II SA/Wr 215/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak (sprawozdawca) Sędziowie: NSA Jolanta Sikorska Asesor WSA Maria Tkacz-Rutkowska Protokolant: Agnieszka Figura po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie obciążenia opłatą za przejazd pojazdem nienormatywnym I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz skarżącego kwotę 2234,20 zł (dwa tysiące dwieście trzydzieści cztery złote dwadzieścia groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Naczelnik Wydziału Ochrony Dróg Zarządu Dróg i Komunikacji we W. na podstawie art. 13 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 25 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 z późn. zm.) w związku z § 9 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2-4 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych (Dz.U. Nr 51, poz. 607) oraz na podstawie uchwały Nr 856/00 Zarządu Miasta Wrocławia z dnia 25 lipca 2000 r. w sprawie upoważnienia naczelnika Wydziału Ochrony Dróg Zarządu Dróg i Komunikacji do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej i art. 104 kpa obciążył skarżącego M. M. opłatą drogową w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wskazano, że dnia [...] r. podczas kontroli przeprowadzonej przez upoważnionych pracowników Zarządu Dróg i Komunikacji we W. stwierdzono przekroczenie dopuszczalnych nacisków osi oraz masy całkowitej w należącym do skarżącego pojeździe marki Tatra nr rej[...]. Organ I instancji podał, że upoważniony do reprezentowania i złożenia wyjaśnień w imieniu M. M. J. . oświadczył, iż przekroczenie dopuszczalnych nacisków osi oraz masy całkowitej pojazdu nastąpiło nieświadomie, gdyż właściciel kontrolowanego samochodu posiada również inny samochód Tatra o większej ładowności i kierowca – będąc przekonany, że prowadzi ten samochód – zadysponował ładunek 14 t. Organ przedstawił następnie stwierdzone przekroczenia dopuszczalnych parametrów pojazdu i obliczenie należnej opłaty. Podał, iż łączna zmierzona masa pojazdu po odjęciu możliwych błędów ważenia wyniosła 28,21 t, a przekroczenie dopuszczalnej masy pojazdu wyniosło 4,2 t. Ustaloną wysokość opłaty wyliczono na podstawie § 2 ust. 2, § 9 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, 3, 4, ust. 4 oraz § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych. W odwołaniu od tej decyzji M. M. zarzucił, że nie powinien ponosić odpowiedzialności za przejazd pojazdem nienormatywnym, ponieważ kierowca, który jechał z ładunkiem, nie miał możliwości zważenia pojazdu i nie wiedział, ze w miejscu załadunku nie posiadają wagi. W związku z tym, bojąc się przeładowania, zadysponował załadunek 14 t piasku, podczas gdy dopuszczalna ładowność samochodu wynosiła 14940 kg. Piasek, po wcześniejszych opadach, okazał się jednak cięższy. Zarzucił przy tym, że podczas kontroli pojazdu błędnie podano, iż przekroczenie całkowitej masy pojazdu wynosiło 4,2 t, gdy faktycznie wynosiło 2,21 t, a przekroczenie nacisku na osie wyniosło nie 30,46 kN i 26,23 kN, ale 10,46 kN i 6,23 kN. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., po rozpatrzeniu powyższego odwołania na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu, powołując się na art. 13 ust. 2 pkt 3 ustawy o drogach publicznych, organ odwoławczy wywodził, że ponieważ przepis ten, ani też żaden inny, nie przewiduje możliwości odstępstwa od obowiązku poniesienia opłaty za przejazd pojazdem normatywnym, nawet jeśli przekroczenie dopuszczalnych parametrów pojazdu nie jest zawinione przez jego właściciela, podniesione w odwołaniu argumenty nie mogą być uwzględnione. Kolegium stwierdziło też, że nie jest przekonujące wyjaśnienie złożone podczas przesłuchania, iż kierowca pojazdu myślał, że jedzie innym samochodem o większej ładowności oraz że bez znaczenia dla oceny decyzji organu I instancji jest okoliczność, iż załadowany piasek był cięższy po opadach i szacunkowe określenie masy pojazdu okazało się błędne, bowiem są to okoliczności o charakterze subiektywnym, które nie mogą podważyć dokonanych podczas kontroli pojazdu ustaleń oraz stwierdzonego przekroczenia masy całkowitej pojazdu i nacisków osi. Na powyższą decyzję M. M. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący wniósł o uchylenie tej decyzji zarzucając jej niezgodność z prawem. Podobnie jak w odwołaniu od decyzji organu I instancji wywodził, że podczas kontroli pojazdu błędnie podano, iż przekroczenie całkowitej masy pojazdu wynosiło 4,2 t, gdy faktycznie wynosiło 2,21 t, a przekroczenie nacisku na osie wyniosło nie 30,46 kN i 26,23 kN, ale 10,46 kN i 6,23 kN. Zarzucił również, że wzrost masy ładunku nastąpił na skutek okoliczności, za które nie powinien ponosić odpowiedzialności, gdyż nie mógł przewidzieć opadów atmosferycznych, które spowodowały wzrost masy ładunku (piasku). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał zaskarżoną decyzję i argumenty zawarte w jej uzasadnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Tak więc obecnie właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. Podstawę prawną podjętych w niniejszej sprawie decyzji stanowiły w szczególności unormowania § 9 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych (Dz. U. Nr 51, poz. 607), wydanego na podstawie art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 z późn. zm.). Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2002 r. sygn. akt P. 6/02 (Dz.U. Nr 214, poz. 1816) Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 13 ust. 4 ustawy o drogach publicznych w zakresie, w którym przepis ten upoważnia Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad wprowadzania opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych oraz organu właściwego do ustalania tych opłat, jest niezgodny z art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz że § 9 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych jest niezgodny z art. 92 ust. 1 oraz nie jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Co prawda zakres, w którym art. 13 ust. 4 ustawy o drogach publicznych został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, obejmuje upoważnienie Rady Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad wprowadzania opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych oraz organu właściwego do ustalania tych opłat, a zatem upoważnienie Rady Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad wprowadzania opłat za przejazd pojazdem nienormatywnym nie zostało przez Trybunał Konstytucyjny zakwestionowane, niemniej jednak Trybunał ten w sposób wyraźny za niezgodny z Konstytucją uznał § 9 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych. Powstaje zatem zagadnienie – jakie skutki prawne dla rozpatrywanej sprawy wywołał wspomniany wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Zaakcentować przede wszystkim trzeba, iż – zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP – orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie których zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowią podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. W świetle powołanej normy konstytucyjnej nasuwa się wniosek, iż skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę prawną ostatecznej decyzji jest – co do zasady – powinność uchylenia takiej decyzji. Z takim właśnie przypadkiem mamy do czynienia w niniejszej sprawie, albowiem uregulowania zawarte w § 9 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych stanowią podstawę wydania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zauważyć trzeba, iż wymieniony wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego wprawdzie zapadł już po wydaniu zakwestionowanych w tej sprawie decyzji, jednak przed rozpoznaniem przedmiotowej skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Zauważyć zatem należy, iż Sąd ten rozpoznając wniesioną skargę jest związany powołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Tym samym badając legalność zaskarżonych decyzji Sąd nie może do stanu faktycznego sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stosować jako podstawy rozstrzygnięć organów administracji przepisów, które utraciły moc obowiązującą. Wskazać ponadto należy, iż przepisem art. 82 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. Nr 102, poz. 643 z późn. zm.) wprowadzono do Kodeksu postępowania administracyjnego art. 145a stanowiący, iż można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego wydana została decyzja (§ 1) oraz że skargę w takiej sytuacji wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (§ 2). Tak więc podnoszona okoliczność orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności danego aktu prawnego (podstawy decyzji administracyjnej) jest z woli ustawodawcy samodzielną podstawą wznowienia. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi decyzja podlega uchyleniu, gdy sąd administracyjny stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W świetle powyższego należy przyjąć, iż jest zasadą, że sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego. Skoro zatem, jak wykazano, powoływana okoliczność stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja, jest podstawą do wznowienia postępowania administracyjnego (przesłanką wznowieniową), to taka regulacja prawna uzasadnia uchylenie przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Mając na względzie powyższe – stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – uchylono decyzje organów obu instancji. Rozstrzygając w myśl art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono, iż nie może ona być wykonana, bowiem do czasu uprawomocnienia się wydanego w niniejszej sprawie wyroku organ administracyjny nie może domagać się od skarżącego uiszczenia opłaty wymierzonej na podstawie unormowań uznanych za niezgodne z Konstytucją. Orzeczenie o kosztach wydano zgodnie z art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 20 ust. 1 pkt 1 w związku z § 7 pkt 5 obowiązującego w czasie wnoszenia skargi rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. Nr 154, poz. 1013 z późn. zm.).