II SA/Wr 1989/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie: Sędzia NSA Bogumiła Skrzypczak Asesor WSA Ewa Kamieniecka - sprawozdawca Protokolant: Magdalena Domańska - Byskosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2005 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr [...] we W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zwrotu kosztów studiów I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, II. zasądza od Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr [...] we W. na rzecz skarżącego kwotę 278,80 ( dwieście siedemdziesiąt osiem i 80/100 ) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Dowódca Jednostki Wojskowej Nr [...] zobowiązał porucznika J. C. do zwrotu równowartości kosztów zakwaterowania, wyżywienia i umundurowania poniesionych w czasie studiów w Wyższej Oficerskiej Szkole Radiotechnicznej w J. G. w wysokości [...]zł, ponieważ zainteresowany został zwolniony na własną prośbę z zawodowej służby wojskowej w okresie pełnienia służby obowiązkowej. Do okresu obowiązkowej służby wojskowej zaliczono [...]lat, natomiast z uwagi na pozostały okres [...]lat służby, zobowiązano skarżącego do zwrotu równowartości kosztów kształcenia. W odwołaniu od decyzji skarżący wniósł o jej uchylenie z uwagi na naruszenie art. 70 ust. 4 oraz art. 92 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Według skarżącego formułowanie żądań regresowych jedynie w odniesieniu do pobierających naukę w państwowych wojskowych szkołach wyższych narusza konstytucyjną zasadę równości. Natomiast Minister Obrony Narodowej w § 133 rozporządzenia wykonawczego do ustawy o służbie wojskowej wykroczył poza granice upoważnienia ustawowego stwierdzając, że równowartość kosztów ustala się na podstawie wynikających z odrębnych przepisów norm budżetowych, obowiązujących w dniu zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej. Po rozpatrzeniu odwołania Dowódca Jednostki Wojskowej nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, wyjaśniając ze skarżący w trakcie studiów w Wyższej Oficerskiej Szkole Radiotechnicznej nie ponosił kosztów wyżywienia, zakwaterowania i umundurowania, w związku z czym na podstawie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych zobowiązany był do odbycia 12 - letniej obowiązkowej służby wojskowej. Jednakże skarżący tego warunku nie spełnił i obecnie zobowiązany jest do zwrotu równowartości kosztów zakwaterowania, wyżywienia i umundurowania poniesionych przez wojsko w czasie studiów, stosownie do zasad określonych w §§ 133 i 134 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych. Kwota należności wyliczona została w oparciu o załącznik nr 1 do rozkazu Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego nr [...]z dnia [...]r. w sprawie wprowadzenia w resorcie obrony narodowej jednostkowych kosztów utrzymania stanów osobowych, wydanego na podstawie decyzji nr 89/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 13 maja 1999 r. w sprawie wprowadzenia "Zasad metodycznych opracowywania norm budżetowych i wskaźników kosztów utrzymania wojsk dla potrzeb planowania budżetowego w resorcie obrony narodowej" oraz sposobu ustalania, wykorzystania, trybu wydawania, uaktualniania norm budżetowych i wskaźników kosztów. W punkcie 15 decyzji nr 89/MON Minister Obrony Narodowej ustalił, że normy budżetowe i wskaźniki kosztów utrzymania wojsk, zatwierdza i wprowadza do stosowania Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, podlegający bezpośrednio Ministrowi Obrony Narodowej. W związku z powyższym w zaskarżonej decyzji nie dopatrzono się uchybień, które skutkowałyby koniecznością jej uchylenia z uwagi na naruszenie obowiązującego prawa. W skardze na decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie, zarzucając wydanie decyzji z naruszeniem art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, a także na podstawie rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych, naruszającego art. 92 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Formułowanie żądań regresowych jedynie w odniesieniu do pobierających naukę w państwowych wojskowych szkołach wyższych narusza konstytucyjną zasadę równości. Redukcje w armii i brak możliwości otrzymania kwatery stałej w miejscu pełnienia służby wskazują na nieprzestrzeganie kontraktów przez Ministerstwo Obrony Narodowej. Również sposób naliczenia należności za studia w uczelni wojskowej budzi poważne wątpliwości. Minister Obrony Narodowej przekazał ustawowe kompetencje do ustalenia równowartości kosztów zakwaterowania, wyżywienia i umundurowania Szefowi Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, co jest niezgodne z art. 92 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 80 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Poza tym Minister Obrony Narodowej przekroczył granice ustawowego upoważnienia, stwierdzając że równowartość kosztów zakwaterowania, wyżywienia i umundurowania ustala się na podstawie wynikających z odrębnych przepisów norm, obowiązujących w dniu zwolnienia żołnierza zawodowego ze służby wojskowej. Skarżący wskazał również, że powyższe stanowisko zostało zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2001 r. sygn. akt II SA 112/01. W odpowiedzi na skargę Dowódca Jednostki Wojskowej nr [...] wniósł o jej oddalenie, podnosząc że argumentacja przedstawiona przez organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji nadal pozostaje aktualna. Skarżący w chwili złożenia do stosownych organów wojskowych wniosku o powołanie do kandydackiej czynnej służby wojskowej, a następnie do zawodowej służby wojskowej powinien był wiedzieć o obowiązku odbycia tzw. służby obowiązkowej. Wszelka próba rozliczania strony wojskowej w zakresie praw i obowiązków wynikających z "kontraktu" o pełnienie zawodowej służby wojskowej nie może mieć wpływu na uchylenie zaskarżonej decyzji. Natomiast ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie tylko ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm. ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W sprawach tych stosuje się jedynie dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych ( art. 97 § 2 ). Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr [...] zobowiązująca J. C. do zwrotu równowartości kosztów zakwaterowania, wyżywienia i umundurowania poniesionych w czasie studiów w Wyższej Oficerskiej Szkole Radiotechnicznej w J.G. w wysokości [...]zł. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja wydana została bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ( Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 ze zm. ) stanowi, że "żołnierz zawodowy zwolniony z zawodowej służby wojskowej w okresie pełnienia służby obowiązkowej, o której mowa w art. 12 ust. 1 i 2, z powodu wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez żołnierza ( ... ) jest obowiązany zwrócić równowartość kosztów zakwaterowania, wyżywienia i umundurowania, poniesionych w czasie studiów lub nauki". W ust. 2 tego przepisu upoważniono Ministra Obrony Narodowej do określenia w drodze rozporządzenia równowartości kosztów, o których mowa w ust. 1, oraz zasady i tryb ich zwracania. W świetle tego upoważnienia Minister Obrony Narodowe został zatem zobowiązany do określenia w drodze rozporządzenia równowartości kosztów zakwaterowania, wyżywienia i umundurowania poniesionych w czasie studiów lub nauki. Stosownie do art. 92 ust. 1 Konstytucji RP rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. Organ upoważniony do wydania rozporządzenia nie może przekazać swoich kompetencji, o których mowa w ust. 1, innemu organowi ( art. 92 ust. 2 Konstytucji RP ). Wykonując delegację ustawową zawartą w art. 80 ust. 2 powołanej ustawy Minister Obrony Narodowej w § 133 rozporządzenia z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych ( Dz. U. z 1997 r. Nr 7, poz. 38 ze zm. ) wskazał, że równowartość kosztów, o których mowa w art. 80 ust. 1 ustawy ustala się na podstawie wynikających z odrębnych przepisów norm budżetowych określających jednostkowe wskaźniki kosztów utrzymania żołnierza - w zakresie zakwaterowania, wyżywienia i umundurowania, obowiązujących w dniu zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej. Porównując treść art. 80 ust. 1 i 2 powołanej ustawy z § 133 rozporządzenia należy uznać, że Minister Obrony Narodowej przekroczył granice delegacji ustawowej, a także w sposób nieuprawniony scedował część swoich kompetencji na inny, bliżej nieokreślony podmiot. Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że obliczenie kosztów utrzymania żołnierza zawodowego oparte zostało na danych wynikających z Rozkazu Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego [...]z dnia [...]r. w sprawie wprowadzenia w resorcie obrony narodowej jednostkowych wskaźników kosztów utrzymania stanów osobowych. Natomiast Minister Obrony Narodowej nie określił w § 133 rozporządzenia kosztów utrzymania żołnierza. Taki stan prawny oznacza, że Minister Obrony Narodowej, bez upoważnienia ustawowego daną mu delegację do określenia wysokości kosztów kształcenia żołnierza przekazał podmiotowi, który nie został wskazany w delegacji ustawowej. Ponadto należy zauważyć, że równowartość kosztów poniesionych w czasie studiów lub nauki różni się od równowartości kosztów obowiązujących w dniu zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej. Wskaźniki kosztów utrzymania żołnierza ulegały zmianie ( poprzednio obowiązywał Rozkaz Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego Nr 2/Log z dnia 6 marca 2000 r. w sprawie wprowadzenia w resorcie obrony narodowej wskaźników kosztów utrzymania żołnierza - pracownika wojska ), co w istocie powodowało, iż o wysokości równowartości kosztów, o jakich mowa w art. 80 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, nie decydowały koszty poniesione w czasie studiów lub nauki, lecz data wydania rozkazu w sprawie wskaźników kosztów utrzymania. Dlatego też regulacja zawarta w § 133 rozporządzenia, jak również Rozkaz Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego Nr 296/Log/P-4 z dnia 13 lipca 2001 r. w sprawie wprowadzenia w resorcie obrony narodowej jednostkowych wskaźników kosztów utrzymania stanów osobowych nie może stanowić źródła prawa z uwagi na sprzeczność z treścią art. 92 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 80 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Powyższy pogląd został wyrażony również w orzecznictwie Sądu Administracyjnego ( wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2001 r. sygn. akt II SA 112/01, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2004 r. sygn. akt 4 II SA/Wr 1678/2001 ). Stosownie do art. 145 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wystąpiły przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji. Podstawę orzeczenia o kosztach postępowania stanowi art. 200, zaś rozstrzygnięcie zawarte w punkcie III wyroku znajduje umocowanie w art. 152 powyższej ustawy.