II SA/Wr 213/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędziowie: sędzia WSA Teresa Cisyk asesor sądowy Grażyna Jeżewska Protokolant: sekretarz sądowy Grażyna Stykała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2004 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia finansowego związanego z lokalem mieszkalnym oddala skargę. Przedmiotem skargi wniesionej przez P. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest decyzja Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O. z dnia [...], podjęta na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 90 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej, którą utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w N. z dnia [...], nr [...], odmawiającą przyznania skarżącemu pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego w N. przy pl. a. Organ I instancji decyzję oparł na przepisie art. 85 pkt 2 ustawy o służbie więziennej oraz § 2 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 września 1997 r. w sprawie zasad przyznawania i wypłaty oraz zwrotu pomocy finansowej przysługującej funkcjonariuszom służby więziennej na uzyskanie lokalu mieszkalnego (Dz. Urz. Min. Sprawiedliwości nr 4 poz. 50). W uzasadnieniu podniesiono, że skarżący posiada lokal mieszkalny o powierzchni użytkowej 48,34 m2 (mieszkalnej 34,35 m2) co w pełni zaspokaja jego potrzeby mieszkaniowe. Wskazano też, iż strona nabyła lokal mieszkalny przy pl. a za gotówkę w dniu 26 kwietnia 1999 r., zaś o pomoc wystąpiła w dniu 12 września 2001 r., co wyklucza możliwość uznania, że zachodzą przesłanki wymienione w § 2 zarządzenia z 30 września 1997 r., wskazujące przypadki, w których możliwe jest udzielenie pomocy finansowej. Organ odwoławczy, po rozpoznaniu odwołania skarżącego, domagającego się przyznania pomocy, uznał, iż oparta na przepisach ustawy decyzja nie narusza przepisów prawa. Skarżący wbrew obowiązkowi wynikającemu z § 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 maja 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad przydziału i opróżniania lokali mieszkalnych i tymczasowych kwater oraz określenia norm powierzchni mieszkalnej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej i członkom ich rodzin, nie dopełnił obowiązku opuszczenia dotychczasowego mieszkania przy ul. b po nabyciu mieszkania przy ul. a, następnie wykupił na własność mieszkanie przy ul. b po preferencyjnych cenach, a dopiero w dniu 14 lutego 2001 r. zaciągnął kredyt bankowy w wysokości 7.338 zł. W akcie notarialnym nabycia nieruchomości przy ul. a zapisano, że cena nabycia została uiszczona w całości przed dniem nabycia. Skarżący nie wykazał, że z tego tytułu ma jakiekolwiek zobowiązania, a zatem kredyt zaciągnięty w dniu 14 lutego 2001 r. mógł ewentualnie być przeznaczony na remont lokalu, a nie na jego nabycie. Z kolei przepis art. 90 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej przewiduje możliwość uzyskania pomocy przez funkcjonariusza na uzyskanie lokalu mieszkalnego oraz na spłatę zobowiązań związanych z zakupem lokalu. W skardze P. G. domagał się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, zarzucając iż organ błędnie przyjął, że po zakupie lokalu przy a miał możliwość jego zasiedlenia, czemu przeczy § 6 umowy kupna – sprzedaży, w którym zaznaczono, że lokal ten wymaga kapitalnego remontu. Z załączonej umowy kredytowej wynika, iż posiada z tego tytułu zobowiązania, a ponadto organ nie wskazał przepisu, który pozbawiałby funkcjonariusza służby więziennej prawa do uzyskania pomocy na remont lokalu nie zdatnego do zamieszkania. W piśmie procesowym z dnia 14 lipca 2004 r. skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając, iż organ niewłaściwie ocenił należną mu powierzchnię mieszkalną. Posiada on bowiem czteroosobową rodzinę oraz w związku z uzyskaniem w dniu 9 października 2003 r. stopnia oficerskiego majora Służby Więziennej ma prawo do dodatkowej normy powierzchni. Tym samym jego dotychczasowy lokal o powierzchni mieszkalnej 34,39 m2 nie