II SA/Wr 2114/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA - Teresa Cisyk Sędzia NSA - Roman Ciąglewicz Asesor sądowy - Elżbieta Naumowicz (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy - Dorota Idczak po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi R. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie statusu bezrobotnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Starosta [...] decyzją z dnia [...], nr [...], opartą o przepis art. 2 ust. 1 pkt 2 lit.f, art. 13 ust 3 pkt 1 w zw. z art. 6 pkt 6 lit.a ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, orzekł o utracie przez R. W. statusu osoby bezrobotnej z dniem 1.04.2001 r., wskazując, że z przedstawionych dokumentów wynika, iż strona podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego na podstawie odrębnych przepisów. W odwołaniu od tej decyzji R. W. zarzucił, że został pozbawiony prawa do zasiłku oraz opieki lekarskiej. Podniósł, że nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego rolników, jest natomiast ubezpieczony w funduszu emerytalnym Commercial Union, a wycofanie składek z tego funduszu spowoduje straty materialne, w związku z tym nie widzi potrzeby ubezpieczania się w KRUS. Podał, iż nie posiada również środków na opłacenie tych składek, natomiast urząd pracy nie zapewnia pracy pozwalającej na godziwe życie. Wskutek rozpatrzenia wniesionego odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...], nr [...], uchylił powyższą decyzję w trybie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu podał, iż R. W. został zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w G. w dniu 2.03.1999 r. i na mocy decyzji z dnia 8.03.1999 r. nabył status osoby bezrobotnej z dniem 2.03.1999 r. oraz prawo do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 10.03.1999 r. Na podstawie dostarczonego w dniu 18.04.2001 r. nakazu płatniczego, organ I instancji ustalił, iż małżonka strony jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,84 ha przeliczeniowych. W wyniku wniesionego odwołania postępowanie zostało zawieszone z urzędu postanowieniem z dnia 6.06.2001 r., znak [...], w celu ustalenia w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówce Terenowej w G. obowiązku podlegania odwołującego z mocy prawa ubezpieczeniu społecznemu rolników z tytułu stałej pracy jako współmałżonek w gospodarstwie rolnym żony. Po uzyskaniu decyzji Kasy Ubezpieczenia Społecznego Rolników z dnia 4 lipca 2001 r., określającej obowiązek podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników od 1.03.1999 r. do 31.03.1999 r. oraz od 11.03.2000 r. do nadal, postępowanie zostało podjęte z urzędu postanowieniem z dnia 6.08.2001 r.. Rozstrzygnięcie kasacyjne Wojewoda [...] uzasadnił tym, że skoro odwołujący się pobierał zasiłek dla bezrobotnych od 10.03.1999 r. i brak jest decyzji o pozbawieniu prawa do zasiłku z powodu upływu okresu jego pobierania, stąd organ pierwszej instancji winien wziąć pod uwagę decyzję Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i ustalić czy R. W. pobrał nienależnie zasiłek dla bezrobotnych i za jaki okres oraz od kiedy powinien zostać pozbawiony statusu osoby bezrobotnej w związku z podleganiem ubezpieczeniu społecznemu rolników. W skardze na powyższą decyzję R. W. zarzucił, że z posiadanego gospodarstwa rolnego "4,84 ha netto 2 ha" żona nie jest w stanie utrzymać jego oraz kształcącej się 15-letniej córki. Ponadto, powołując się na zapisy art. 30 Konstytucji RP, wywodził, że bezpodstawny jest przymus do zapłaty składek na KRUS, podczas gdy w wyniku istniejącego bezrobocia brak jest możliwości znalezienia miejsca pracy. Podniósł, że jest gotów podjąć pracę w każdej chwili, jednak urząd pracy nie zamiast zapewnić bezrobotnym pracę, kieruje ich do KRUS, co rodzi obowiązek zapłacenia składki, podczas gdy nie ma środków na uiszczenie takiej kwoty. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: najpierw odnotować trzeba, że skoro skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., to w oparciu o art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270), sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji, badając prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Poza tym w myśl art. 134 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Dokonując badania oceny legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia należało stwierdzić, że skarga musi ulec uwzględnieniu, jednak z innych przyczyn niż podnoszone przez skarżącego. W sprawie stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jako materialnoprawna podstawa decyzji administracyjnych, wydanych przez organy obydwu instancji, podane zostały przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 6, poz. 56). Stosownie do treści z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit.d powołanej ustawy, za bezrobotnego należy uważać osobę niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, nie uczącą się w szkole w systemie dziennym, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania powiatowym urzędzie pracy, jeśli m.in. nie podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Na zasadzie art. 13 ust. 3 starosta pozbawia statusu bezrobotnego osobę, która nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2. W tym miejscu należy wskazać również, że w świetle przytoczonych przepisów istota uprawnień bezrobotnego nie wynika z samego faktu braku źródeł dochodów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 1998 r, sygn. II SA 565/98 – system Informacji Prawnej LEX nr 41865), stąd podnoszone w skardze argumenty nie mają oparcia w przepisach prawa. W przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji, stwierdziwszy na podstawie przedłożonej przez R. W. w dniu 18.04.2001 r. decyzji Wójta Gminy [...] o łącznym zobowiązaniu pieniężnym za rok 2000, że B. W. posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 2, 76 ha, co stanowi 4,94 ha przeliczeniowego, w oparciu o przytoczone wyżej przepisy rozstrzygnął o pozbawieniu R. W. statusu bezrobotnego bieżąco tj. z dniem 1 kwietnia 2001 r. Natomiast organ odwoławczy, po przeprowadzeniu w trybie art. 136 K.p.a. uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, uzyskawszy z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w O. decyzji tego organu z dnia 4.07.2001 r. o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników od 1 marca 1999 r. do 31 marca 1999 i od 11 marca 2000 r. oraz określającej wysokość składki z tego tytułu na kwotę 1.897,80 zł, uchylając decyzję Starosty [...], wskazał na fakt pobierania przez R. W. zasiłku dla bezrobotnych oraz konieczność ustalenia w oparciu o decyzję Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego czy i za jaki okres zasiłek ten został nienależnie pobrany oraz od kiedy powinno nastąpić pozbawienie statusu osoby bezrobotnej w związku z podleganiem ubezpieczeniu społecznemu rolników. W związku z treścią rozstrzygnięcia i uzasadnienia zawartego zaskarżonej decyzji należy wskazać, iż zakres rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej jest wyznaczony zakresem rozstrzygnięcia sprawy decyzją organu pierwszej instancji, co oznacza, że przez organ odwoławczy może zostać rozstrzygnięta wyłącznie sprawa tożsama pod względem przedmiotowym i podmiotowym. W rozpatrywanym przypadku miało natomiast miejsce rozszerzenie zakresu rozpoznawanej sprawy, co stanowi naruszenie wynikającej z art. 15 K.p.a zasady dwuinstancyjności. Niezależnie od powyższego stwierdzić również przyjdzie, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie odniósł się w ogóle do zarzutów zawartych w odwołaniu, czym naruszył przepis art. 107 K.p.a. Co więcej, przytoczył treść odwołania istotnie odbiegającą od treści rzeczywistej, podając, że odwołujący domagał się uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i "przyznania statusu osoby bezrobotnej, ponieważ właścicielem gospodarstwa jest jego małżonka, a on sam w tym gospodarstwie ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio z tym gospodarstwem związanym nie pracuje i nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników". Takie działanie należy uznać za wadliwe. W przedmiotowej sprawie istotne znaczenia ma okoliczność, że prawomocną decyzją z dnia 8.03.1999 r. R. W. został przyznany status osoby bezrobotnej z dniem 2.03.1999 r. oraz prawo do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 10.03.1999 r. Podkreślić należy, że ta decyzja ta stanowi skonkretyzowanie - wynikającej z przepisów ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu - sytuacji prawnej osoby nie pozostającej w zatrudnieniu, ustanawiając status bezrobotnego oraz prawo do pobierania zasiłku. Jest zatem decyzją stwierdzającą skutek prawny, jaki nastąpił z mocy prawa. Decyzją tą związany jest organ administracji, który ją wydał (art. 110 KPA). Wskazywany wyżej deklaratoryjny charakter decyzji przyznającej status bezrobotnego oraz prawo do zasiłku dla bezrobotnych przesądza o tym, że ich pozbawienie musi nastąpić również w tej samej formie, czyli w drodze decyzji deklaratoryjnej, stwierdzającej utratę praw określonych inną decyzją. Wynika to także z ustanowionej w art. 16 § 1 KPA zasady ogólnej trwałości decyzji administracyjnych ostatecznych, których wzruszenie jest dopuszczalne tylko w graniach wskazanych przepisami Kodeksu (np. w postępowaniu w przedmiocie wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności czy też uchylenia decyzji w trybie art. 154 i 155 czy też art. 161 KPA). Z tego względu rozpatrzenie sprawy w zakresie oraz w sposób wskazywany przez organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji mogło nastąpić w odrębnym postępowaniu prowadzonym w opisanym wyżej trybie. Bezspornie w rozpatrywanej sprawie postępowanie takie nie zostało wszczęte. Tym samym w postępowaniu dotyczącym orzeczenia o utracie statusu osoby bezrobotnej z dniem 1 kwietnia 2001 r. nie było możliwe skuteczne podważanie istoty decyzji ostatecznej z dnia 8 marca 1999 r. o przyznaniu statusu bezrobotnego oraz zasiłku dla bezrobotnych. Okoliczności powyższych nie wziął pod uwagę organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku oparte jest o przepis art. 152 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wobec uchylenia zaskarżonej decyzji, wskazania do dalszego postępowania sprowadzają się do konieczności rozpatrzenia odwołania R. W. przez organ odwoławczy z uwzględnieniem przedstawionych w wyroku rozważań.