II SA/Wr 1913/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska /sprawozdawca/, Sędziowie NSA Jolanta Sikorska, Andrzej Wawrzyniak, Protokolant Krzysztof Caliński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2005r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] r. [...] I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia [...] r. J. B. zwrócił się do Rektora Uniwersytetu W. z wnioskiem z zwolnienie w całości z opłaty za studia zaoczne w kwocie [...] zł za semestr [...] w roku akademickim [...] /[...]. W uzasadnieniu prośby podał, iż nie jest w stanie uiścić kwoty przekraczającej jego możliwości finansowe gdyż z pracy otrzymuje dochody miesięczne w wysokości ok. [...] zł, z czego kwotę [...] zł wydatkuje na opłacenie lokalu mieszkalnego, kwotę [...] zł na opłacenie obiadów, kwotę [...] zł na pozostałe koszty wyżywienia, środki transportu, odzież i inne pomoce naukowe, podręczniki do nauki, w tym stanie rzeczy nie ma możliwości uiszczenia kwoty [...] zł bez uszczerbku koniecznego dla własnego utrzymania. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prorektor ds Nauczania, na podstawie Zarządzenia nr [...] § 7 ust. 1 Rektora Uniwersytetu W. nie udzielił zniżki w opłacie za semestr letni roku akademickiego [...] /[...] bowiem podanie złożono po terminie. Wnioskiem z dnia [...] r. J. B. wystąpił do Ministra Sprawiedliwości o stwierdzenie - na podstawie art. 156 kpa - nieważności decyzji Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie odmowy zwolnienia od opłaty za zajęcia dydaktyczne na studiach zaocznych lub przekazania wniosku organowi właściwemu do załatwienia sprawy. Zdaniem wnioskodawcy "decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Odmowa zwolnienia ma bowiem charakter fikcyjny. Zwolnić można jedynie z realnie istniejącego obowiązku taki realny obowiązek nie istnieje i nie został pierwotnie ustalony. Decyzja jest wydana bez szeroko rozumianej podstawy prawnej a to szczegółowego planu kosztów poszczególnych zajęć". W dniu [...] r. Minister Edukacji Narodowej przekazał Rektorowi Uniwersytetu W. wniosek J. B. o stwierdzenie nieważności z dnia [...] r. nr [...] w sprawie odmowy zwolnienia z opłat za zajęcia dydaktyczne na studiach zaocznych. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prorektor ds Nauczania Uniwersytetu W., na podstawie art. 158 § 1 kpa, odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] r. nr [...]. Organ uczelniany stwierdził, iż brak jest podstaw do uznania, że przedmiotowa decyzja w sposób rażący narusza prawo. Decyzja z dnia [...] r. nr [...] została wysłana do skarżącego w dniu [...] r. W dniu [...] r. J. B. złożył odwołanie od decyzji z dnia [...] r. nr [...] do Ministra Edukacji Narodowej i Sportu - zgodnie z pouczeniem zawartym w zaskarżonej decyzji. Następnie J. B. pismem z dnia [...] r. wezwał Rektora Uniwersytetu W. "do usunięcia naruszenia prawa i wydania decyzji stwierdzającej nieważność zaskarżonej wnioskiem decyzji". J. B. podniósł, iż "decyzja została wydana bez podstawy prawnej rozumianej jako przekroczenie upoważnienia do pobierania opłat za zajęcia dydaktyczne z art. 23 ust. 2 pkt 1 ustawy o szkolnictwie wyższym". W decyzji z dnia [...] r. nr [...] organ uczelniany stwierdził, że decyzja z dnia [...] r. nr [...] nie jest dotknięta nieważnością. Wskazano, iż "stanowisko uczelni znajduje uzasadnienie w ustawie z dnia 12 września 1990r. o Szkolnictwie wyższym /art. 23/ oraz w przepisach wykonawczych do tej ustawy tj. rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1991r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni /Dz.U. nr 84, poz. 380 z póź. zm./ §§ 2 i 6 rozporządzenia /obowiązującego w dacie wydania rozporządzenia/." J. B. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu skargę na decyzję Prorektora ds Nauczania Uniwersytetu W. z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] r. nr [...] o sprawie odmowy zwolnienia z opłaty za zajęcia dydaktyczne oraz na decyzję z dnia [...] r. nr [...]