spełnia nawet normy minimalnej wynikającej z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 7 lutego 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad przydziału i opróżniania lokali mieszkalnych i tymczasowych kwater oraz norm powierzchni mieszkalnej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej i członkom ich rodzin (Dz. U. nr 35, poz. 304). Decyzja nie zawiera przy tym żadnego uzasadnienia, wskazującego dlaczego w stosunku do funkcjonariusza z długoletnim stażem pracy miałaby by stosowana norma minimalna. Organ nie wyjaśnił też, czy w przypadku lokalu przy ul. a zachodziła potrzeba remontu, odrzucając możliwe do przeprowadzenia dowody na okoliczność kosztów związanych z remontem lokalu i oparł się wyłącznie na treści aktu notarialnego. Organ wnosił o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko co do tego, że w sytuacji, gdy potrzeby mieszkaniowe strony zostały zaspokojone nie było podstaw do przyznania skarżącemu żądanej pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Podniesiono także, iż zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 4 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 września 1997 r. w sprawie określenia wysokości, szczegółowych zasad przyznawania i wypłaty oraz zwrotu pomocy finansowej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej na uzyskanie lokalu mieszkalnego (Dz. Urz. Min. Spraw. Nr 4, poz. 50) pomoc taką przyznaje się na dofinansowanie kosztów nabycia w wolnym obrocie prawa własności lokalu mieszkalnego oraz spłaty zobowiązań z tego tytułu, wynikających z umów zawartych w formie aktu notarialnego wobec osób fizycznych lub prawnych. Skarżący nie wykazał, by na zakup lokalu zaciągnął jakiekolwiek zobowiązania, co wykluczało możliwość dofinansowania kosztów nabycia lokalu, a jednoczenie przepisy nie przewidywały możliwości uzyskania pomocy na remont takiego lokalu. Uzyskanie kredytu bankowego w 22 miesiące po nabyciu lokalu nie pozwala na przyjęcie, iż został on przeznaczony na ten cel. Skarżący nie wykazał też, że stan zakupionego lokalu uniemożliwiał jego zasiedlenie. W piśmie procesowym z dnia 20 lipca 2004 r. organ podniósł dodatkowo, że w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji strona posiadała stopień służbowy kapitana i nie posiadała uprawnień do dodatkowej powierzchni mieszkalnej. Tym samym posiadane mieszkanie przy ul. b mieściło się w normach wynikających z obowiązujących wówczas przepisów. Normy te nie przewidywały możliwości różnicowania uprawnień funkcjonariuszy w zależności od stażu służbowego, a wobec posiadania przez skarżącego zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych zbyteczne było prowadzenie dodatkowych ustaleń na okoliczność stanu mieszkania zakupionego przez skarżącego w 1999 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270). Jak wynika z treści wniosku strony z dnia 1 września 2001 r. skarżący domagał się pomocy finansowej w związku z zakupem i remontem nabytego w dniu 26 kwietnia 1999 r. lokalu mieszkalnego, położonego w N. przy pl. a. W świetle powyższego organy obu instancji prawidłowo rozpoznały wniosek tylko i wyłącznie pod kątem przepisu art. 90 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r., nr 207, poz. 1761 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje prawo do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, domu jednorodzinnego albo lokalu mieszkalnego lub domu w ramach spółdzielni budownictwa mieszkaniowego, przy czym zgodnie z § 2 szczegółowe zasady przyznawania i wypłaty oraz zwrotu pomocy finansowej, o której mowa określa Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z Ministrem Finansów. Przepis ten posługując się pojęciem "uzyskanie" w odniesieniu do lokalu mieszkalnego musi być interpretowany szeroko, a mianowicie należy przyjąć, iż chodzi tu o wszelkie formy nabycia lokalu przewidziane w szeroko rozumianych przepisach prawa cywilnego oraz wypadki uzyskania lokalu w drodze jego budowy, odbudowy, rozbudowy itp. Wykładnia tego przepisu nie może jednak pozostawać w oderwaniu od regulacji wynikającej z art. 85 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej, która ustanawia generalną zasadę przysługiwania funkcjonariuszowi w służbie stałej prawa do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej. Przepis ten w § 2 wskazuje kryteria, jakie obowiązują przy ustalaniu powierzchni mieszkalnej przysługującej funkcjonariuszowi (stan rodzinny, stopień służbowy lub zajmowane stanowisko, normy dodatkowe) oraz ustanawia normę jednostkową powierzchni mieszkalnej (7 – 10 m2). Przepis art. 90 ust. 1 czytany w powiązaniu z przepisem art. 85 ust. 1 cyt. ustawy prowadzi do wniosku, że chodzi w nim o pomoc finansową na nabycie lokalu mieszkalnego dla funkcjonariusza, który własnym sumptem realizuje uprawnienie, o którym mowa w art. 85 ust. 1, a nie o sytuację, w której pomoc taka należy się przy okazji każdorazowego nabycia kolejnego lokalu. Inaczej mówiąc pomoc ta nie należy się funkcjonariuszowi, który posiada już zaspokojone potrzeby mieszkaniowe w sposób przewidziany w art. 90 ust. 1 ustawy. W czasie wydawania przez organy Służby Więziennej decyzji stanowiących przedmiot niniejszej sprawy obowiązywało zarządzenie nr 66/97 CZSW Ministra Sprawiedliwości z 30 września 1997 r. w sprawie określenia wysokości, szczegółowych zasad przyznawania i wypłaty oraz zwrotu pomocy finansowej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. § 2 tego zarządzenia określa, na jaki cel przyznana może być w trybie przepisów zarządzenia pomoc finansowa. Skarżący w swym wniosku o udzielenie pomocy sformułował żądanie jej przyznania dwutorowo, tj. na dofinansowanie kosztów nabycia lokalu w wolnym obrocie i dofinansowanie kosztów jego remontu. Tak postawione żądanie mieści się w uregulowaniu punktu 4 § 2 zarządzenia przewidującego przyznanie pomocy finansowej z przeznaczeniem na dofinansowanie kosztów nabycia w wolnym obrocie lub uzyskanie w inny sposób prawa własności do lokalu mieszkalnego oraz spłaty zobowiązań wynikających z umów zawartych w formie aktu notarialnego wobec osób fizycznych lub prawnych. Rozpoznając ten wniosek organy Służby Więziennej trafnie przyjęły, że skarżącemu nie przysługuje przedmiotowa pomoc finansowa, ponieważ nie udokumentował zobowiązań finansowych związanych z faktem nabycia lokalu mieszkalnego, za który zapłacił zbywcy całą należność gotówką oraz posiadał samodzielny lokal mieszkalny o powierzchni użytkowej przekraczającej swą wielkością normę należną jego rodzinie. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organów obu instancji, że skarżący nie wykazał, jak tego wymaga przepis § 2 pkt 4 zarządzenia, zadłużenia związanego z kupnem domu jednorodzinnego. Załączona do wniosku kserokopia umowy z 14 lutego 2001 r. stwierdzająca, że skarżącemu udzielono kredytu w wysokości 7.338 zł na zakup i remont lokalu mieszkalnego, ani nie wskazuje, że jest to kredyt związany z nabyciem przed dwoma laty mieszkania, ani nie ma wymaganej przepisem formy aktu notarialnego. Skarżący nie wykazał przy tym, iż posiada zadłużenia związane z kupnem lokalu, na spłatę którego funkcjonariusz chce uzyskać pomoc. Oznacza to, że udowodnienie, iż funkcjonariusz nabył w wolnym obrocie lokal mieszkalny (dom jednorodzinny), za który uiścił sprzedającemu należną cenę oraz nie udowodnienie, że posiada z tego tytułu zadłużenie jest równoznaczne z nie spełnieniem przesłanki określonej w punkcie 4 § 2 zarządzenia, uprawniającej do ubiegania się o pomoc finansową przeznaczoną zgodnie z ustawą na uzyskanie lokalu mieszkalnego (domu jednorodzinnego). Prawidłowe przy tym było też stanowisko organów, iż na przeszkodzie w przyznaniu P. G. pomocy finansowej stały postanowienia § 3 zarządzenia. Według tej normy pomocy finansowej nie przyznaje się, jeżeli osoba uprawniona lub jej małżonek jest posiadaczem samodzielnego lokalu mieszkalnego, zgodnego z należną powierzchnią użytkową w miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej albo zbyła prawo do lokalu mieszkalnego w takiej