II SA/Wr 2224/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie: Asesor WSA Ewa Kamieniecka ( sprawozdawca ) Asesor WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant: Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2005 r. sprawy ze skargi P. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia wypłaty pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. zwrot kosztów postępowania w kwocie 10 ( dziesięć ) złotych na rzecz skarżącego. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w W. przyznał P. O., kontynuującemu po opuszczeniu rodziny zastępczej naukę w Zespole Szkól Elektroniczno – Energetycznych w W., pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki od [...] r. do czasu ukończenia nauki, nie dłużej niż do ukończenia 25 lat. Pismem z dnia [...] r. P. O. poinformował Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w W., że wprawdzie w [...] r. ukończył dwuletnie Studium Policealne w Zespole Szkól Elektroniczno – Energetycznych w W., jednak naukę będzie kontynuował w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w W., ponieważ został przyjęty na pierwszy rok studiów dziennych – specjalność Administracja Publiczna. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w W. zawiesił P. O. wypłatę pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki w wysokości [...] zł w okresie od [...] do [...] r. W uzasadnieniu decyzji podano, że pełnoletniemu wychowankowi rodziny zastępczej pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki udzielana jest na okres roku szkolnego, trwającego od 1 września do 31 sierpnia następnego roku lub na okres roku akademickiego trwającego od 1 października do 31 września następnego roku. P. O. pomoc przysługiwała do czasu ukończenia szkoły średniej, czyli do [...] r. Kontynuacja nauki na studiach nastąpi od [...] r., w związku z czym postanowiono zawiesić wypłatę pomocy we [...] r. W odwołaniu od decyzji P. O. podniósł, że decyzja Dyrektora PCPR jest niezrozumiała, ponieważ kontynuuje naukę, a pomoc pieniężna na częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie w związku z kontynuowaniem nauki przysługuje osobie usamodzielnionej, jeżeli kontynuuje naukę w gimnazjum, szkole ponadgimnazjalnej lub w szkole wyższej. Zainteresowany zaznaczył, że legitymacja szkolna i ubezpieczenie szkolne ważne są do [...] r., a na pierwszy rok studiów został przyjęty na podstawie decyzji Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej z dnia [...] r. Świadczenia alimentacyjne, wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystarczają jedynie na pokrycie bieżących wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z uwagi na brak podstaw prawnych do uwzględnienia odwołania. Pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki przysługuje w czasie trwania roku szkolnego i roku akademickiego. Stosownie do przepisów ustawy o systemie oświaty rok szkolny trwa od [...] danego roku do [...] roku następnego. W rozpatrywanej sprawie miesiąca września nie można zaliczyć ani do roku szkolnego ani też do roku akademickiego, który dla strony rozpocznie się dopiero w październiku 2003 r. W skardze na decyzję skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając obrazę przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 października 2001 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie dla pełnoletnich osób z rodzin zastępczych oraz osób opuszczających niektóre typy placówek opiekuńczo – wychowawczych i domów pomocy społecznej, zakłady poprawcze, schroniska dla nieletnich i specjalne ośrodki szkolno – wychowawcze. Skarżący uważa za nieprawidłową interpretację, sugerującą że miesiąca września nie można zaliczyć ani do roku szkolnego ani do roku akademickiego, gdyż interpretacja przepisów może opierać się jedynie na regułach wykładni językowej i nie dopuszcza się stosowania wykładni rozszerzającej. Ponadto rok akademicki i zajęcia w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w W. rozpoczęły się [...] r., w związku z czym Kolegium błędnie ustaliło datę rozpoczęcia roku akademickiego. Według skarżącego nie powinien on ponosić negatywnych konsekwencji błędu Kolegium i żyć w niedostatku, skoro pozbawiono go głównego źródła dochodu i nie udzielono żadnej pomocy finansowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Zdaniem Kolegium rozpoczęcie roku akademickiego i zajęć w PWSZ w dniu [...] r. nie zmienia istoty sprawy. W piśmie z dnia [...] r. skarżący podniósł, że decyzję Kolegium otrzymało dopiero w dniu [...] r., a więc po upływie terminu do rozpatrzenia sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm. ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Uchylenie aktu administracyjnego następuje w przypadku stwierdzenia wystąpienia istotnych wad postępowania lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ). W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia występują. Skarga zatem zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w W., zawieszającą skarżącemu wypłatę pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki w wysokości [...] zł w okresie od [...] do [...] r. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( tekst jednolity: Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm. ) mające zastosowanie w czasie wydawania kwestionowanych decyzji oraz przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 października 2001 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie dla pełnoletnich osób z rodzin zastępczych oraz osób opuszczających niektóre typy placówek opiekuńczo – wychowawczych i domów pomocy społecznej, zakłady poprawcze, schroniska dla nieletnich i specjalne ośrodki szkolno – wychowawcze ( Dz. U. Nr 120, poz. 1293 ). Stosownie do art. 33 p ustawy o pomocy społecznej osoba, która osiągnęła pełnoletność w rodzinie zastępczej, oraz osoba pełnoletnia opuszczająca niektóre typy placówek opiekuńczo-wychowawczych i domów pomocy społecznej oraz schroniska dla nieletnich, zakłady poprawcze i specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze zostaje objęta pomocą mającą na celu jej życiowe usamodzielnienie i integrację ze środowiskiem poprzez pracę socjalną, a także pomocą: 1) pieniężną na usamodzielnienie, 2) pieniężną na kontynuowanie nauki, 3) w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, w tym w mieszkaniu chronionym, 4) w uzyskaniu zatrudnienia, 5) na zagospodarowanie - w formie rzeczowej. Pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki przysługuje osobie, która kontynuuje naukę w gimnazjum, szkole ponadpodstawowej, szkole ponadgimnazjalnej lub w szkole wyższej. