II SA/Wr 2153/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Asesor WSA Lidia Serwiniowska (sprawozdawca), Protokolant Aleksandra Rygielska, po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi P. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji dotyczącej odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz P. W. kwotę 10 (słownie dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji; Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., zwany dalej Kierownik Urzędu na podstawie art. 154 § 1 i 2 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kpa (tj. Dz. U. z 2000 Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 1 ust. 1, art. 2 pkt 2 lit. "a" i "b" i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniach pieniężnych przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) - dalej zwaną ustawą po rozpoznaniu wniosku P. W. o ponowne uchylenie decyzji, odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...]r. nr [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż strona złożyła wniosek o uchylenie decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...]r. Nr [...] odmawiającej przyznania jej uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W uzasadnieniu wniosku strona przywołała okoliczności, które podniosła już w postępowaniu weryfikacyjnym. Strona nie powołała się na ustawowe podstawy wznowienia postępowania, ani też na podstawy stwierdzenia nieważności uprzedniej decyzji. W związku z powyższym - stosownie do dyrektyw wypływających z art. 235 § 1 Kpa - Kierownik Urzędu zakwalifikował jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 154 Kpa. W myśl art. 154 Kpa decyzję ostateczną, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Ponadto należy zauważyć, iż postępowanie po przeprowadzeniu, którego wydana została zaskarżona decyzja nie została dotknięta wadliwością. Decyzja ta była również zgodna z obowiązującym stanem prawnym i datą jej wydania oraz stan prawny w przedmiotowym zakresie nie uległ zmianie. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, "świadczenie pieniężne (...) przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, a zwłaszcza kwestionariusza wynika, iż strona we wnioskowanym okresie nie posiadała obywatelstwa polskiego, zmieniła obywatelstwo 07.1945r. Ponadto zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. a) i b) represją (...) jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r. na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, b) ZSRR i terenów przez niego okupowanych w okresie od 17.09.1939r. do dnia 5.02.1946r. oraz po tym okresie do końca 1948r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Strona natomiast wywieziona była z terytorium byłego ZSRR, a więc nie spełnia również warunku określonego w ustawie. W świetle powyższych okoliczności Kierownik Urzędu nie znalazł podstaw do uchylenia własnej decyzji i orzekł jak w rozstrzygnięciu. W piśmie z dnia [...]r. P. W. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Urzędu, na podstawie art. 127 § 3 i 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 1 ust. 1 i art. 2 pkt 2 lit. a) w związku z art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r. Nr [...]o odmowie uchylenia decyzji z dnia [...]r. W motywach orzeczenia podniesiono, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy "świadczenie pieniężne (...) przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej". Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, a zwłaszcza kwestionariusza wynika, iż strona nie posiadała obywatelstwa polskiego, zmieniła obywatelstwo na polskie dopiero w 07.1945r. Ponadto zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. a) represją (...) jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nich okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945r. Strona natomiast wywieziona była z terytorium byłego ZSRR, a więc nie spełnia również warunku określonego w ustawie. W skardze na powyższą decyzję P. W. podała, iż od kilku lat stara się o przyznanie dodatku do emerytury z tytułu pracy w Niemczech. Skarżąca, opisała swój pobyt w gospodarstwie rolnym obywatela niemieckiego. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie. Podał, iż skarżąca zwracała się o przyznanie świadczenia pieniężnego za pracę w O. pow. B. Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...]r. Nr [...] utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...]r. Nr [...] odmówił przyznania wymienionych uprawnień. Skarżąca nie posiadała bowiem w chwili podlegania represjom obywatelstwa polskiego i nie została deportowana z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r. Przedmiotem obecnej skargi strony jest decyzja Kierownika Urzędu wydana w wyniku rozstrzygnięcia wniosku w trybie art. 154 Kpa. W myśl art. 154 § 1 Kpa decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. P. W. nie wskazała na jakiekolwiek okoliczności, by za wzruszeniem ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony. Z uwagi na fakt, iż w sprawie nie występują przesłanki określone w powołanym wyżej przepisie Kpa, Kierownik Urzędu odmówił uchylenia decyzji własnej w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia określonego w ustawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga w niniejszej sprawie została wniesiona pod rządami ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Ustawa ta jednakże utraciła moc z chwilą wejścia w życie, z dniem 1 stycznia 2004r. