II SA/Wr 200/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Siedlecka (sprawozdawca) Sędzia NSA Halina Kremis Sędzia WSA Alicja Palus po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 12 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. W. i M. W. o wyłączenie Referendarza sądowego Wiesława Jakubca, Referendarza sądowego Michała Kazka, Referendarza sądowego Barbary Koźlik i Referendarza sądowego Ewy Orłowskiej od orzekania w sprawie ze skargi D. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia przekazującego zgodnie z właściwością wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia: I. odrzucić wniosek M. W.; II. oddalić wniosek D. W.. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 listopada 2013 r. wezwano skarżącą D. W., zastępowaną przez pełnomocnika M. W., do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie z dnia 24 października 2013 r. o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów. W reakcji na to wezwanie D. W. i M. W. złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy, w związku z którym Referendarz sądowy Wiesław Jakubiec wystosował pismo z dnia 31 grudnia 2013 r. zawierające pouczenie, że wniosek powinien zostać sprecyzowany i udokumentowany w ciągu 7 dni. W dniu 28 stycznia 2014 r. do akt sądowych wpłynął wniosek D. W. i M. W., uzupełniony pismami z dnia 31 stycznia 2014 r. i z dnia 3 marca 2014 r., o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie Referendarza sądowego Wiesława Jakubca, Referendarza sądowego Michała Kazka, Referendarza sądowego Barbary Koźlik i Referendarza sądowego Ewy Orłowskiej. We wniosku podano, że Referendarz sądowy Wiesław Jakubiec jest niesprawiedliwy, stronniczy, uporczywie dyskryminuje stronę skarżącą, bo wzywa skarżącą do wyjaśnień w sprawie wniosków o przyznanie prawa pomocy; nadto "zmusza do uporczywego żebractwa, poniża nas i zmusza do wyrzeczenia się swojej rodziny i jej sprzedaży na rzecz mafii". Pozostałym referendarzom wnioskodawcy zarzucili stronniczość i zaznaczyli, że w złożeniu wniosku "mają interes prawny". Następnie do akt sprawy wpłynęły pisemne wyjaśnienia referendarzy sądowych objętych wnioskiem, w których oświadczyli oni, że nie zachodzą wobec nich żadne okoliczności, które uzasadniałyby ich wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie (k. 275, k. 276, k. 285, k. 286 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 18 § 1 w związku z art. 24 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.) referendarz sądowy jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Zgodnie zaś z art. 19 w związku z art. 24 § 1 p.p.s.a., sąd wyłącza referendarza sądowego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W myśl art. 20 § 1 i 2 p.p.s.a. wniosek o wyłączenie referendarza strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia. Strona, która przystąpiła do rozprawy, powinna uprawdopodobnić ponadto, że przyczyna wyłączenia dopiero później powstała lub stała się jej znana. Na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. o wyłączeniu referendarza rozstrzyga sąd administracyjny, w którym sprawa się toczy. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów, na posiedzeniu niejawnym, po złożeniu wyjaśnienia przez referendarza, którego wniosek dotyczy. W pierwszej kolejności należy zatem powiedzieć, że wniosek M. W. o wyłączenie referendarzy sądowych podlegał odrzuceniu, ponieważ nie pochodzi od strony postępowania sądowoadministracyjnego. Skarżącą w niniejszej sprawie jest wyłącznie D. W., a M. W. jest jedynie jej pełnomocnikiem (pełnomocnictwa: k. 125 i k. 132 akt sądowych). Pełnomocnik jest zastępcą procesowym strony, jednak nie ma samodzielnych uprawnień, które wykraczałyby poza uprawnienia strony. W tym stanie rzeczy wniosek M. W. jest niedopuszczalny i podlega odrzuceniu, o czym orzeczono w pkt I sentencji postanowienia na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 64 § 3 p.p.s.a. Przechodząc do wniosku skarżącej D. W., sąd stwierdził, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem sądu zasadniczym elementem wniosku o wyłączenie jest podanie przynajmniej jednej przyczyny wyłączenia konkretnego referendarza oraz okoliczności, które uprawdopodobnią jej istnienie. Bowiem to na stronie wnioskującej o wyłączenie referendarza spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia. Wnioskodawca powinien więc wskazać okoliczności w postaci konkretnych faktów, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności referendarza. Tymczasem zawarta we wniosku argumentacja odnosząca się do Referendarza sądowego Wiesława Jakubca, sprowadza się do tego, że zdaniem D.W. jest on "niesprawiedliwy", "stronniczy", czy też uporczywie dyskryminuje stronę skarżącą, wzywając ją do wyjaśnień w sprawie wniosków o przyznanie prawa pomocy, a także "zmusza do uporczywego żebractwa, poniża skarżących i zmusza do wyrzeczenia się swojej rodziny i jej sprzedaży na rzecz mafii". Zdaniem sądu argumenty tego rodzaju wskazują wyłącznie na opinię skarżącej o referendarzu, która to opinia pozostać musi w sferze prywatnych poglądów skarżącej, jednak jest bez znaczenia dla oceny przesłanek ustawowych ewentualnego wyłączenia referendarza od orzekania. Przy takim sformułowaniu zarzutów oczywiste jest, że skarżąca w żaden sposób ich nie uprawdopodobniła. Podobnie jak bez żadnego uzasadnienia pozostał zarzut "stronniczości" zgłoszony wobec pozostałych referendarzy sądowych. Subiektywne przekonanie strony w tym względzie nie jest przesłanką do ewentualnego wyłączenia Referendarzy sądowych: Michała Kazka, Barbary Koźlik i Ewy Orłowskiej. Zasadnie przyjmuje się bowiem w orzecznictwie, że podstawą wyłączenia sędziego nie może być jedynie twierdzenie skarżącego, że dany sędzia wykazuje stronniczość, lecz konieczne jest wskazanie konkretnych okoliczności, czy to określonych enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. czy też innych, z których wynika, że istnieją wątpliwości co do bezstronności sędziego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2008 r., sygn. akt I OZ 328/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić oraz być uzasadniona, co się wiąże z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji. Jak podkreśla się w literaturze prawniczej, nie jest również wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata wiary w bezstronność sędziego wynikająca z urojeń lub przeczuleń strony (zob. R.Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, komentarz do art. 20, Legalis/el.). Powyższe uwagi dotyczące wyłączenia sędziego mają odpowiednie zastosowanie do wyłączenia referendarza sądowego (art. 24 § 1 p.p.s.a.). W świetle powyższego sąd doszedł do przekonania, że skarżąca w stosunku do żadnego z referendarzy objętych żądaniem wyłączenia nie wskazała, ani nie uprawdopodobniła, że zachodzi którakolwiek z przesłanek wymienionych w art. 18 p.p.s.a. Ponadto podniesione we wniosku argumenty w żaden sposób nie uprawdopodobniają również, iż można mówić o okoliczności tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności, któregokolwiek z referendarzy objętych wnioskiem w rozpoznawanej sprawie (art. 19 p.p.s.a.). Wobec tego wniosek D. W. podlegał oddaleniu po myśli art. 151 w związku z art. 64 § 3 p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt II sentencji postanowienia. Należy również z całą mocą podkreślić, że instytucja wniosku o wyłączenie referendarza sądowego nie służy merytorycznej polemice z jego pismami i postanowieniami, albowiem do tego celu ustawodawca przewidział środki zaskarżenia, które są skarżącej dobrze znane z wielu innych postępowań i każdorazowych pouczeń udzielanych w pismach sądowych. Z tych względów należało orzec jak w sentencji.