II SA/Wr 1993/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Józef Kremis Sędziowie: Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca) Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk Protokolant: Jolanta Ryndak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Wojewody D. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia [...], nr [...]; II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Postępowanie w sprawie wymeldowania R. S. z miejsca pobytu stałego zostało wszczęte na wniosek E. i R. S., którzy swoje żądanie uzasadnili tym, że R. S. nie mieszka w miejscu pobytu stałego od stycznia 2000 r. Postanowieniem z dnia [...]., nr [...]Prezydent W. zawiesił postępowanie administracyjne dotyczące wymeldowania R. S. z miejsca pobytu stałego, ponieważ skarżący wystąpił do sądu powszechnego z powództwem o ochronę naruszonego stanu posiadania spornego lokalu. Zawieszone postępowanie zostało podjęte w dniu [...], gdyż ustalono, że Sąd Rejonowy dla W. - F. postanowieniem z dnia [...] (sygn. akt [...]) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie utrudniania zamieszkiwania R. S. w lokalu przy ul. B. [...]. W trakcie postępowania wyjaśniającego przesłuchano świadków: D.S., J. W., J.B. i R. B. Świadkowie D. S. i J. W. potwierdzili, że R. S. nie mieszka w lokalu przy ul. B. [...]. Świadek J. B. nie potrafiła stwierdzić, czy skarżący mieszka w spornym lokalu, natomiast świadek R.B. oświadczył, że odwiedza R. S. w przedmiotowym lokalu 2-3 razy w tygodniu i że skarżący tam mieszka. Wobec rozbieżności w zeznaniach świadków organ I instancji prowadzący postępowanie zwrócił się do Komisariatu Policji W. - P. P. z zapytaniem czy R. S. zamieszkuje w spornym lokalu. W odpowiedzi Komisariat Policji W. - P.P. poinformował organ, że R. S. nie mieszka w lokalu przy ul. B. [...]od stycznia 2000 r. Decyzją Prezydenta W. z dnia [...]., nr [...]orzeczono o wymeldowaniu R.S. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. B. [...]we W., powołując się na art. 104 k.p.a. (Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i ar. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 87, poz. 960). W odwołaniu od powyższej decyzji R. S. podniósł, że nie mieszkał w spornym lokalu od 1998 r. do 2002 r., ponieważ w tym okresie był zakwaterowany jako żołnierz służby nadterminowej w jednostce wojskowej. Natomiast po zakończeniu służby nie mógł dostać się do lokalu w miejscu zameldowania, gdyż ojciec wraz ze swoją żoną wymienił zamki w drzwiach wejściowych, uniemożliwiając w ten sposób zamieszkiwanie w spornym lokalu skarżącemu. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...]., nr [...]wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, Wojewoda D. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. Organ II instancji stwierdził, że w ustalonym stanie faktycznym brak jest podstaw do zmiany lub uchylenia decyzji organu I instancji. W szczególności stwierdzono, że R. S. nie mieszka w przedmiotowym lokalu, a ponadto organ przyznał, że niesporne było, iż skarżący podejmował działania nakierowane na przywrócenie mu utraconego posiadania lokalu i składał doniesienia do Prokuratury, ale działania te okazały się bezskuteczne. Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem R. S. wniósł w dniu [...]. skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu. Podniósł, że Wojewoda D. orzekając o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta W. w przedmiocie wymeldowania go z miejsca pobytu stałego oparł swoje rozstrzygnięcie na informacji uzyskanej z Komisariatu Policji W. - P. P., która to informacja nie odpowiadała prawdzie. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 97 § l ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270). Wobec powyższego niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako rzeczowo i miejscowo właściwy. W myśl art. 3 § l powołanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą, co oznacza, że skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145-150 ustawy). W ocenie Sądu wydane w sprawie przez organy obu instancji decyzje uchybiają obecnie obowiązującemu prawu w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu. Na wstępie zwrócenia uwagi wymaga, iż kluczowe znaczenie dla postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego, tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony takiego postępowania. Istotne jest przy tym, aby konieczne w sprawie ustalenia dotyczyły faktów prawotwórczych, mających wpływ na załatwienie sprawy. Chodzi zatem o ustalenia dotyczące stanu faktycznego wyrażonego w normie prawnej. Przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 1984r. Nr 32, poz. l74 ze zm.), który legł u podstaw merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, przewiduje dwa stany faktyczne uzasadniające wymeldowanie, a to jeżeli: 1/ osoba utraciła wymienione w art. 9 ust. 2 ustawy uprawnienie do przebywania w lokalu i bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, 2/ osoba ta opuściła bez wymeldowania dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy a nadto ponownego miejsca jej pobytu ustalić nie można. Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. (sygn. akt K 20/01) orzeczono o niezgodności art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z Konstytucją. Motywowano to faktem, że art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych dotyczy danych, które nie są objęte ewidencją ludności, potwierdzenie posiadania uprawnienia do przebywania w lokalu nie służy bowiem rejestrowaniu tych uprawnień przez organ meldunkowy. Ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu. W konsekwencji oznacza to, że w wypadku wymeldowania na podstawie pierwszej hipotezy art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych badaniu podlega obecnie tylko spełnienie przesłanki faktycznej w postaci opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego bez wymeldowania się. W świetle tak brzmiącej regulacji ustalenia w sprawie wymagało zatem czy zachodziła wymieniona wyżej przesłanka faktyczna konieczna do dokonania wymeldowania. Zauważyć należy, że w przedmiotowej sprawie nie wyjaśniono bez żadnych wątpliwości czy skarżący rzeczywiście opuścił sporny lokal, a jeżeli opuścił, to czy opuszczenie to miało charakter trwały i dobrowolny. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jeżeli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swoich praw do przebywania w tym lokalu albo jeżeli fakt zmuszania do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony postępowaniem karnym. Jeżeli strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź wobec wymiany zamków w drzwiach uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu (wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2000r., V SA 108/00, LEX nr 49954; wyrok NSA z 21 marca 2001r.,V SA 2950/00, LEX nr 80643). Podkreślić należy, że opuszczenie lokalu, w którym osoba była zameldowana można uznać za dobrowolne i trwałe, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. W rozważanej sprawie ojciec R. S., który wnioskował o wymeldowanie syna z lokalu przy ul. B. [...]przyznał, że skarżący rzeczywiście nie ma kluczy do spornego lokalu i że zostawił w mieszkaniu komplet swoich mebli. Skoro więc fakt wymiany zamków w drzwiach wejściowych mieszkania i w konsekwencji utrudnianie dostępu do niego był bezsporny należało w dalszej kolejności ustalić w sposób nie budzący żadnych wątpliwości czy skarżący rzeczywiście opuścił lokal w sposób dobrowolny i trwały w znaczeniu ustalonym w orzecznictwie i z zamiarem przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Zgodnie bowiem z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej w toku postępowania organy administracji państwowej obowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Realizację tej zasady regulują przede wszystkim przepisy normujące postępowanie dowodowe (zwłaszcza art. 77 i 80 k.p.a.) nakazujące wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Zgodnie natomiast z ustaloną linią orzecznictwa organ administracji państwowej z urzędu przeprowadza dowody służące ustaleniu stanu faktycznego. W przedmiotowej sprawie uchybiono tym wymogom. W szczególności wskazać należy, że nie przesłuchano w charakterze świadka żony R. S., której zeznania mogłyby mieć istotne znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego i usunięcia pojawiających się licznych wątpliwości. Dziwi bowiem fakt, iż skarżący konsekwentnie