II SA/Wr 209/10

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G.i M. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody D. z dnia [...] Nr [..] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę dla inwestycji polegającej na rozbudowie i przebudowie budynku mieszkalnego jednorodzinnego w zabudowie bliźniaczej postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w zakresie przekraczającym kwotę 50 zł (pięćdziesiąt złotych); 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący w skardze na wyżej oznaczoną decyzję wystąpili o zwolnienie ich z opłat sądowych z uwagi "na swój podeszły wiek i ubogi stan majątkowy". We wniosku złożonym w dniu 11 maja 2010 r. na urzędowym formularzu skarżący zażądali przyznania im prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że są osobami schorowanymi, w wieku 89 i 85 lat, którzy znaczną część swojego dochodu przeznaczają na lekarstwa. Dodali, iż gospodarstwo domowe prowadzą z synem, który otrzymuje rentę, a z posiadanych składników majątkowych wymienili dom o pow. 61 m2. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że łączny dochód skarżących z tytułu świadczeń emerytalnych wynosi 3.089, 76 zł (netto), a ich koszty kształtują się następująco: opłata za telefon- 45, 72 zł; za wodę i ścieki- 106, 65 zł; za wywóz śmieci- 38, 37 zł; za energię elektryczną- 73, 27 zł; za gaz- 1.090, 98 zł; podatek od nieruchomości -121 zł. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym- zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 127 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a.), gdy zaś wykaże tylko, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a.) wówczas Sąd może przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Wniosek tylko częściowo zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu ustalona w sentencji wysokość opłat sądowych odpowiada możliwością finansowym skarżących. Dodać należy, iż ocena wniosku była utrudniona z uwagi na fakt, iż skarżący nie wyjaśnili i nie udokumentowali kilku istotnych okoliczności, które mogą kształtować ich sytuację materialną np.: nie określili w jakiej wysokości ich syn otrzymuje świadczenie rentowe i w jakim zakresie partycypuje on w kosztach utrzymania zajmowanego z nimi wspólnie domu; nie określili także (nie mówiąc już o udokumentowaniu) wysokości wydatków ponoszonych na swoje niezbędne leczenie i lekarstwa; nie wskazali z jakiego źródła czerpali środki na pokrycie wynagrodzenia osoby, która sporządziła im skargę; nie określili także jakich okresów czasowych dotyczą złożonych przez nich do akt rachunki (przy ocenie wniosku bierze się pod uwagę tylko aktualne, miesięczne, niezbędne wydatki). Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżących kosztów sądowych nie jest istotne źródło, z którego czerpie on środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich). Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie adwokata podkreślić należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 u.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 u.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżących zarzutów czy braku ich zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie mają obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadane pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2 i 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.