiera informację, że substancja ta, może powodować reakcje alergiczne. Wyniki badań lekarskich wskazują ponadto na istnienie u U. B. odczynu alergicznego na stosowany w produkcji nikiel. Adresatem decyzji nie mógł być poprzedni pracodawca skarżącej z uwagi na regulację wynikającą z § 10 ust. 3 rozporządzenia, nakazującą doręczenie decyzji temu pracodawcy, u którego występowało ostatnie narażenie na chorobę zawodową. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Spółka A zarzuciła powyższej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, a to § 1 ust. 1 i 2 powołanego wyżej rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r., polegającego na niewykazaniu związku przyczynowego między chorobą skórną U. B. a wykonywaną w Spółce pracą, a ponadto nieuwzględnieniu przy orzekaniu rodzaju, stopnia i czasu narażenia zawodowego oraz sposobu wykonywania pracy. Zarzucono także naruszenie art. 75 § 1, 77 § 1, 80 KPA oraz § 7 ust. 4 cyt. rozporządzenia, na skutek niewyjasnienia istotnych okoliczności sprawy, w tym także ewentualnego wpływu poprzedniego zatrudnienia na powstanie choroby. W decyzji drugoinstancyjnej za przyczynę schorzenia uznano występujące przy produkcji kauczuków syntetycznych substancje, bez ustalenia czy u skarżącej tego rodzaju substancje były stosowane. Za niewystarczające należy uznać powołanie się przez organ odwoławczy na dane literaturowe, z których wynika, że w kauczukach syntetycznych może znajdować się nonox czy związki o podobnej budowie, dające w wynikach testów odczyny krzyżowe. Informacje podane w "Arkuszu danych Wspólnoty Europejskiej z zakresu bezpieczeństwa wg 91/1/155/EWG" wskazują na możliwość wywołania reakcji alergicznych przez elastomer na bazie MVQ, co jeszcze nie jest dowodem na to, że strona miała z nim kontakt na stanowisku pracy. Ponadto Spółka A zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów regulujących postępowanie dowodowe, gdyż twierdzenia organu nie zostały poparte jednoznacznymi dowodami. Oparto się jedynie na przypuszczeniach, podczas gdy istniała możliwość zbadania substancji, z którymi miała styczność. Nie wzięto ponadto pod uwagę faktu wieloletniego zatrudnienia strony w B S. A. w Ś. w warunkach narażenia na kontakt z niklem, czyli jednym z uczulających ją alergenów. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie z powołaniem się na motywację uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie odnotować trzeba, że skoro skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., to w oparciu o art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Tak przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że nie odpowiada ona wymogom prawa. Pojęcie choroby zawodowej określał w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.), zwanego dalej rozporządzeniem, i przepis ten należało brać pod uwagę przy ocenie zaskarżonej decyzji, albowiem z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji. Stosownie do tego przepisu chorobą zawodową jest choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych, stanowiących załącznik do powołanego rozporządzenia, jeżeli została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Rozpoznane u U. B. schorzenie jest wymienione w powołanym wyżej wykazie chorób zawodowych pod poz. 10, jako choroba skóry. Zatem schorzenie to może być uznane w świetle powołanych przepisów za chorobę zawodową o ile zostało spowodowane konkretnym czynnikiem szkodliwym, występującym w środowisku pracy. Przepisy rozporządzenia nie tylko definiują pojęcie choroby zawodowej ale i regulują tryb postępowania w zakresie ustalania takiej choroby (§ § 5 - 9 rozporządzenia). Jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznania chorób zawodowych są m.in. poradnie chorób zawodowych, które przed wydaniem orzeczenia lekarskiego mają obowiązek zapoznania się z wynikami dochodzenia epidemiologicznego, informacjami o zagrożeniach zawodowych, dokumentacją dotyczącą przebiegu zatrudnienia, dokumentacją lekarską. W rozpoznawanej sprawie Poradnia Chorób Zawodowych w K., która wydała orzeczenie w dniu 3 lipca 2002 r. nie dysponowała ustaleniami z dochodzenia epidemiologicznego. Zostało ono przeprowadzone dopiero w dniu 16 września 2002 r., zatem już po wydaniu orzeczenia lekarskiego. Działając w ten sposób naruszono przepisy rozporządzenia, co niewątpliwie miało wpływ na wynik postępowania. Pamiętać należy, że orzeczenie medyczne, które zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego jest opinią biegłego, ma w sprawie ustalenia choroby zawodowej decydujące znaczenie. Dlatego tak ważne jest, by zostało wydane w oparciu o wszystkie wymagane prawem dokumenty i informacje. W oparciu o orzeczenie z dnia 3 lipca 2002 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w O. przyjął, iż czynnikiem uczulającym w rozpatrywanym przypadku jest nonox z przewodów elektrycznych, podczas gdy materiał dowodowy, głównie wywiad epidemiologiczny, wskazywał na występowanie w środowisku pracy również innych szkodliwych czynników. Co prawda Państwowa Powiatowa Stacja Sanitarno - Epidemiologiczna w O. zwróciła się o przeprowadzenie ponownej konsultacji lekarskiej, wskazując na nowe czynniki, jednak opinia uzupełniająca z dnia 5 grudnia 2002 r. w sposób jednoznaczny nie wykluczyła, bądź nie potwierdziła, bezpośredniego związku pomiędzy zachorowaniem pracownicy a podanymi czynnikami uczulającymi. Stwierdzono, że składowe gumy i tworzyw gumopodobnych mogą zawierać nonox, zaś blacha miedziana oraz mosiężna, bielona cyną, srebrem i złotem mogą zwierać nikiel. W takim stanie faktycznym organ odwoławczy w ślad za orzeczeniem lekarskim, uznał że istnieją przesłanki do rozpoznania schorzenia zawodowego. Zrezygnowano przy tym z ustalenia składu substancji, z którymi kontakt miała strona. Na potwierdzenie swego stanowiska przywołano dane literaturowe, zgodnie z którymi nie można wykluczyć obecności w tworzywach nonoxu czy związków o podobnej budowie chemicznej, dających w wyniku testów alergicznych odczyny krzyżowe. Nadto powołano się na dokumentację przedłożoną przez zakład pracy ("Arkusz danych Wspólnoty Europejskiej z zakresu bezpieczeństwa wg 91/155/EWG"), z którego wynika, że występujący w środowisku pracy elastomer na bazie MVQ może również powodować podrażnienia i reakcje alergiczne. W ocenie Sądu sposób w jaki przeprowadzono postępowanie dowodowe narusza przepisy rozporządzenia, a także przepisy procedury administracyjnej tj. art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., na co słusznie zwróciła uwagę skarżąca się Spółka. Poczyniona uwaga dotyczy zarówno decyzji organów administracyjnych, jak i orzeczeń lekarskich, które nie odpowiedziały na zasadnicze pytanie a mianowicie, który czynnik (czynniki) z jakim kontakt w pracy miała U. B. uznano za powodujący u pracownicy konkretne schorzenia. O ile w pierwszym orzeczeniu medycznym wskazano na nikiel, kobalt i składniki gumy to organ I instancji ograniczył się do wskazania jedynie narażenia na te ostatnie. W opinii uzupełniającej podano nikiel i nonox, jako czynniki, które ewentualnie mogły wywołać reakcje uczuleniowe. Twierdzenia te nie opierały się na żadnym uzasadnieniu, natomiast stanowisko organu odwoławczego wynikało z wniosków wysuwanych z posiadanych wiadomości specjalnych przez sam organ, a nie na wiadomościach specjalnych właściwej jednostki służby zdrowia, które zgodnie z § 7 