. Skarżący zarzucił decyzjom naruszenie: art. 19 kpa, 157 § 1 kpa, 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 23 ust. 2 pkt 2 ustawy o szkolnictwie wyższym oraz art. 107 kpa. W uzasadnieniu skarżący stwierdził, iż Rektor nie był organem właściwym do orzekania w sprawie własnej decyzji administracyjnej. Właściwość tą należy ustalić w oparciu o art. 157 § 1 w zw. z art. 17 pkt 3 kpa. W wyroku z dnia 19 września 2000r. sygn. akt I SA 633/00 NSA w Warszawie wyłożył, iż postępowanie nadzorcze w odniesieniu do ostatecznej decyzji Rektora właściwy jest prowadzić Minister Edukacji Narodowej. Dalej skarżący podniósł, iż "uprawnienie uczelni do pobierania opłat na podstawie art. 23 ust. 2 pkt 2 ustawy o szkolnictwie wyższym powstaje wówczas, gdy na uruchomienie i przeprowadzenie zajęć dydaktycznych nie ma środków z budżetu państwa. Na kształcenie skarżącego takie środki finansowe uczelnia otrzymała w formie dotacji. Natomiast pieniądze, które otrzymywała uczelnia od studentów oraz od kandydatów na studia zostały przeznaczone na wydatki inwestycyjne a także na utrzymanie uczelni. "Nie ma podstawy prawnej do pobierania opłat tylko pod pozorem tytułu za zajęcia dydaktyczne a faktycznie pod tytułem "na inwestycje" a więc nie ma także podstaw prawnych i władztwa rektora do zwalniania /lub odmowy zwalniania/ z obowiązku ponoszenia przez studenta kosztów inwestycji budowlanych. Tak więc decyzja rektora odmawiająca zwolnienia w istocie z opłaty na inwestycje budowlane jest decyzją wydaną bez podstawy prawnej. Pomimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8.11.2000 SK 18/99 uczelnia dalej tkwi w błędnym i bezprawnym przekonaniu, iż jest uprawniona do pobierania opłat i prawo to ma charakter absolutny, zakres dowolny i arbitralny, niczym nie ograniczony". W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu W. wniósł o jej oddalenie przedstawiając stan faktyczny sprawy. Ponadto zaznaczono, iż skarżącego jako studenta obowiązywały terminy przewidziane do składania wniosków o zwolnienie z opłat za studia zaoczne. Skarżący terminu tego nie dochował. W zarządzeniu Rektora nr [...] z dnia [...] r. przyjęto zasadę, że wnioski o zwolnienie z opłat, złożone po terminie - nie będą rozpatrywane. Z tego względu wniosek skarżącego nie był merytorycznie rozpoznany. Student jest obowiązany, zgodnie z Regulaminem studiów stosować się do zarządzeń władz uczelni w swoim podaniu nie wskazał przyczyn niedochowania obowiązującego terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271/ "Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem z zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola obejmuje zatem materialną i formalną prawidłowość zaskarżonego aktu. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prorektor ds Nauczania Uniwersytetu W. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłaty za studia zaoczne. Organ orzekający podejmując decyzję z dnia [...] r. pominął istotną okoliczność, iż skarżący zakwestionował w postępowaniu zwykłym decyzję z dnia [...] r. Postępowanie to nie zostało zakończone /zob. sygn. akt II SA Wr 1647/02. W tym stanie rzeczy organ uczelniany nie był uprawniony do procedowania w trybie nadzwyczajnego postępowania administracyjnego z uwagi na inny zakres i charakter jego działania - jako organu rozpatrującego ponownie sprawę w trybie zwykłego postępowania a organem nadzoru. W tych warunkach niedopuszczalnym było podjęcie powyższej decyzji. Stąd też należało stwierdzić, iż zaskarżony akt dotknięty jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa /rażące naruszenie prawa/. Z kolei utrzymując w mocy decyzję dotkniętą sankcją nieważności organ orzekający dopuścił się tym samym rażącego naruszenia prawa /art. 156 § 1 pkt 2 kpa/. Stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji zwalnia Sąd od obowiązku merytorycznego rozstrzygnięcia zarzutów skargi. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 135 i art. 152 - ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym należało orzec jak w sentencji.