II SA/Wr 1890/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński /sprawozdawca/, Asesor WSA Lidia Serwiniowska, Protokolant Anna Onyśków, po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi W. C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 10 /dziesięć/ zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r., Nr [...] na podstawie art. 127 § 3, 138 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. "a" i art. 4 ust. 1, 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) po rozpoznaniu wniosku W. C. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymano w mocy decyzję własną z dnia [...]r. Nr [...]. W motywach uzasadnienia tej decyzji stwierdzono, że strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...]r. Nr [...] odmawiającej jej przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy. Kierownik Urzędu ponownie rozpatrując sprawę uznał, że wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z ww. ustawą represja została zawężona tylko do pewnej kategorii osób, określonych m.in w art. 2 pkt 2 lit."a", który stanowi: "Represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 - ciu miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 ". Ponieważ strona w czasie pobytu na deportacji w Niemczech miała od [...] do [...] lat, wyklucza to możliwość wykonywania przez nią pracy przymusowej w rozumieniu ustawy. Towarzyszenie rodzinie w pracach w gospodarstwie rolnym, wykonywanie niektórych obowiązków związanych z doglądaniem zwierząt domowych, nie mieści się w szeroko pojętym wykonywaniu pracy nie tylko w rozumieniu przepisów ww. ustawy ale w jej znaczeniu potocznym. W skardze na tę decyzję do Sądu administracyjnego W. C. wniosła o jej uchylenie, jako niezgodnej z prawem. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację. Ponadto podniesiono, że z materiału dowodowego wynika, że strona jako dziecko, wykonywała jedynie lżejsze prace pomocnicze bądź porządkowe (sprzątanie podwórka, opieka nad młodszym rodzeństwem), a wykonywanie takich czynności nie można nazwać pracą przymusową w rozumieniu powołanej ustawy. Pojęcie represji wyrażone w art.2 cyt. wyżej ustawy dookreśla art.3 ust.l tej ustawy, z którego wynika, iż świadczenie pieniężne "przysługuje (...) za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art.2 ...". Innymi słowy, sam fakt deportacji nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia pieniężnego. Niezbędne jest jeszcze wykonywanie w tych warunkach pracy przymusowej. Powyższy pogląd podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie (w składzie siedmiu sędziów) w uzasadnieniu do uchwały z dnia 12 października 1998 r. (sygn.akt: OPS 5/98), Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku w wyrokach z dnia: 24 września 1998 r. (sygn.akt: II SA/Gd 277/98) i 12 listopada 1998 r. (sygn.akt: II SA/Gd 728/98), Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie w wyroku z dnia 24 marca 1999 r. (sygn.akt: SA/Sz 863/98), Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie w wyroku z dnia 31 maja 2000 r. (sygn.akt: SA/Sz 1867/99), Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu w wyroku z dnia 6 czerwca 2000 r. (sygn.akt: II SA/Po 796/99) oraz Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu w wyroku z dnia 9 czerwca 2000 r. (sygn.akt II SA/Wr 1906/98). Kierownik Urzędu nie neguje w tym wypadku faktu ciężkiej sytuacji strony podczas wojny, lecz jedynie fakt, iż nie został spełniony zawarty w art.3 ust.l ww. ustawy warunek pracy przymusowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego, mając wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), represją w rozumieniu tej ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Z unormowania powyższego - wbrew stanowisku organu - wcale nie wynika, że niemożność wykonywania pracy przez osobę deportowaną, np. z powodu wieku lub innych przyczyn jak choroby, wyklucza uznanie, iż wywiezienia dokonano w celu wykonywania pracy przymusowej przez okres co najmniej 6 miesięcy. Jednakże kwestia, czy skarżący wykonywał osobiście pracę podczas deportacji do Niemiec nie ma decydującego znaczenia dla sposobu rozstrzygnięcia powyższej sprawy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyraża się stanowisko, w myśl którego ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym określa, stosownie do jej tytułu, warunki przyznawania świadczenia pieniężnego dla dwóch kategorii osób, a mianowicie dla osób "deportowanych do pracy przymusowej" oraz dla osób "osadzonych w obozach pracy" przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Potwierdza to również dyspozycja art. 2 tej ustawy, wedle którego represją w rozumieniu ustawy jest zarówno "osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych" (art. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym), jak i "deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. (...)" (art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym). Oznacza to, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów powyższej ustawy powinna wykazać, iż spełnia tak określone przesłanki prawne uzasadniające zaliczenie jej do jednej z dwóch wymienionych w art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym kategorii osób represjonowanych, nie jest natomiast obowiązana wykazywać, czy w tym czasie faktycznie wykonywała pracę przymusową. Jeżeli więc w art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, w którym określone zostały wyłącznie przesłanki prawne dotyczące sposobu obliczania wysokości należnego świadczenia pieniężnego, mowa jest o tym, że świadczenie takie przysługuje "za każdy pełny miesiąc trwania pracy", to należy stanąć na stanowisku, że wynika stąd jedynie obowiązek ustalenia faktycznego czasu trwania pobytu określonej osoby w obozie pracy, lub na deportacji, natomiast nie wynika obowiązek wykazania przez tę osobę, czy w czasie pobytu w obozie pracy przymusowej, w którym została osadzona lub podczas deportacji, faktycznie wykonywała pracę przymusową (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 stycznia 2000r., IIIRN 112/99, OSNIAPiUS 2000, nr 20, poz. 736, z dnia 6 kwietnia 2000r., IIIRN 143/99, "Wokanda" 2000, nr 9 s. 31). Sąd w niniejszym składzie podziela to stanowisko. W rozpoznawanej sprawie nie jest kwestionowany fakt, że skarżąca była deportowana z rodzicami do pracy przymusowej na terenie Niemiec, a to oznacza, że w świetle przypisów ustawy o świadczeniu pieniężnym powinna być zaliczona do kręgu osób represjonowanych w rozumieniu jej art. 2 pkt 1, którym z tego tytułu przysługuje świadczenie pieniężne ustalone w myśl zasad określonych w art. 3 ustawy o świadczeniu pieniężnym. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270/ w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm./ orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym w związku z art. 97 § 2 powołanej ustawy - Przepisy wprowadzające ... Sąd nie orzekał w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji, gdyż decyzja odmowna zasadniczo nie nadaje się do wykonania.