II SA/Wr 2007/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędziowie: sędzia WSA Ewa Janowska asesor sądowy Grażyna Jeżewska – spraw. Protokolant: sekretarz sądowy Jolanta Hadała po rozpoznaniu w dniu 23 września 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. - po ponownym rozpoznaniu sprawy z wniosku B. M. z dnia 9 września 2002 roku, powołując w podstawie prawnej art. 6 ust. la oraz art. 43 ust. l i 5 ustawy o pomocy społecznej, odmówił wnioskodawcy przyznania pomocy finansowej ze środków pomocy społecznej w formie zasiłku celowego pieniężnego i w naturze. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż B. M. nie wyraża woli współdziałania oraz odmawia konsekwentnie uprawdopodobnienia braku własnych środków na utrzymanie poprzez rozliczenie wydatkowania kwoty uzyskanej ze sprzedaży domu. Wskazał przy tym, że w celu ustalenia, rzeczywistej sytuacji bytowej i majątkowej po sprzedaży nieruchomości, w trybie art. 86 k.p.a., skarżący dwukrotnie został wezwany do stawienia się w Ośrodku i złożenia wyjaśnień. Dodał, iż wnioskodawca odmówił złożenia wyjaśnień, przez co uniemożliwił uzupełnienie materiału dowodowego i wyjaśnienie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. W konkluzji uzasadnienia organ I instancji podkreślił, iż w dniu 6 czerwca 2003 roku B. M. otrzymał propozycję pracy w Urzędzie Miasta w K. i odmówił jej przyjęcia. W świetle powyższego nie przyznano skarżącemu pomocy ze środków pomocy społecznej. Od powyższej decyzji organu I instancji odwołał się B. M., kwestionując argumentację organu przedstawioną w uzasadnieniu decyzji. Zaznaczył, iż zarówno w czasie składania wniosku jak i w czasie korzystania z pomocy Ośrodka nie pracował, nie miał i nie ma środków pieniężnych. Był i nadal jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Mieszkał i nadal mieszka samotnie. Zarzucił Ośrodkowi brak woli współdziałania. Dodał jednocześnie, iż w dniu 4 czerwca 2003 roku złożył w Powiatowym Urzędzie Pracy podanie o skierowanie na kurs elektryczny, które nie zostało uwzględnione, a w zamian zaproponowano mu pracę niezgodną z jego kwalifikacjami za 500 zł miesięcznie. Wniósł o ponowne uchylenie decyzji i przyznanie zasiłku w kwocie 461 zł miesięcznie począwszy od września 2002 roku do lipca 2003 roku oraz jednej tony węgla. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...], nr [...] na podstawie art. 138 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu przedstawiło stan faktyczny sprawy z którego, m.in. wynika, iż zarówno fakt posiadania nieruchomości jak i fakt późniejszej sprzedaży tej nieruchomości nie były przez odwołującego zgłaszane w wywiadzie środowiskowym, bowiem w oświadczeniach składanych przez skarżącego od 2000 roku oznajmiał, że nie posiada żadnych środków finansowych i zaprzeczał, że fakt sprzedaży nieruchomości w ogóle nie miał miejsce. Z chwilą uzyskania przez Ośrodek potwierdzenia Starostwa Powiatowego w K. w piśmie z dnia 12 października 2001 roku, o współużytkowaniu wieczystym i sprzedaży działek przy ul. [...] przez B. i S. M. na rzecz J. i R. G., skarżący w oświadczeniu z dnia 17 września 2002 roku przyznał, iż "ze sprzedaży domu nie posiada żadnych oszczędności ani innych pieniędzy". W tym stanie rzeczy organ odwoławczy stwierdził, iż bezsporny jest fakt, posiadania nieruchomości jak i późniejsza jej sprzedaż. Dodatkowo zauważył, iż podejmowane przez organ w toku postępowania administracyjnego starania w przedmiocie ustalenia stanu faktycznego okazały się nieskuteczne, bowiem B. M. w oświadczeniu z dnia 22 maja 2003 roku stanowiącym odpowiedź na wezwanie organu z dnia 16 maja 2003 roku do złożenia wyjaśnień stwierdził, iż część nieruchomości w stanie surowym sprzedał w maju 1999 roku, aktu notarialnego ze sprzedaży nie posiada, faktu sprzedaży nie ukrywał, a w swoich oświadczeniach podawał stan faktyczny w dacie złożenia wniosku, co w jego ocenie "jest jedyną obiektywną prawdą, którą należy