twierdzi, że mieszka przy ul. B. [...], podaje, że ze względu na charakter jego pracy wychodzi wcześnie rano i wraca późnym wieczorem, żona jego natomiast mieszka przy ul. K. [...]we W. (ten adres skarżący podaje również jako adres korespondencyjny), z czego wynika, że właściwie nie prowadzą oni wspólnego gospodarstwa domowego. Podnieść ponadto trzeba, że w związku z tym, iż zeznania świadków były ze sobą sprzeczne, ustalając stan faktyczny oparto się w głównej mierze na informacji uzyskanej z Komisariatu Policji W. - P. P. Wskazać jednak należy, że informacja ta - ogólna i skrótowa nie mogła mieć większego znaczenia dowodowego w sprawie, skoro nie wynika z niej w jaki sposób policja ustaliła fakt, iż R. S. nie mieszka w spornym lokalu od stycznia 2000 r., ani też czy informację tę uzyskała od sąsiadów czy też od strony przeciwnej. Podnieść przy tym trzeba, że organ występując do Komisariatu Policji W. - P.P. z prośbą o uzyskanie określonych informacji nie sprecyzował, w jaki sposób informacje te mają być uzyskane. Zauważyć także należy, że organ ustalając stan faktyczny powinien zwrócić się do właściwego organu jednostki wojskowej z zapytaniem, jak wygląda kwestia zakwaterowania w czasie odbywania zasadniczej i nadterminowej służby wojskowej i w jakim okresie R.S. był rzeczywiście zakwaterowany na terenie jednostki, co pozwoliłoby na ustalenie kiedy jego nieobecność w spornym lokalu była spowodowana odbywaniem służby wojskowej. Podkreślić także należy, iż organ przyznając, że R. S. podejmował działania prawne nakierowane na przywrócenie mu posiadania, jednocześnie uznał dobrowolność opuszczenia, opierając się jedynie na fakcie odmowy wszczęcia postępowania przez prokuraturę i odmowy wszczęcia postępowania w sprawie utrudniania zamieszkiwania przez Sąd Rejonowy dla W. - F., przyjmując bez żadnej podstawy prawnej, że tylko skuteczność działań pozwala na ustalenie, że opuszczenie było dobrowolne. W orzecznictwie przyjęto, że potwierdzeniem faktu przymusowego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego musi być wykazanie poszukiwania przez osobę opuszczającą lokal ochrony prawnej (co uczynił skarżący), jednak co do zasady opowiedziano się za taką interpretacją wskazanej przesłanki, przy wykładni której należy brać pod uwagę przejaw woli osoby opuszczającej lokal, a nie następstwo działań faktycznych niezależnych od woli strony bądź nawet sprzecznych z wolą tej osoby (wyro NSA z dnia 7.06.1991r., SA/Wr 302/91, ONSA 1991/ 3-4, poz. 65). Należy wskazać, że jeżeli w sprawie występują sprzeczne interesy stron reprezentujących sprzeczne racje i argumenty, zadaniem organów administracyjnych jest wszechstronne przeanalizowanie tych racji i argumentów i podanie w rozstrzygnięciu, jakie względy przemawiały za uznaniem jednych, a odrzuceniu drugich, dlaczego pewne argumenty zostały przedłożone nad inne, niektóre dowody zostały uwzględnione, a innym odmówiono wiarygodności. Organ administracyjny dysponując sprzecznymi zeznaniami stron nie może uchylić się od oceny ich wiarygodności, a tym samym dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Na koniec wreszcie podkreślić trzeba, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego naruszono przepisy regulujące tryb przesłuchiwania świadków, w szczególności art. 79 k.p.a., zgodnie z którym strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem. Strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia. W aktach sprawy natomiast brak dowodów potwierdzających uczynienie zadość tym wymogom. Powyższe prowadzi do wniosku, że w postępowaniu uchybiono zasadom procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego poprzez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego i ustosunkowanie się do zarzutów. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uniemożliwiło wykazanie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący opuścił sporny lokal dobrowolnie i trwale. W konsekwencji błędnie poczynionych (z uchybieniem procedury) ustaleń stanu faktycznego nie było podstaw do zastosowania powołanego w sprawie przepisu prawa materialnego. Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. "a" i "c" oraz art. 152 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.