II SA/Wr 2157/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Teresa Cisyk Sędziowie: sędzia NSA Roman Ciąglewicz Asesor sądowy Grażyna Jeżewska – spraw. Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Johan po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...], Nr [...] na podstawie art.32ust. l ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r., Nr 64 poz.414 z późn. zm.) oraz art.104 K.p.a. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. udzielił K. K. pomocy w postaci zasiłku celowego w wysokości 100 zł z przeznaczeniem na zaspokojenie innych potrzeb. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, iż oparł je na podstawie wywiadu środowiskowego oraz dowodów załączonych do sprawy z których wynikało, że sytuacja matcrialno-bytowa wnioskodawczyni jest trudna i uprawnia ją do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Następnie podniósł, że świadczenia z pomocy społecznej przyznawane są w pierwszej kolejności rodzinom wielodzietnym, matkom samotnie wychowującym dzieci w tym niepełnosprawne oraz osobom o orzeczonym stopniu niepełnosprawności. Wskazał, iż w okresie rozpatrywania sprawy po pomoc finansową do Ośrodka zgłosiło się 98 osób - stąd średnia kwota zasiłku wynosiła 82 zł. Środki do wykorzystania przez OPS na wypłatę świadczeń z zadań własnych na miesiąc lipiec 2002 r. wynosiły 8.000 zł. Natomiast na podstawie art. 2 ust.4 ustawy wysokość przyznanej pomocy ograniczono do najniezbędniejszego minimum ze względu na minimalne środki finansowe przyznane Ośrodkowi. Organ przyznał, iż kwota przyznanego świadczenia nie zabezpieczy wszystkich uzasadnionych potrzeb życiowych wnioskodawczyni. Rozdział środków finansowych dokonany został w taki sposób, aby możliwe było dotarcie z pomocą do najszerszego kręgu osób potrzebujących. Od powyższej decyzji odwołała się wnioskodawczyni podnosząc, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, a przyznana pomoc jest zbyt niska i uniemożliwia zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Jedynym dochodem jest dodatek mieszkaniowy. Zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe samotnie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, rozpatrując odwołanie K.K. od powyższej decyzji, na podstawie art. 138 K.p.a. utrzymało ją w mocy, powołując się na art. l ust. 1, art. 2 i 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.)- zwaną dalej ustawą, statuujące, że pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki i uprawnienia, iż celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. W ramach powyższych zasad, pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom, których sytuacja faktyczna odpowiada przypadkom wymienionym w przepisie art. 3 w punktach od 2 - 11 ustawy, a dochód osoby lub rodziny nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 4 ust. l cyt. ustawy. W rozpatrywanej sprawie organ II instancji podzielił uzasadnienie prawne jak też faktyczne organu pierwszoinstancyjnego. Wywodził, powołując się na wyroki NSA, iż sam fakt spełnienia przez osobę ubiegającą się o świadczenie pieniężne z pomocy społecznej kryteriów określonych w art. 3 i 4 ustawy nie oznacza, poza zasiłkiem stałym, automatycznego przyznania świadczenia. Decyduje o tym całokształt okoliczności sprawy, a w pierwszym rzędzie rozmiar środków finansowych, jakimi na ten cel dysponuje organ oraz liczba osób do uzyskania pomocy uprawnionych. Wyznacznikami przyznania zasiłku celowego są: sytuacja materialna wnioskodawczyni i cel, na który zasiłek jest przyznawany oraz możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Z treści art. 32 ustawy wynika, że zasiłek celowy z pomocy społecznej "może być przyznany", zatem jest on świadczeniem fakultatywnym i na organie pomocy nie ciąży obowiązek jego udzielenia. Przyznanie stronie zasiłku celowego w wysokości 100 zł wynika z istniejących w dacie wydania przedmiotowej decyzji możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji w sposób wyczerpujący uzasadnił wielkość przyznanego zasiłku celowego, przyznanego w kwocie przekraczającej średnią wysokość zasiłku. Na powyższą decyzję skargę do NSA wniosła K. K. wywodząc, że jej celem "jest nabycie materiałów na prace plastyczne", które pozwolą jej zdobyć środki finansowe. Przyznana kwota 100 zł. jest niewystarczającą kwotą, bowiem nie można za nią zakupić farb, papieru, pędzli i opraw do wykonywania prac plastycznych, a także na pokrycie kosztów dystrybucji tych prac. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie z argumentacją zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: na wstępie odnotować należy, że ponieważ skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r., to w oparciu o art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy sąd administracyjny. W tym przypadku jest to, z mocy § 1 pkt 9 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 25 kwietnia 2003r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwości między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi w myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 - zwaną dalej Prawo o postępowaniu) następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z zasady legalności, wynika konsekwencja, iż administracyjny sąd wojewódzki ocenia, czy wydana decyzja jest zgodna z prawem obowiązującym w dacie jej wydania (wyrok NSA z dn. 14 stycznia 1999 r., sygn. akt III SA 4731/97 – LEX nr 37180). Jeżeli, zatem naruszone zostało prawo materialne lub proceduralne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, decyzja podlega uchyleniu. Kontrola sądowa legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w związku z tym do badania, czy w procesie dochodzenia do tej decyzji właściwy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wpływ na podjęte rozstrzygnięcie oraz, czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. W niniejszej sprawie nie można zaskarżonej decyzji postawić zarzutów uchybienia przepisom. Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, iż odpowiada ona wymogom prawa. Artykuł 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 – zwaną dalej ustawą), stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu. Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka, jednakże według postanowienia ustępu 4 powołanego wyżej przepisu, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza art. 32 ust. 1 ustawy. Przepis ten, bowiem upoważnia organ do przyznania tej formy pomocy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, i możliwościami organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala, zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy gdyż jest on związany przepisami ustawy Kodeksu postępowania administracyjnego – zwaną dalej K.p.a., w tym art. 7 i 77 § 1 K.p.a., jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej, a także między innymi przywołanym wyżej art. 2 ustawy. Artykuł 7 K.p.a. stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Art. 77 § 1 K.p.a. nakłada na organy administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. W myśli art. 107 § 3 k.p.a. uznanie administracyjne wymaga wskazania przesłanek korzystania z niego oraz argumentacji przytoczonej w decyzji rozstrzygającej indywidualną sprawę opartą na uznaniu administracyjnym. W przedmiotowej sprawie organ I instancji zgodnie z przedstawionymi wyżej wymogami dokonał prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz jego prawidłowej oceny. Przyznając zasiłek celowy wskazał, iż skarżąca jest uprawniona do otrzymania pomocy, ale również podniósł i udowodnił, iż posiadane środki finansowe nie pozwalają mu uwzględnić żądania w wyższej wysokości. Załatwiając sprawę skarżącej organ administracji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. W sytuacji gdy Ośrodek Pomocy Społecznej nie ma wystarczających środków na zaspokojenie potrzeb osób ubiegających się o pomoc i do pomocy uprawnionych jest wiele osób - ważne jest aby organ wskazał kryteria jakimi się kierował przy przyznawaniu pomocy. W niniejszej sprawie organ I instancji ustalił kryteria pierwszeństwa, i tak: w pierwszej kolejności zabezpieczono środki dla rodzin wielodzietnych, matek samotnie wychowujących dzieci, w tym niepełnosprawne oraz osób niepełnosprawnych. Pomoc otrzymało 98 osób i rodzin, a średnia wysokość zasiłku wyniosła 82 zł. Skarżąca otrzymała pomoc w kwocie 100 zł., zatem objęta została pomocą, a udzielony zasiłek celowy został przyznany w wysokości uwzględniającej możliwości finansowe Ośrodka. W świetle powyższego, argumenty skarżącej zawarte w skardze, a sprowadzające się do kwestionowania wysokości otrzymanego zasiłku celowego, nie mogą się ostać. W ocenie składu orzekającego organy orzekające w sprawie wysokości przyznanego zasiłku celowego uzasadniły w sposób przekonujący swoje rozstrzygnięcie i rozstrzygnięciu temu nie można zarzucić dowolności. W tej sytuacji zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydana została zgodnie z dyspozycją art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. W tym stanie rzeczy, po myśli art. 151 Prawo o postępowaniu, należało skargę oddalić.