II SA/Wr 216/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Julia Szczygielska /sprawozdawca/, Sędzia NSA Zygmunt Wiśniewski, Sędzia WSA Anna Siedlecka, Protokolant aplik.prok. Joanna Rajczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2005r. sprawy ze skargi S. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego oddala skargę Decyzją z dnia [...]r., Nr [...], wydaną na podstawie art.145 § 1 pkt. 1 i 2 oraz art.151 § 1 pkt.1 k.p.a. – Starosta O. postanowił po wznowieniu postępowania objętego postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] utrzymać w mocy orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, Zarząd Rolnictwa w O. z dnia [...]r. nr [...]. w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości N. O. nr [...] należącego do J. K . W uzasadnieniu organ wskazał, że dnia [...]r. zostało wznowione, na żądanie S. O., postępowanie w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania gospodarstwa rolnego nr [...] położonego w miejscowości N. O. należącego do J. K . Jako podstawę wznowienia przyjęto, zgodnie z żądaniem strony, art. 145 § 1 pkt. 1 i 2 kpa. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalono, że w/w warunki nie zostały spełnione. Ojczym S. O. J. K. został osiedlony na gospodarstwie rolnym nr [...] w granicach działek: nr [...] i nr [...] w N. O. na podstawie przepisów o reformie rolnej i osadnictwie rolnym. W [...] roku J. K. wraz z rodziną został przesiedlony przez władze administracyjne /protokół z dnia [...]r./ na gospodarstwo nr [...] w granicach działek nr [...]i nr [...]we wsi N. O . Gospodarstwo dotychczas zajmowane przeznaczono na bazę Spółdzielni Produkcyjnej. W [...] roku gospodarstwo to Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, Powiatowy Zarząd Rolnictwa w O. przydzieliło /pismo z dnia [...]r./ B. W. - został uwłaszczony orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w O. z dnia [...]r. nr [...]. Zgodnie art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U.18 poz. 107 z późn. zm.) gospodarstwo rolne opuszczone przed 29 kwietnia 1955r. przechodzi z mocy prawa na własność Państwa. W związku z tym, orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, Powiatowy Zarząd Rolnictwa w O. z dnia [...]r. nr [...]gospodarstwo opuszczone przez J. K. zostało przejęte na własność Skarbu Państwa. Wnioskodawczyni S. O. podnosi fakt, że opuszczenie nie nastąpiło dobrowolnie jednak dobrowolność nie ma tu znaczenia. Ustawodawca bowiem spod przejęcia na własność Państwa wyłączył te gospodarstwa, które właściciele opuścili a później na nie wrócili. J. K. mógł powrócić na gospodarstwo nr [...] /pismo Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, Powiatowy Zarząd Rolnictwa w O. z dnia [...]r. nr [...] jednak nigdy tego nie uczynił. Zgodnie ze swoim wnioskiem z dnia [...]r. został ostatecznie uwłaszczony na gospodarstwie nr [...] w N. O. orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w O. z dnia [...]r. nr [...]. Biorąc powyższe pod uwagę organ orzekł jak wyżej. W odwołaniu od powyższej decyzji S. O. zarzuciła, że wskazane przez organ pierwszej instancji fakty nie do końca obrazują złożoność sytuacji związanej z pozbawieniem jej ojczyma gospodarstwa nr [...] we wsi N. O . Nie kwestionuje ona faktu, że zgodnie z protokołem z dnia [...]r. J. K. został przesiedlony na siedlisko gospodarskie nr [...] we wsi N. O.. Działka ta była używana przez niego do [...]r. Wskazuje jednak, że ojczym został zmuszony do opuszczenia gospodarstwa nr [...], bez możliwości powrotu, na co przedstawia stosowne dokumenty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. nie uwzględniło odwołania S. O. i zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, iż zgodnie z przepisem art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym ) gospodarstwo rolne (działka pracownicza, rzemieślnicza itp.) nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, lecz opuszczone przez właściciela przed wejściem w życie niniejszego dekretu, przechodzi z mocy prawa na własność Państwa - bez odszkodowania i wolne od obciążeń z wyjątkiem służebności gruntowych. Przejście gospodarstwa (działki) na własność Państwa stwierdza prezydium powiatowej rady narodowej. Jak wynika z materiału zgromadzonego w sprawie, ojczym wnioskodawczyni