ust. 1 i 4 rozporządzenia są wyłącznie właściwe do ustalenia i wykazania w uzasadnieniu związku wykonywanej pracy ze stwierdzonym schorzeniem. Organy administracji uznały za prawidłowe orzeczenia lekarskie, a ponadto podjęty próbę samodzielnego wskazania czynników szkodliwych, podpierając się literaturą fachową. Doprowadziło to w efekcie do sytuacji, w której opinię medyczną uzupełniał organ administracji, który w istocie winien dokonać jej oceny. Prawidłowe rozpoznanie zawodowego wyprysku uczuleniowego opiera się na stwierdzeniu objawów przewlekłego zapalenia skóry, które pojawiły się podczas wykonywania pracy zawodowej i nie występowały uprzednio przed podjęciem zatrudnienia, ustaleniu czynnika uczulającego na podstawie przeprowadzonych badań alergologicznych , a nadto stwierdzenia czynnika uczulającego w środowisku pracy zawodowej badanej osoby. W rozpoznaniu choroby zawodowej podstawowe znaczenia ma stwierdzenie zawodowego kontaktu skóry z czynnikami uczulającymi. Decyzja o rozpoznaniu choroby zawodowej musi być podejmowana indywidualnie, na podstawie dokładnej znajomości warunków wykonywania pracy, ustaleń dotyczących bezpośredniego kontaktu z alergenami, stosowania środków ochrony osobistej, rozległości zmian skórnych, przebiegu choroby, itp. Powyższe wywody wskazują, że aby stwierdzić chorobę zawodową wyprysku skóry należy ustalić, czy u osoby badanej zmiany skóry wcześniej nie występowały, wskazać na charakterystyczne umiejscowienie zmian skórnych w miejscu kontaktu z substancjami drażniącymi, po dodatnich próbach eliminacji i reekspozycji zawodowej w dłuższych okresach przerw w pracy i nawrotu po podjęciu pracy, po kilkakrotnym ponawianiu tych prób, a ponadto, jak już powiedziano, po stwierdzeniu obecności substancji uczulających w pracy. Organy obu instancji nie przeprowadziły dowodu na okoliczność składu substancji pomocniczych, z którymi kontakt miała strona. W przypadku stwierdzenia choroby skóry nie można powoływać się na prawdopodobieństwo występowania czynników drażniących, należy bezspornie wykazać, iż czynnik ten występuje w środowisku pracy. Zgodnie z treścią art. 7 i 77 k.p.a., to na organie ciąży obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, przy pomocy wszelkich środków dowodowych, przewidzianych procedurą administracyjną, w tym również można skorzystać z opinii biegłego (art. 75 § 1 i 84 § 1 k.p.a.). Choroba skóry występuje w sytuacji, gdy osoba narażona jest bezpośrednio na czynnik drażniący, a ustępuje gdy ustaje działanie tego czynnika. Organ zobligowany zatem jest do ustalenia i wskazania w decyzji, czy wnioskodawczyni wcześniej nie chorowała na wyprysk skóry w poprzednim zakładzie pracy. Zdaniem Sądu, nie można natomiast zgodzić się z zarzutem skarżącej Spółki, iż ocena czasu i wielkości ekspozycji zawodowej ma istotne znaczenie w stwierdzeniu choroby zawodowej skóry, albowiem jak wyżej wskazano jest to choroba, która ujawnia się pod wpływem działania czynnika uczulającego. Powyższe skłania do wniosku, iż organy dopuścił się naruszenia przepisu § 1 ust. 1 i § 7 ust. 4 rozporządzenia oraz treści art. art. 7, 77, 80 k.p.a., co spowodowało konieczność uchylenia decyzji obu instancji, po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Rozstrzygnięć w punkcie drugim i trzecim wyroku dokonano na podstawie art. 152 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.) w związku z art. 97 § 2 cyt. ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych wyżej rozważań z uwzględnieniem regulacji § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), który przesądza, że do spraw rozpoczętych przed dniem wejścia tego rozporządzenia w życie stosuje się przepisy dotychczasowe.