II SA/Wr 2098/02

Sygnatura akt II SA/Wr 2098/02 [pic] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 marca 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu W składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz Sędziowie: Sędzia NSA Julia Szczygielska Sędzia WSA Andrzej Cisek - sprawozdawca Protokolant Anna Biłous po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi P.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku P. B. o nieodpłatne przekazanie na własność działki rolnej nr [...], położonej w S., gmina G. I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. orzeka, że decyzja wymieniona w punkcie I nie podlega wykonaniu; III. zasadza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz strony skarżącej kwotę 10 zł (słownie: dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania przed sądem. Sygnatura akt II SA/Wr 2098/02 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia [...]r. P. B. wystąpił do Starosty Powiatowego w G. o wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu działki nr [...], położonej we wsi S., której właścicielami w przeszłości byli jego dziadkowie: S. i M. B.. Działka ta została przez nich przekazana na własność Skarbu Państwa w zamian za świadczenia emerytalne. Decyzją z dnia [...]r. Starosta Powiatu G. umorzył, jako bezprzedmiotowe, postępowanie z wniosku P. B. o nieodpłatne przekazanie na własność działki rolnej nr [...] położonej we wsi S.. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że decyzją z dnia [...]r. Naczelnik Gminy G. przejął na rzecz Skarbu Państwa, w zamian za emeryturę, gospodarstwo rolne o pow. [...]ha należące do S. i M. B.. Na mocy tej decyzji przydzielono małżonkom B. do dożywotniego bezpłatnego użytkowania działkę gruntu o pow. [...]ha. Następnie na wniosek S. B. Kierownik Urzędu Rejonowego w G. decyzją z dnia [...]r. przekazał na jego rzecz, nieodpłatnie własność działki rolnej należącej do Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa o nr [...]i pow. [...]ha położoną we wsi S.. Działkę tę, w wyniku postępowania spadkowego, nabył wnuk S. i M. B. – P. B.. Oznacza to, zdaniem organu I instancji, iż roszczenia przysługujące na mocy przepisu art. 118 ust. 2a i ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 1998 r., nr 7, poz. 25 ze zm.) zostały w pełni zaspokojone. Wskazano ponadto, że działka nr [...], której zwrotu domagał się wnioskodawca, aktualnie stanowi własność osoby trzeciej. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł P. B., w którym w dalszym ciągu domagał się on zwrotu działki rolnej nr [...]. Wskazał on, że działka ta nie jest przez aktualnego właściciela zagospodarowana. Rozpatrując odwołanie P. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że z przepisów art. 118 ust. 1 i ust. 2a ustawy o Sygnatura akt II SA/Wr 2098/02 ubezpieczeniu społecznym rolników wynika, iż osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Skarbowi Państwa, na jej wniosek, przyznaje się na jej wniosek nieodpłatnie własność tej działki. Z powyższym wnioskiem o przyznanie własności może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, taki wniosek może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. P. B. jest zstępnym S. i M. B., jednakże S. B. wykorzystał przysługujące mu uprawnienie i uzyskał w trybie powoływanych wyżej ustaw nieodpłatnie własność działki nr [...], o pow. [...]ha położonej we wsi S.. Zdaniem organu I instancji powyższa okoliczność powoduje, że wniosek P. B., jako zstępnego osoby uprawnionej, złożony po nieodpłatnym przekazaniu przez organ działki S. B. – już tylko z tej przyczyny jest bezprzedmiotowy. W tej sytuacji dalsze rozważania odnoszące się do żądania skarżącego w zakresie "zwrotu" działki nr [...] lub przydzielenia innej działki pozbawione są podstaw prawnych, tym bardziej, że działka nr [...] stanowi własność innej osoby fizycznej. W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego P. B. przytoczył ponownie całą dotychczasową argumentację, przemawiająca jego zdaniem za przyznaniem mu własności działki nr [...]. Wskazał ponadto, że zwrócona jego dziadkowi działka nr [...]jest obecnie w posiadaniu jego ojca – A. B.. Skarżący podnosi, że dotychczas nie zwrócono mu jakichkolwiek działek ornych i dlatego wnosi o zwrot działki nr [...], która nie jest użytkowana przez aktualnego właściciela i leży odłogiem. Jeżeli to byłoby niemożliwe, skarżący wniósł o przyznanie mu innej działki z gruntów będących w zasobie Agencji Rolnej Skarbu Państwa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. - podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko – wniosło o oddalenie skargi. Dodatkowo jedynie wskazano, że żądania zwrotu innych działek są bezprzedmiotowe, jako że wykraczają poza zakres przedmiotowy określony przepisami art. 118 ust. 1 i ust. 2a powoływanej wyżej ustawy. Sygnatura akt II SA/Wr 2098/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W sprawach tych stosuje się jedynie dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych (art. 97 § 2). Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), w tym także na decyzje wydane na podstawie norm podatkowo-prawnych. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Sygnatura akt II SA/Wr 2098/02 Zaskarżona decyzja nie może pozostać w obrocie prawnym, jako że została wydana z naruszeniem przepisów proceduralnych i podjęte rozstrzygnięcie jest z tego punktu widzenia wadliwe. Zgodnie z przepisem art. 105 kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Przesłanka bezprzedmiotowości postępowania może wystąpić na etapie postępowania przed organami pierwszej instancji, w trakcie tzw. postępowania międzyinstancyjnego, także na etapie postępowania odwoławczego, jak również w trakcie kontroli sądowej dokonywanej przez sąd administracyjny. Jak się przyjmuje w orzecznictwie sądowym bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a., to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Sprawa administracyjna jest więc konsekwencją istnienia stosunku administracyjno-prawnego; takiej sytuacji prawnej, w której strona ma prawo żądać od organu administracyjnego skonkretyzowania jej indywidualnych uprawnień wynikających z prawa materialnego. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli braknie któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego (por. wyrok NSA z 26 marca 1998r., II SA. 70/98, LEX 43205). Bezprzedmiotowość postępowania może wynikać z różnych przyczyn, które w doktrynie dzieli się na podmiotowe oraz przedmiotowe (por. J.Borkowski, w: B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2000 r., s. 428). Do przyczyn podmiotowych należy zaliczyć w szczególności sytuację, w której z inicjatywą wszczęcia postępowania występuje podmiot, nie posiadający statusu strony, a tym samym nie mogący skutecznie wszczynać określonego postępowania administracyjnego. Za klasyczną postać bezprzedmiotowości postępowania z przyczyn przedmiotowych uznaje się sytuację, gdy przedmiot rozstrzygnięcia w sprawie nie istnieje (por. wyrok NSA z 1 marca 1984r., II S.A. 2085/83, ONSA 1984 nr 1, poz. 23). W rozpatrywanej sprawie nie mamy do czynienia ani z bezprzedmiotowością postępowania z przyczyn zarówno podmiotowych ani przedmiotowych. Sygnatura akt II SA/Wr 2098/02 Wnioskodawca, jako zstępny poprzednich właścicieli przedmiotowej nieruchomości, legitymowany był na mocy art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników do wystąpienia z wnioskiem zwrot tej nieruchomości. Powoływany przepis stanowi bowiem, że z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. Z kolei ustęp 3 powoływanego przepisu stanowi, że przepisów ust. 1-2a nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach. Warunkiem ubiegania się przez zstępnego o przyznanie prawa własności przedmiotowych działek jest faktyczne władanie nieruchomością po śmierci rolnika, w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom (czyli prawa użytkowania). Oznacza to osobiste użytkowanie nieruchomości przez zstępnego, który ubiega się o przyznanie własności. Nie można również twierdzić, iż nie istnieje przedmiot postępowania – jest nim bowiem żądanie zwrotu wskazanej na wstępie nieruchomości, znajdujące uzasadnienie w przepisach materialnoprawnych wskazywanej wyżej ustawy. Należy wszakże zważyć, iż żądanie wnioskodawcy nie mogło być zaspokojone z powodu niespełnienia przesłanek określonych w przepisie art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wynika to z faktu, iż uprawnienie wynikające z powołanego przepisu zostało już w przeszłości zrealizowane przez dziadka wnioskodawcy – S. B.. Nawet wszakże gdyby to nie nastąpiło - to przedmiotowa działka jest własnością osoby trzeciej - a tym samym potencjalnie uprawniony nie włada nią faktyczne, co warunkowało uwzględnienie jego wniosku. Niespełnienie materialnoprawnych przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku P. B. skutkować winno rozstrzygnięciem merytorycznym w postaci wydania decyzji odmownej a nie decyzji umarzającej postępowanie. Sygnatura akt II SA/Wr 2098/02 W konkluzji Sąd stwierdza, że sądowa kontrola zaskarżonej decyzji pozwoliła stwierdzić, iż zaskarżona decyzja nie może ostać się w obrocie prawnym i dlatego też – stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – należało orzec, jak w sentencji wyroku. Podstawę orzeczenia o kosztach postępowania stanowi art. 200, zaś rozstrzygnięcie zawarte w punkcie III wyroku znajduje umocowanie w art. 152 tejże ustawy.