II SA/Wr 209/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 21 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Zarządu Dróg Powiatowych w T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi T. SA z siedzibą we W. na postanowienie D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego od postanowienia o nałożeniu obowiązku dostarczenia ekspertyzy technicznej wykonanych robót budowlanych polegających na przebudowie drogi powiatowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnosząc skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 maja 2014 r. (sygn. akt II SA/Wr 209/14) Zarząd Dróg Powiatowych w T. wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. We wniosku wskazano, że wnioskodawca jako jednostka organizacyjna Powiatu T. jest zarządcą dróg powiatowych i wykonuje obowiązki określone w ustawie o drogach publicznych oraz w innych właściwych przepisach. Poza podstawową działalnością statutową nie prowadzi działalności gospodarczej (przynoszącej zysk). Strona wnioskująca podkreśliła, że w roku 2014 plan budżetu nie przewiduje kosztów związanych z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych, a faktyczne poniesienie takich kosztów spowodowałoby zmniejszenie środków przewidzianych na realizację celów statutowych (utrzymanie i remontowanie dróg powiatowych). Uczestnik poinformował, że fundusz jednostki wynosi 52.939.749,95 zł; plan budżetu na rok 2014 r. wynosi 15.512.840 zł, a wartość środków trwałych 60.507.324,93 zł. Dodał, że w ostatnim roku obrotowym poniósł stratę w wysokości 7.037.354, 88 zł, a na posiadanym rachunku bankowym saldo wynosi 279.590,40 zł. Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od tego postanowienia wnioskodawca wniósł sprzeciw, na skutek czego postanowienie to utraciło moc. W sprzeciwie podniesiono, że to nie działania uczestnika postępowania, ale skarżącej spółki są przyczyną ponoszenia kosztów takich jak koszty ekspertyz technicznych. Dyrektor Zarządu Dróg Powiatowych w T. nie mógł przewidzieć, że skarżąca spółka doprowadzi do skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego. Zauważono, że skarżąca spółka i inne związane z nią podmioty inicjują liczne postępowania, co prowadzi do dalszego angażowania sił i środków Zarządu Dróg Powiatowych. Nadto podniesiono, że zarządzeniem nr [...] z dnia 7 sierpnia 2014 r. Dyrektor Zarządu Dróg Powiatowych w T. "bezwzględnie wstrzymał wykonywanie i zlecanie wszelkich prac, a także zakupów" – z powodu braku środków finansowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie należy powiedzieć, że stosownie do przepisu z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Stosownie do art. 246 § 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Istotą wniosku uczestnika postępowania w niniejszej sprawie jest uzyskanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, który to wpis sądowy wynosi 100 zł. Wobec tego powinnością wnioskodawcy było wykazanie, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie tego kosztu postępowania. Zwrócić należy uwagę, że wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 § 2 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie sądu dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy były wystarczające do dokonania oceny możliwości płatniczych uczestnika postępowania. Analiza danych zawartych we wniosku doprowadziła jednak sąd do przekonania, że Zarząd Dróg Powiatowych w T. nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania wywołanych wniesieniem skargi kasacyjnej, to jest wpisu od tej skargi w wysokości 100 zł. Treść wniosku wskazuje, że uczestnik postępowania dysponuje środkami pieniężnymi na rachunku bankowym w kwocie 279.590,40 zł. Natomiast wstrzymanie wykonywania i zlecania prac na drogach powiatowych, do którego doszło z dniem 7 sierpnia 2014 r. nie może być przy tym uznane za okoliczność równoznaczną z brakiem środków w kwocie 100 zł na pokrycie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Wobec tego sąd przyjął, że nie zostało przez wnioskodawcę wykazane, że nie ma środków na pokrycie obciążającego go kosztu sądowego. Pamiętać przy tym należy, że uczestnik postępowania – jako jednostka organizacyjna Powiatu T. – nie jest przedsiębiorcą, który może przynosić zysk lub stratę, ponieważ jest jednostką budżetową jednostki samorządu terytorialnego, a zatem pokrywa swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadza na rachunek dochodów powiatu (zob. art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, Dz.U. z 2013 r. poz. 885 ze zm.). Z tych względów wskazanie "straty" we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może być uznane za przesłankę do przyjęcia, że wnioskodawca nie dysponuje środkami w kwocie 100 zł na pokrycie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Jest bowiem również powszechnie wiadome, że plany finansowe jednostek budżetowych zawierają zapisy dotyczące kosztów postępowań sądowych i nie ma przy tym znaczenia, czy postępowania owe są inicjowane przez daną jednostkę, czy też występuje ona jako strona pozwana czy uczestnik. Nie można więc przyjąć, zdaniem sądu, że ewentualne nieprzewidzenie konieczności pokrycia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł w planie finansowym miałoby być przesłanką do przyjęcia, że wnioskodawca nie ma dostatecznych środków na poniesienie tego wydatku. Środki pieniężne mogą być przecież zaplanowane na inne cele lub pochodzić z rezerwy, a następnie dysponent budżetu może je przenieść na odpowiedni paragraf. Z tego względu jednostka organizacyjna powiatu, jaką jest strona wnioskująca, nie może – zdaniem sądu – zasłaniać się brakiem wiedzy co do konieczności uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie, bowiem ustawodawca przewidział mechanizmy pozwalające jednostkom tego rodzaju na pokrywanie ciążących na nich kosztów sądowych. W tym miejscu wskazać można choćby, przykładowo przepis art. 256 ustawy o finansach publicznych, który stanowi, że wydatki nieprzewidziane, których obowiązkowe płatności wynikają z tytułów wykonawczych, wyroków sądowych lub ugód, mogą być dokonywane bez względu na poziom środków finansowych zaplanowanych na ten cel. Odpowiednia zmiana planu wydatków powinna nastąpić w trybie przeniesień wydatków z innych podziałek klasyfikacji wydatków lub z rezerw celowych. Reasumując, należy powiedzieć, że sąd uznał, iż nie zostało wykazane przez wnioskodawcę, że nie ma on środków na pokrycie wymaganego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł, jak w sentencji postanowienia.