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. nr 153, poz. 1271 (art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. nr 153, poz. 1271). Art. 97 § 1 tych przepisów wprowadzających (...) stanowi, że "Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". W świetle przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności decyzji z prawem materialnym oraz przepisami postępowania administracyjnego. Sąd nie może oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej, chyba że wynika to z przepisu prawa. Skarga jest zasadna chociaż z innych względów niż w niej przedstawiono. Decyzja administracyjna powinna być podjęta po wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności sprawy. Obowiązek ten wynika z zasad wyrażonych w art. 7 i art. 77 Kpa. Zasada ta została w niniejszej sprawie naruszona. W rozpatrywanej sprawie Kierownik Urzędu podjął zaskarżone decyzje na podstawie art. 154 § 1 i § 2 Kpa. Przepis ten w § 1 stanowi "Decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ja wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony". Postępowanie w sprawie wzruszenia decyzji ostatecznej jest wszczynane na wniosek strony lub z urzędu - zgodnie z art. 61 § 1 Kpa. W przypadku wszczęcia postępowania na wniosek niezbędnym jest ustalenie treści żądania strony, które wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania. Organ administracji związany jest tym żądaniem, nie mogąc z urzędu dokonywać zmiany jego kwalifikacji. Treść żądania strony wyznacza stosowna norma prawa materialnego lub procesowego, która ma znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania dowodowego (B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2000, s. 56). W uzasadnieniu decyzji z dnia [...]r. Kierownik Urzędu wskazał, iż strona złożyła wniosek o uchylenie decyzji z dnia [...]r. Ponieważ strona nie powołała się na ustawowe podstawy wznowienia postępowania ani też na podstawy stwierdzenia nieważności uprzedniej decyzji. Stosownie do dyrektyw wypływających z art. 235 § 1 Kpa Kierownik Urzędu zakwalifikował jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 154 Kpa. W tym stanie rzeczy wskazać należy, iż "Zakres przedmiotowy art. 235 jest węższy niż art. 233 i 234, ponieważ odnosi się wyłącznie do skarg w ścisłym tego znaczeniu, tzn. do skarg w rozumieniu art. 227 "Nie odnosi się ten przepis do wniosków (podań) stron nazwanych mylnie skargami. Taki wniosek płynie z zastrzeżenia w art. 235 § 1 in fine, że chodzi o żądania dotyczące wzruszenia ostatecznych decyzji administracyjnych z urzędu". (J. Borkowski; B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2000, s. 766). W sytuacji gdy organ administracji publicznej ma wątpliwości dotyczące trybu w jakim strona żąda weryfikacji decyzji lub wątpliwości do rzeczywistej treści jej żądania powinien zwrócić się o wyjaśnienie tej kwestii. Niedopuszczalne jest bowiem dowolne interpretowanie wniosku strony oraz jego kwalifikowanie. Pamiętać trzeba również, że na organie orzekającym w sprawie ciąży obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 Kpa). Postępowanie w niniejszej sprawie jak już na wstępie wskazano, zostało wszczęte na podstawie art. 154 § 1 i § 2 Kpa. Rozstrzygnięcie podejmowane w tym trybie jest oparte na uznaniu administracyjnym. Działanie na zasadzie uznania administracyjnego w przypadku rozpoznania sprawy, w trybie powyższego unormowania, wymaga od organu respektowania postanowień art. 7 Kpa, a w szczególności wykorzystania posiadanych możliwości w celu pozytywnego załatwienia sprawy dla strony, jeżeli nie sprzeciwiają się temu konkretne racje interesu społecznego. Przepis art. 154 § 1 Kpa ustanawia dwie przesłanki, które muszą wystąpić łącznie; ażeby można było wzruszyć decyzję. Po pierwsze musi być to decyzja, która nie tworzy praw nabytych dla żadnej ze stron postępowania. Po drugie, za wzruszeniem decyzji muszą przemawiać względy interesu społecznego lub słuszny interes strony. Godzi się zauważyć, iż z użycia w przepisie spójnika "lub" wynika, że wystarczą racje interesu społecznego bądź tylko wzgląd na słuszny interes strony. Może się też zdarzyć, że oba te interesy będą występować łącznie. Poza sporem jest, iż w rozpatrywanej sprawie została spełniona pierwsza z wyżej wymienionych przesłanek. W tezie 2 wyroku z dnia 1 grudnia 1998r. III SA 6952/92 (Lex nr 44707) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "w trybie art. 154 Kpa mogą być zmienione lub uchylone również decyzje nie dotknięte żadnymi wadami, jeżeli ich wzruszenie jest podyktowane względami interesu społecznego lub słusznym interesem strony. Ograniczenie się przy rozpoznaniu sprawy w trybie art. 154 Kpa wyłącznie do skontrolowania legalności zaskarżonej decyzji i pominięcie rozpoznania sprawy w świetle przesłanek do zmiany lub uchylenia decyzji określonych w tym artykule stanowi naruszenie prawa". W sprawie niniejszej pominięte zostały obowiązki organu orzekającego co do drugiej przesłanki związanej ze stosowaniem art. 154 Kpa. Kierownik Urzędu ograniczył się bowiem do merytorycznej oceny ostatecznej decyzji [...]r. Nr [...]. Organ orzekający nie poczynił natomiast żadnych starań w ustaleniu czy za wzruszeniem powyższej decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Mając na uwadze wyżej powiedziane, należy stwierdzić, iż organ orzekający naruszył przepisy o postępowaniu administracyjnym w stopniu wpływającym na wynik sprawy. Stąd też, na podstawie art. 145 § 1 lit. "c" w związku z art. 135 - ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach zostało oparte na podstawie art. 55 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w związku z art. 97 § 2 Przepisów wprowadzających (...). Sąd nie orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji gdyż jako orzeczenie negatywne nie ma cech ona przymiotu wykonalności (art. 152 - Prawo o postępowaniu (...).