II SA/Wr 2076/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Tadeusz Kuczyński Sędziowie NSA - Henryk Ożóg NSA - Jolanta Sikorska (spraw.) Protokolant Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2005 r. przy udziale --- sprawy ze skargi C. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pieniężnego za pracę przymusową I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz C. L. kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., po rozpatrzeniu wniosku C. L., odmówił przyznania uprawienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie. W uzasadnieniu wskazał, że C. L. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego określonego w przepisach powołanej wyżej ustawy podając, że w okresie od [...] r. do [...] r. pracowała przymusowo na rzecz hitlerowskich Niemiec w P., woj. K. Organ wskazał, że na okoliczności objęte wnioskiem C. L. przedstawiła następujące dowody: - zaświadczenie ZUS Oddział we W. z dnia [...] r., które informuje o zaliczeniu, przy ustaleniu emerytury, okresu pracy przymusowej wykonywanej na rzecz hitlerowskich Niemiec w czasie II wojny światowej od [...] r. do [...] r. w P., - kserokopię zeznania świadka A. K. z dnia [...]r. potwierdzającej pracę wnioskodawczyni w okresie od wiosny [...]r. do [...]r. w P., - kserokopię zeznania świadka E. M. z dnia [...]r. potwierdzającej pracę wnioskodawczyni w okresie od [...]r. do [...]r. w P., - kserokopię zaświadczenia z Urzędu Gminy L. o zameldowaniu świadka E. M. w okresie od [...] r. do [...]r. w Z., - kserokopię własnego oświadczenia z dnia [...]r. w sprawie braku dokumentów. Organ wyjaśnił, że w sprawie ma zastosowanie art. 2 pkt 2 lit. a) w/w ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, zgodnie z którym: "Represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945". Wskazał, że praca przymusowa wykonywana we wnioskowanym okresie od [...] r. do [...]r. miała miejsce w P. woj. K., czyli na obszarze państwa polskiego w jego granicach sprzed [...]r. A zatem doznana przez C. L. represja nie może być uznana za represję w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy. Mając powyższe na uwadze orzekł jak w wydanej decyzji. Decyzja ta została doręczona skarżącej w dniu [...]r. z pouczeniem o terminie i sposobie jej zaskarżona. W dniu [...]r. Pełnomocnik Zarządu Głównego Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę Region D. nadał w urzędzie pocztowym pismo skierowane do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r., w którym podał, że do Biura Pełnomocnika Zarządu Głównego Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę Region D. zgłosiła się z prośbą o interwencję C. L. oraz, że rozważał sprawę C. L. i według niego przy podejmowaniu decyzji popełniono pomyłkę. Jego zdaniem wobec C. L. ma zastosowanie art. 2 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym: "Represją w rozumieniu ustawy jest osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych". Wskazał, że obóz pracy w P. przyjął nazwę "Obóz Pracy dla Żydów i Polaków - P.", natomiast podana przez organ podstawa prawna rozstrzygnięcia dotyczy osób deportowanych do pracy przymusowej poza granice państwa polskiego. W tej sytuacji Pełnomocnik Zarządu Głównego Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę Region D. zwrócił się do organu z prośbą o zalecenie ponownego rozpatrzenia sprawy i wydania nowej decyzji zgodnej ze stanem faktycznym. Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. nr [...], powołując się na przepis art. 127 § 3 i art. 138 § 1 kpa oraz art. 2 pkt 2 lit.a i art. 4 ust. 1, 2, i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r. Podał, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługiwał na uwzględnienie. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR represją w rozumieniu ustawy jest osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych, natomiast art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy stanowi, że: "represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945". Organ podał, że strona pracowała przymusowo w P., a zatem w miejscowości leżącej na terytorium II Rzeczypospolitej. We wnioskowanym przez stronę okresie, tj. od [...] r. do [...] r. z dostępnego organowi wydawnictwa "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945" pod red. Cz. Pilichowskiego, PWN Warszawa 1979 wynika, że obóz pracy w P. został założony w [...] r. a zlikwidowany w [...]r. W obozie tym przebywali obywatele polscy pochodzenia żydowskiego, którzy byli po zlikwidowaniu obozu wywiezieniu w głąb Rzeszy. Mając powyższe na uwadze orzekł jak w zaskarżonej decyzji. W skardze na powyższą decyzję C. L. podtrzymała twierdzenia zawarte we wniosku wszczynającym postępowanie w sprawie. Organ wniósł o oddalenie skargi, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd uznał, że zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji administracyjnej. Została ona bowiem wydana z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 127 kpa: "Od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. (§ 1). Właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. (§ 2). Od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. (§ 3)." Według art. 129 § 2 kpa odwołanie (odpowiednio: wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) wnosi się "w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie (...)". Uchybienie ustawowego terminu powoduje bezskuteczność odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), czego następstwem jest ostateczność decyzji (por. B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz C.H. BECK Warszawa 2000, s. 526 i nast.). Organ odwoławczy obowiązany jest zatem w postępowaniu wstępnym zbadać, czy odwołanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) zostało wniesione w przewidzianym przepisami terminie. Po dokonaniu pozytywnych ustaleń w powyższym zakresie powinien następnie zadać, czy odwołanie zostało złożone przez podmiot legitymowany. W sprawie niniejszej Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie poczynił na tym etapie postępowania czynności sprawdzających, mimo że w piśmie z dnia [...] r. skierowanym do Pełnomocnika Zarządu Głównego Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę Region D. zwrócił uwagę na treść art. 129 § 2 kpa w związku z art. 127 § 3 kpa oraz fakt doręczenia stronie decyzji w dniu [...] r. i brak wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy. W świetle odpowiedzi organu z dnia [...] r. na pytanie Sądu odnośnie złożenia przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i terminu jego złożenia stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja została podjęta wskutek pisma Pełnomocnika Zarządu Głównego Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę Region D. z dnia [...]r. nadanego w urzędzie pocztowym przez tegoż Pełnomocnika w dniu [...]r. Wymienione Stowarzyszenie nie brało udziału w postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem decyzji z dnia [...]r. Pomijając drugorzędną w okolicznościach faktycznych sprawy kwestię legitymacji Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdzić należy, że wniosek ten został złożony po upływie terminu o jakim mowa w art. 129 § 2 kpa w związku z art. 127 § 3 kpa skoro decyzja organu, której ów wniosek dotyczy, została doręczona stronie w dniu [...]r., a pismo Pełnomocnika Zarządu Głównego Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę Region D. potraktowane jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zostało nadane w urzędzie pocztowym w dniu [...]r., to jest po upływie ustawowego terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W wyroku z dnia 10.09.2001 r., sygn. II SA 1866/00 (LEX nr 55303) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa (por. art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, a więc decyzji, która korzysta z ochrony trwałości (art. 16 § 1 kpa)." W tej sytuacji zachodziła podstawa do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji jako podjętej z rażącym naruszeniem prawa, co orzeczono na podstawie 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), mającej zastosowanie do rozpoznania niniejszej sprawy w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) oraz w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. O kosztach postępowania przed Sądem orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaś orzeczenie zawarte w pkt III wyroku oparto na przepisie art. 152 owej ustawy, a to w związku z treścią zaskarżonej decyzji.