brać pod uwagę. Cała reszta to subiektywne oceny, nadinterpretacje, czy też szukanie dziury w całym". Natomiast z protokołu przesłuchania skarżącego sporządzonego w dniu 4 czerwca 2003 roku w sprawie uzupełnienia materiału dowodowego poprzez ustalenie faktycznej sytuacji materialnej po sprzedaży nieruchomości, B. M. uprzedzony o prawie odmowy zeznań i odpowiedzi na pytania w zakresie określonym w art. 83 § l i 2 k.p.a. oraz odpowiedzialności z art. 233 § l k.k., skorzystał z przysługującego mu prawa odmowy zeznań i złożył w tym dniu oświadczenie pisemne w tej sprawie, w którym powtórzył treści zawarte we wcześniejszym oświadczeniu z dnia 22 maja 2003 roku. Organ odwoławczy podkreślił, iż w toku postępowania administracyjnego B.M. otrzymał z Urzędu Miasta w K. ofertę pracy na stanowisku pracownika obsługi i odmówił jej przyjęcia. Uzasadniając przyczynę odmowy ograniczył się do stwierdzenia, iż "przedstawiona oferta pracy jest niezgodna z kierunkiem wykształcenia i z tego tytułu nie podejmuje tej pracy", co potwierdza zapis w Karcie Referencyjnej Powiatowego Urzędu Pracy w K. z dnia 6 czerwca 2003 roku. Wskazał także, iż z notatki służbowej sporządzonej w dniu 10 czerwca 2003 roku przez pracownika Powiatowego Urzędu Pracy w obecności Kierownika Pośrednictwa Pracy wynika, że oferta pracy została skierowana do B. M., bowiem ubiega się on o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej ze względu na trudną sytuację materialną, będąc osobą bezrobotną zarejestrowaną w urzędzie od dnia 6 września 2002 roku bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Posiada wykształcenie średnie elektryczne, a ponieważ brak jest ofert pracy dla mężczyzn w ww. zawodzie, to ze względu na trudną sytuację materialną została zaproponowana mu oferta pracy w charakterze pracownika obsługi w Urzędzie Miasta na stanowisko subsydiowane z Funduszu Pracy. Jednak B. M. odmówił jej przyjęcia stwierdzając, iż " za najniższą krajową pracować nie będzie bo i tak nic z tego nie będzie miał i że nie będzie pracować w nie swoim zawodzie". Konkludując organ II instancji podkreślił, że zgodnie z art. 6 ust. l a ustawy o pomocy społecznej, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, a także nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W świetle powyższych faktów podzielił pogląd organu I instancji o braku woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. W ocenie Kolegium organ I instancji w sposób wyczerpujący uzasadnił przyczyny odmowy przyznania zasiłku. Z tym rozstrzygnięciem nie zgodził się B. M. i w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł o odrzucenie zaskarżonej decyzji oraz o przyznanie zasiłku w wysokości 462 zł. za każdy miesiąc, począwszy od 9 września 2002 r. do września 2003 r. i przyznanie po jednej tonie węgla za rok 2002 i 2003. W uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny sprawy podkreślając, że zanim odmówił podjęcia pracy starał się o sfinansowanie kursu dla elektryków aktualizujący uprawnienia SEP, bez którego żaden pracodawca nie chciał go przyjąć. Odmówiono mu skierowania na taki kurs i pod naciskiem MOPS w K. Urząd Pracy zaoferował mu pracę za 500 zł.-netto na okres pół roku. W ocenie skarżącego taka propozycja była krzywdząca i dlatego odmówił przyjęcia pracy. Obecnie czeka na rozpoczęcie kursu po którym podejmie pracę. Zarzucił, że Kolegium nie podjęło decyzji za okres dziesięciu miesięcy "w którym trwał spór" i nie odmówił pracy, a w tym czasie spełniał wszystkie warunki by otrzymać pomoc z Ośrodka Pomocy Społecznej w K. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do nowych argumentów skargi organ odwoławczy podał, iż w przedmiotowej sprawie organ I instancji decyzjami z dnia 14 października 2002 r., z dnia 28 lutego 2003 r. oraz z dnia [...] trzykrotnie odmawiał stronie przyznania zasiłku celowego pieniężnego i w naturze, wskazując w uzasadnieniu na brak współdziałania wnioskodawcy z pracownikiem socjalnym w celu ustalenia faktycznej sytuacji materialnej. W trybie odwoławczym decyzje te zostały uchylone w całości, a przekazując sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia organ wskazywał w uzasadnieniu na konieczność ustalenia stanu majątkowego strony celem dokonania oceny aktualnej sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie bądź odmowę przyznania świadczenia i wykazania w sposób przekonujący występowania przesłanki braku współdziałania wnioskodawcy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji socjalnej, uzasadniającej zastosowanie przepisu art. 6 ust. l a ustawy o pomocy społecznej. W szczególności zaś wskazywał na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego o dowód sprzedaży nieruchomości. Niezależnie od powyższego, w toku postępowania administracyjnego B. M. odmówił przyjęcia propozycji pracy, stąd zaskarżoną decyzją z dnia [...] należało podzielić pogląd organu I instancji, iż zachodzi brak woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej i zgodzić się z podnoszonym przez ten organ faktem nieuzasadnionej odmowy przyjęcia przez wnioskodawcę propozycji pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: na wstępie odnotować należy, że ponieważ skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r., to w oparciu o art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy sąd administracyjny. W tym przypadku jest to, z mocy § 1 pkt 9 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 25 kwietnia 2003r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwości między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi w myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 - zwaną dalej Prawo o postępowaniu) następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z zasady legalności, wynika konsekwencja, iż administracyjny sąd wojewódzki ocenia, czy wydana decyzja jest zgodna z prawem obowiązującym w dacie jej wydania (wyrok NSA z dn. 14 stycznia 1999 r., sygn. akt III SA 4731/97 – LEX nr 37180). Jeżeli, zatem naruszone zostało prawo materialne lub proceduralne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, decyzja podlega uchyleniu. Kontrola sądowa legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w związku z tym do badania, czy w procesie dochodzenia do tej decyzji właściwy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wpływ na podjęte rozstrzygnięcie oraz, czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. W niniejszej sprawie nie można zaskarżonej decyzji postawić zarzutów uchybienia przepisom. Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, iż odpowiada ona wymogom prawa. Artykuł 6 ust.1a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 – zwaną dalej ustawą), stanowi, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, a także nie uzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania, zaprzestania lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zakres i formy współdziałania określa kierownik ośrodka pomocy społecznej lub upoważniony przez niego pracownik socjalny. Jak wynika z hipotezy tego przepisu przesłankami negatywnego załatwienia sprawy świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej są dwie niezależne od siebie okoliczności. Pierwszą z nich jest brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym, drugą nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną. Natomiast zgodnie z art. 43 ust. 5 ustawy pracownik socjalny przeprowadzający wywiad rodzinny (środowiskowy) może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Rozstrzygnięcie w sprawie braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, a także z powodu nieuzasadnionej odmowy podjęcia pracy przez osobę bezrobotną zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza art. 6ust. 1a ustawy. Przepis ten, bowiem upoważnia organy (mogą) do odmowy przyznania, zaprzestania lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, gdy zaistnieją wskazane w nim przesłanki. Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwianiu sprawy jest on, bowiem związany przepisami ustawy Kodeksu postępowania administracyjnego – zwaną dalej k.p.a., w tym art. 7 i 77 § 1 k.p.a., jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej. Artykuł 7 k.p.a. stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Art. 77 § 1 k.p.a. nakłada na organy administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. W myśli art. 107 § 3 k.p.a. uznanie administracyjne wymaga wskazania przesłanek korzystania z niego oraz argumentacji przytoczonej w decyzji rozstrzygającej indywidualną sprawę opartą na uznaniu administracyjnym. W przedmiotowej sprawie zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy zgodnie z przedstawionymi wyżej wymogami dokonał prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz jego prawidłowej oceny. Jak wynika z akt sprawy, pomimo licznych prób podjętych przez organ I instancji, a zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy, skarżący nie wykazał woli współdziałania w tym zakresie. Nie przedłożył aktu notarialnego na podstawie którego organ mógłby ustalić sytuację majątkową skarżącego i ją ocenić, rozstrzygając jego wniosek o zasiłek pieniężny celowy oraz świadczenie w naturze. Odmówił złożenia wyjaśnień, przez co uniemożliwił uzupełnienie materiału dowodowego i wyjaśnienie dla sprawy istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy. W myśl przywołanego na wstępie art. 43 ust. 5 ustawy pracownik socjalny przeprowadzający wywiad rodzinny (środowiskowy) może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, zaś odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Obowiązek uprawdopodobnienia braku własnych środków na utrzymanie ciąży, zatem także na wnioskodawcy. Za bezsporny należy uznać także fakt potwierdzony przez Powiatowy Urzędu Pracy w K., iż w dniu 6 czerwca 2003 r. w okresie pozostawania bez zasiłku skarżący, będący osobą w wieku aktywności zawodowej, odmówił przyjęcia oferty pracy, podając jako powód, że przedstawiona propozycja pracy jest niezgodna z jego wykształceniem. Jak już wyżej wywiedziono, przepis art. 6 ust. 1a ustawy stwarza organom możliwość odmowy przyznania świadczenia pieniężnego wobec braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, a także wobec nie uzasadnionej odmowy podjęcia pracy przez osobę bezrobotną. W niniejszej sprawie z ustalonych w postępowaniu okoliczności wynika, iż zastosowanie powyższego przepisu było zasadne. Istotą pomocy społecznej, oprócz zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, jest także doprowadzenie do życiowego usamodzielnienia się osoby korzystającej z pomocy. Jeśli więc skarżący, posiadający zawód i możliwości zatrudnienia, nie chciał skorzystać z oferty pracy, jak również nie współdziałał z pracownikami Ośrodka, to działanie jego uzasadniało odmowę przyznania świadczeń z uwagi na przedstawione przesłanki. Odnosząc się do argumentów skargi z której wynika, że skarżący uważał i nadal uważa, iż wystarczającym powodem do przyznania mu świadczenia była jego trudna sytuacja, natomiast obowiązkiem organu jest zaspokojenie jego "roszczeń", to stwierdzić należy, iż są chybione i nie zasługują na uwzględnienie. Nadto trzeba wskazać, iż Sąd nie mógł stosownie do żądania skargi przyznać skarżącemu zasiłku celowego za żądany okres, bowiem postępowanie toczone przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie jest postępowaniem cywilnym. W ocenie składu orzekającego organy orzekające w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego uzasadniły w sposób przekonujący swoje rozstrzygnięcie i rozstrzygnięciu temu nie można zarzucić dowolności. W tej sytuacji zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydana została zgodnie z dyspozycją art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W tym stanie rzeczy, należało po myśli art. 151 Prawo o postępowaniu, oddalić skargę.