J. K. został osiedlony na gospodarstwie rolnym nr [...], w granicach działek nr [...] i nr [...] w N. O. na podstawie przepisów o reformie rolnej i osadnictwie rolnym. W [...]r. J. K. wraz z rodziną został przesiedlony przez władze administracyjne na gospodarstwo rolne nr [...], w granicach działek nr [...]i nr [...]we wsi N. O., o czym świadczy protokół z dnia [...]r, sporządzony przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O . Fakt opuszczenia przedmiotowego gospodarstwa przez osadnika i to bez względu na przyczyny z jakich to się stało - był wystarczającą przesłanką aby gospodarstwo to, z mocy prawa, przeszło - na podstawie powoływanego przepisu art. 15 ust. 1 dekretu uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym - na własność Państwa. Orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...]r., na mocy którego gospodarstwo opuszczone przez J. K. zostało przejęte na własność Skarbu Państwa, potwierdzało jedynie to, co nastąpiło ex lege. Dotychczasowe gospodarstwo J. K. zostało przeznaczone na bazę Spółdzielni Produkcyjnej. W [...] r. gospodarstwo to Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Powiatowy Zarząd Rolnictwa przydzieliło B. W., który został uwłaszczony orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 7 stycznia 1965 r. (co było zgodne z przepisem art. 15 ust. 3 powoływanego wyżej dekretu). J. K. wnioskiem z dnia [...]r. wystąpił o ostateczne uregulowanie jego tytułu do gospodarstwa nr [...] we wsi N. O., co nastąpiło na mocy orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...]r. W świetle powyższych ustaleń nie było podstaw do kwestionowania zasadności rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, gdyż orzeczenie to było zgodne z obowiązującym ówcześnie stanem prawnym. Biorąc powyższe pod uwagę Kolegium orzekło, jak w rozstrzygnięciu. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego S. O. ponowiła zarzuty podniesione w odwołaniu, dodatkowo zarzucając Kolegium nienależyte wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy. Skarżąca opisała w jakich okolicznościach doszło do opuszczenia gospodarstwa rolnego nr [...] w N. O. przez jej ojczyma, podkreślając w dalszym ciągu, że opuszczenie tego gospodarstwa nie nastąpiło dobrowolnie. Zdaniem skarżącej powoływanie się organu na opuszczenie gospodarstwa przez ojczyma, w sytuacji, gdy nie było ono dobrowolne, oznacza tolerowanie oszukańczego prawa, niekompetencji urzędników i jest przejawem zemsty politycznej. Skarżąca podnosi, iż ojczym został wprawdzie później uwłaszczony na swój wniosek na gospodarstwie nr [...] w N. O., lecz tylko na 1/3 części tego gospodarstwa. Zarzuca, iż dotychczasowe rozstrzygnięcia organów administracji, odnoszące się do powyższych nieruchomości są dotknięte różnymi nieprawidłowościami. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko oraz argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje Na wstępie podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny kontroluje legalność zaskarżonej decyzji administracyjnej oceniając prawidłowość zastosowania przepisów i ich wykładnię, a więc zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa na tle stanu faktycznego ustalonego w chwili wydania decyzji. Biorąc pod uwagę tak ograniczony zakres kognicji, Sąd rozpatrując niniejszą skargę uprawniony jest jedynie w tym postępowaniu do zbadania, czy zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]r., Nr [...], odpowiada prawu, czy też to prawo narusza i w zależności od tej oceny orzec w sposób przewidziany w art.145 § 1 lub art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1270/. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że wniesiona skarga nie może być uwzględniona, jako że ocena przeprowadzonego postępowania oraz stanowisko organów nie dają podstaw do uchylenia tak decyzji organu odwoławczego, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Uchylenie bowiem decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w razie istnienia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy /art.145 § 1 w/w ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. Takie zaś wady i uchybienia nie występują w niniejszej sprawie. Zgodnie zaś z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm./ - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, co oznacza, że cyt. wyżej ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma zastosowanie w niniejszej sprawie. Wskazać należy, że w myśl art.16 § 1 k.p.a. obowiązuje zasada trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. Oznacza to, że ostateczna decyzja administracyjna może być wzruszona tylko w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania i to w razie udokumentowanego spełnienia przypisanych do niego przesłanek. Zatem uchylenie lub zmiana takiej decyzji, stwierdzenie jej nieważności oraz wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją może nastąpić wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Jak to Sąd wyżej zauważył, wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną jest jedną z form weryfikowania takiej decyzji. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli wydana ona została w postępowaniu dotkniętym kwalifikowaną wadą wymienioną enumeratywnie w art.145 § 1 k.p.a. Zgodnie z art.147 k.p.a. wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. O wznowieniu zaś postępowania organ orzeka w formie postanowienia /art.149 § 1 k.p.a./, które musi być doręczone stronie w celu umożliwienia jej obrony we wznowionym postępowaniu. Postanowienie to bowiem otwiera postępowanie, którego przedmiotem jest zbadanie sprawy zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, z zapewnieniem stronie czynnego udziału - czy występują przyczyny wznowienia postępowania oraz rozstrzygnięcie istoty sprawy administracyjnej /art.149 § 2 k.p.a./. W wyniku przeprowadzonego postępowania w sprawie wznowionego postępowania organ administracji wydaje decyzję, w której zgodnie z art.151 § 1 k.p.a. : odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art.145 § 1 k.p.a. , albo uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art.145 § 1 k.p.a. i wydaje decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Niesporne jest w niniejszej sprawie, że ostateczną decyzją – orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Powiatowy Zarząd Rolnictwa w O. z dnia [...]r., Nr [...]orzeczono przejąć na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania zajmowane przez J. K. gospodarstwo rolne o pow.2 ha wraz z zabudowaniami, położone w miejscowości N. O. nr [...]. Z akt sprawy niewątpliwie również wynika, że skarżąca S. O. wniosła podanie o wznowienie postępowania zakończonego opisaną wyżej decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Powiatowy Zarząd Rolnictwa w O. z dnia [...]r, opierając je na podstawie art.145 § 1 pkt. 1 i 2 k.p.a. Podkreśliła, że dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe, zaś decyzja wydana została w wyniku przestępstwa. Skarżąca podniosła przy tym, iż niesłuszna była zmiana areału ziemi z 6 ha na 2 ha, zaś J. K. /ojczym skarżącej/ w [...] r. został administracyjne wysiedlony z gospodarstwa nr [...], nie zaś jak stwierdzono w kwestionowanej decyzji z dnia [...]r. , że je opuścił i przeniósł się na inne gospodarstwo. Uwzględniając powyższe żądanie skarżącej, organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia [...]r., Nr [...] wznowił postępowanie w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania zajmowane przez J. K. gospodarstwo rolne o pow.2 ha wraz z zabudowaniami, położone w miejscowości N. O. nr [...], zakończone decyzją – orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Powiatowy Zarząd Rolnictwa w O. z dnia [...]r., Nr [...]. Po przeprowadzonym wznowionym na wniosek skarżącej postępowaniu administracyjnym w powyższej sprawie, Starosta O. w wydanej decyzji z dnia [...]r., z powołaniem się na przepis art.151 § 1 pkt.1 k.p.a. stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki z art.145 § 1 pkt.1 i 2 k.p.a. , stąd orzekł o utrzymaniu w mocy opisanej wyżej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Powiatowy Zarząd Rolnictwa w O. z dnia [...]r., Nr [...], co w konsekwencji oznacza, że organ pierwszej instancji w istocie odmówił uchylenia w/w ostatecznej decyzji z powodu braku podstaw do jej uchylenia, a określonych w w/w art.145 § 1 pkt.1 i 2 k.p.a. Wskazać należy, że zgodnie z art.145 § 1 pkt.1 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe., Istotne jest przy tym, że w orzecznictwie przyjęte zostało, iż za fałszywe dowody uznaje się między innymi fałszywe dokumenty, tzn. podrobione lub o zafałszowanej treści, ale w sytuacji, gdy fałszywość dowodu stwierdzono uprzednio orzeczeniem sądu lub innego organu / por. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 1986r., sygn.akt S.A./Lu 300/86, niepubl./. Warunek ten uzasadniony jest ustawowym podziałem kompetencji organów państwowych , następstwem czego jest wyłączenie możliwości orzekania organów właściwych w sprawie wznowienia postępowania o przestępstwie, jakim jest fałsz dowodów. Naruszenie tego warunku stanowi rażące naruszenie prawa stanowiące podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej we wznowionym postępowaniu /por. wyrok NSA z dnia 2 czerwca 1999r., sygn.akt I S.A. 989/99, LEX nr 48571/. Podobnie ma się sprawa przy podstawie wznowienia postępowania, określonej w art.145 § 1 pkt.2 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została w wyniku przestępstwa. Oznacza to również jak w przypadku określonym w art.145 § 1 pkt.1 k.p.a., iż wznowienie postępowania na tej podstawie dopuszczalne jest jedynie wtedy, gdy łącznie spełnione są następujące warunki: - musi mieć miejsce fakt popełnienia przestępstwa; - stwierdzony jest on prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu. Z powyższego wynika zatem , że fakt popełnienia przestępstwa lub fałszu dowodu w sposób bezsporny musi być stwierdzony wyrokiem sądu karnego lub innego organu właściwego. Takie orzeczenie wiąże wtedy organ administracyjny, gdyż wykazuje istnienie przesłanek wznowienia postępowania. Wskazany sposób wykazywania faktów popełnienia przestępstwa lub fałszu dowodów uzasadniony jest przede wszystkim ustawowym podziałem kompetencji organów państwowych, następstwem czego jest wyłączenie możliwości orzekania organów właściwych w sprawach wznowienia postępowania o przestępstwie, w tym o fałszu dowodów (por. B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1996 r. str. 627). Jak to już wyżej Sąd podkreślił, skarżąca S. O. żądanie wznowienia postępowania oparła na twierdzeniu, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Powiatowy Zarząd Rolnictwa w O. z dnia [...]r., Nr [...], została wydana w wyniku przestępstwa, a dowody na których podstawie ustalone istotne dla sprawy okoliczności okazały się fałszywe. Skarżąca kwestionując w/w decyzję z dnia [...]r. i wnosząc o wznowienie postępowania objętego tą decyzją , zarzuciła, iż nie jest prawdą, jak przyjęto w tej decyzji, iż J. K. opuścił gospodarstwo nr [...] w [...]r. i przeniósł się na inne gospodarstwo, lecz ojczym jej został administracyjnie wysiedlony z tegoż gospodarstwa, a gospodarstwo to przeszło na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania. Niewątpliwe jest jednak w sprawie, że skarżąca nie przedłożyła organowi dowodu w postaci orzeczenia sądu lub innego organu, że dokumenty zostały sfałszowane, jak i nie przedłożyła orzeczenia sądu lub innego organu, że opisana wyżej decyzja z dnia [...]r. wydana została w wyniku przestępstwa. W aktach sprawy dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania zajmowane przez J. K. gospodarstwo rolne o pow.2 ha wraz z zabudowaniami, położone w miejscowości N. O. nr [...], zakończone decyzją – orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Powiatowy Zarząd Rolnictwa w O. z dnia [...]r., Nr [...], nie ma orzeczenia, co do sfałszowania dowodów lub popełnienia przestępstwa. Powyższe wskazuje zatem, że nie zostało stwierdzone sfałszowanie dowodów, jak też nie został stwierdzony fakt popełnienia przestępstwa , w wyniku którego wydana została decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Powiatowy Zarząd Rolnictwa w O. z dnia [...]r., Nr [...]. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a do czego ograniczają się kompetencje Sądu, jako, że Sąd nie może oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej - nie wykazała, by decyzja ta, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydana została z naruszeniem przepisów prawa, o którym stanowi art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z braku zatem uzasadnionych podstaw, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie mógł uwzględnić skargi S. O. i wobec tego oddalił ją w myśl art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.