miejscowości. Analiza przytoczonego § 3 na tle innych przepisów zarządzenia Ministra Sprawiedliwości Nr 66/97 z 30.IX.1997 r. wskazuje, że przepis ten dotyczy przypadków posiadania przez funkcjonariusza Służby Więziennej samodzielnego lokalu mieszkalnego, zgodnego z należną powierzchnią użytkową, w miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej w momencie realizacji przez funkcjonariusza celu pomocy finansowej określonego w § 2 zarządzenia, czyli w tym przypadku w momencie zakupu lokalu mieszkalnego, na którego dofinansowanie kosztów nabycia chce funkcjonariusz uzyskać pomoc. Oznacza to, że jeżeli w momencie zakupu lokalu funkcjonariusz posiadał już samodzielny lokal mieszkalny zgodny z należną powierzchnią użytkową, to pomoc na dofinansowanie kosztów nabycia lokalu w wolnym obrocie nie będzie mu przysługiwała, chyba że posiadany samodzielny lokal będzie miał powierzchnię użytkową mniejszą od należnej funkcjonariuszowi. Posiadany przez skarżącego lokal przy ul. b normę wynikającą z art. 85 ust. 2 ustawy spełniał (jego powierzchnia przekraczała minimalną normę dla czteroosobowej rodziny – 28 m2, a brak jest postaw prawnych dla przyjmowania, iż w grę w takim wypadku miałaby wchodzić norma maksymalna), natomiast lokal przy pl. a powierzchnię taką (maksymalną) znacznie przekraczał. Wskazywana w piśmie procesowym skarżącego okoliczność nabycia w listopadzie 2003 r., czyli już po wydaniu zaskarżonej decyzji, uprawnienia do dodatkowej powierzchni mieszkaniowej, nie ma znaczenia dla rozstrzygania sporu dotyczącego legalności decyzji wydanej w okresie wcześniejszym. Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna prawem, wynika bowiem konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 14 stycznia 1999 r., sygn. III SA 4731/97 – LEX nr 37180). Trafnie przyjęły też organy, że przepisy ustawy o Służbie Więziennej nie przewidują pomocy finansowej na remont lokalu nabywanego, w sytuacji, gdy jego potrzeby lokalowe zaspokaja lokal aktualnie zamieszkiwany. Ponadto w orzeczeniu z dnia 9 czerwca 1999 r., nr I SA 1461/98 (zb. LEX nr 48593) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie zwrócił uwagę, że "w myśl definicji zamieszczonej w art. 3 pkt 8 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 89, poz. 414 z późn. zm.) remont to wykonywanie w istniejącym obiekcie budowlanym robót budowlanych polegających na odtworzeniu stanu pierwotnego, a nie stanowiących bieżącej konserwacji. Z definicją tą koresponduje zamieszczone w Słowniku Języka Polskiego (PWN Warszawa 1981 str. 43) znaczenie tego słowa jako przywrócenie wartości użytkowej danego obiektu (np. budynku), naprawa, odnowienie czegoś. Chodzi więc o roboty budowlane w obiekcie zniszczonym (przez upływ czasu lub inne zdarzenia), które zmierzają do przywrócenia mu pierwotnego stanu. Przez budowę natomiast (art. 3 pkt 6 Prawa budowlanego) należy rozumieć nie tylko wykonywanie obiektu budowlanego w określonym miejscu, lecz także odbudowę, rozbudowę, nadbudowę, przebudowę oraz modernizację obiektu budowlanego. (...) Przez uzyskanie domu jednorodzinnego należy uznać, iż warunki takie spełnia tylko dom nadający się do zamieszkania ludzi i nie zagrażający ich bezpieczeństwu. Innymi słowy przebudowa domu mieszkalnego, którego istotne elementy konstrukcyjne zostały wykonane wadliwie i który bez usunięcia tych wad zagraża bezpieczeństwu, mieści się w celu określonym w art. 90 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej i stwarza po stronie organu obowiązek przyznania pomocy finansowej na wniosek uprawnionego funkcjonariusza". W rozpoznawanej sprawie chodziło jednak wyraźnie o uzyskanie pomocy finansowej na remont lokalu, co oznacza, że cel żądania był sprzeczny z treścią przepisu art. 90 ust. 1 ustawy i uwarunkowaniami, jakie prawidłowa wykładnia tego przepisu implikuje. Uwzględniając powyższe, należy uznać, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, wobec czego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.), należało orzec jak na wstępie.