II SA/Wr 199/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Wiśniewski po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 12 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia z urzędu nieważności postanowienia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 3 czerwca 2014 r. wezwano D.W. do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł za odpis wyroku z dnia 14 maja 2014 r. wraz z uzasadnieniem. Wezwanie doręczono w dniu 20 czerwca 2014 r. (k. 317 akt sądowych). W dniu 26 czerwca 2014 r. D.W. (wpisując do urzędowego formularza również jako wnioskodawcę dane swojego męża M.W.) złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, to jest poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w osobie A.K.. W uzasadnieniu wniosku podała, że wspólnie z mężem prowadzą gospodarstwo domowe, a ich łączny miesięczny dochód wynosi 2.881 zł. Wskazała też, że są współwłaścicielami działki nr 96/1 i 96/2 o pow. 2488 m2. Pismem z dnia 30 czerwca 2014 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawczynię do sprecyzowania i udokumentowania w terminie 7 dni danych dotyczących jej dochodów, zobowiązań i miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu, a także wyjaśnienia m.in. czy korzysta z pomocy osób trzecich, w jakiej wysokości byłaby w stanie uiścić wpis sądowy oraz z jakich źródeł czerpie środki na ponoszenie dotychczasowych kosztów postępowania. W odpowiedzi na powyższe wnioskodawczyni złożyła wniosek o wyłączenie referendarza sądowego. Odnosząc się z kolei do wezwania podała, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej i poza emeryturą nie posiada żadnych innych źródeł dochodu. Wskazała także, że wysokość otrzymywanej emerytury nie wystarcza na pokrycie kosztów procesu w tej i tysiącu innych spraw. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Sprawa przyznania D.W. prawa pomocy w niniejszej sprawie była już przedmiotem orzekania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu i Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wydał w sprawie prawomocne postanowienia z dnia 7 września 2011 r. (sygn. akt II OZ 644/11, k. 45 akt) i z dnia 11 grudnia 2013 r. (sygn. akt II OZ 1175/13, k. 245 akt) oddalające zażalenia na postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego należy przyjąć, że obecnie złożony, kolejny już, wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wnioskiem nowym, ale wnioskiem złożonym w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), czyli zmierzającym do weryfikacji poprzedniego postanowienia wskutek zmiany okoliczności (prawnych lub faktycznych) sprawy. Przesłanki wymienione w art. 246 p.p.s.a. mają bowiem charakter dynamiczny i ich późniejsze wystąpienie może powodować konieczność udzielenia prawa pomocy w odpowiednim zakresie, również w przypadku uprzedniego prawomocnego oddalenia wniosku strony w tym zakresie. Jednakże sąd w niniejszej sprawie przyjął, że ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy jest dopuszczalne, ale z uwagi na takie okoliczności, które powstały (wyszły na jaw) później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. W rozpoznawanym obecnie przez sąd przypadku z wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy (k. 319 i pismo k. 323 akt) wynika, że skarżąca żąda ustanowienia adwokata i zwolnienia od kosztów sądowych, które aktualnie wynoszą 100 zł (opłata kancelaryjna za doręczenie wyroku z uzasadnieniem), a ewentualnie mogą wynieść jeszcze 100 zł z tytułu wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Z treści wniosku wynika, że D.W. otrzymuje emeryturę w wysokości 1.262 zł, a jej małżonek w wysokości 1.519 zł; gospodarstwo domowe prowadzą sami. Małżonkowie są współwłaścicielami nieruchomości o powierzchni 2488 m2. Wobec tego należy stwierdzić, że zgodnie z przytoczonymi przepisami obowiązkiem skarżącej było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a nadto wykazanie, że między poprzednim rozpoznaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, a datą złożenia ponownego wniosku w tym przedmiocie doszło do takiej zmiany okoliczności, która aktualnie uzasadniałaby przyznanie wnioskodawczyni prawa pomocy. O konieczności udokumentowania zmian, które zaszły od czasu rozpoznania poprzedniego wniosku poinformował skarżącą w sposób jasny referendarz sądowy w wezwaniu. W ocenie sądu rozpoznającego wniosek, ze złożonych przez skarżącą dokumentów (wniosek i towarzyszące mu pismo) nie wynika, aby sytuacja majątkowa skarżącej uległa pogorszeniu, które uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy. Obecnie łączny dochód w gospodarstwie domowym skarżącej kształtuje się na poziomie 2.781 zł i jest wyższy niż dochody wskazywane w poprzednio rozpoznawanych wnioskach (było: 2.453 zł w 2011 r. i 2.587 zł w 2013 r.), które stanowiły podstawę do – przynajmniej częściowej – odmowy przyznania prawa pomocy. Nadto, wnioskodawczyni nie przedstawiła dokumentów źródłowych na poparcie wysokości ponoszonych wydatków na utrzymanie. Skarżąca hasłowo wskazała jedynie, że musi pokryć koszty tysiąca spraw sądowych, co jest twierdzeniem mało wiarygodnym, ponieważ raczej mało prawdopodobne jest, aby skarżąca w jednym czasie prowadziła aż tyle spraw sądowych. Owszem, możliwe, że suma wszystkich spraw skarżącej w różnych sądach wielu instancji istotnie wynosi tysiąc, ale jest to okoliczność, która nie może przesądzić o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej. Stwierdzić przy tym należy, że to w gestii skarżącej leży takie planowanie wydatków domowych, aby stać ją było zarówno na utrzymanie się, jak i na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych. Jeśli jednak skarżąca jest w stanie utrzymać się z otrzymywanej emerytury (swojej i męża) i, jak twierdzi, nikt jej nie pomaga, ani nie korzysta z pomocy społecznej, to przy racjonalnym gospodarowaniu winna ona również wyasygnować środki na pokrycie kosztów sądowych sprawy, której jest inicjatorem. Nie jest oczywiście rolą sądu pouczanie skarżącej, co do tego, jak gospodarować budżetem domowym, ani które sprawy sądowe mają istotne znaczenie dla życiowych interesów skarżącej, jednak w sytuacji gdy skarżąca wyraża żądanie przyznania jej pomocy ze środków publicznych, to sąd jest zmuszony wyrazić negatywną ocenę co do roszczeniowej postawy skarżącej. Nie może zasługiwać bowiem na aprobatę sytuacja, w której skarżąca inicjuje i prowadzi wiele spraw przed sądem administracyjnym i w każdej sprawie, niemal mechanicznie, żąda wyłożenia środków publicznych na pokrycie kosztów swojej działalności. Żądania te pozostają jednak nieudokumentowane, a wezwania referendarza lub sądu są ignorowane albo skarżąca udziela na nie niepełnych odpowiedzi. Skarżąca mnoży jednobrzmiące wnioski o przyznanie prawa pomocy, w tej i innych sprawach, nie bacząc na to, że nie ma zamiaru ich należycie udokumentować, ani wyjaśnić w sposób wiarygodny swojej sytuacji majątkowej. W tych okolicznościach składanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma funkcji gwarancyjnej, do jakiej powinno się ograniczać (podobnie jak żądanie wyłączenia referendarza czy sędziów, co również stosowane jest przez skarżącą nagminnie). Trzeba powiedzieć, że wprawdzie składanie wniosków jest uprawnieniem strony, to jednak gdy strona podejmuje działania prawnie dozwolone, lecz dla celów innych niż przewidziane przez ustawodawcę, dochodzi do nadużycia prawa. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, ale sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę. Uwzględniając powyższe wypada zatem uznać, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy pozostaje nienależycie udokumentowany, ale już jego ocena w tym stanie pozwala na przesądzenie, że na obecnym etapie nie zostało przez skarżącą wykazane, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w zainicjowanym przez siebie postępowaniu. Co za tym idzie, nie wykazano istnienia takich okoliczności, które uzasadniałyby uchylenie lub zmianę prawomocnego postanowienia sądu w przedmiocie prawa pomocy. Sąd ocenił również, że skoro sytuacja materialna wnioskodawczyni nie uzasadnia zwolnienia jej z kosztów sądowych w całości z powodu ubóstwa, to nie są również spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Innymi słowy, brak jest podstaw, aby kredytować działalność profesjonalnego pełnomocnika skarżących ze środków publicznych. Dodatkowo wskazać należy, że przy rozpoznawaniu wniosku sąd przyjął, iż pochodzi on wyłącznie od D.W., bowiem wskazany we wniosku mąż skarżącej, to jest M.W., jest wyłącznie pełnomocnikiem skarżącej, a zatem nie może samodzielnie wystąpić z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Nadto sąd informuje, że wniosek o wyłączenie referendarza sądowego został rozpoznany postanowieniem z dnia 28 lipca 2014 r. Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu działając na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 165 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.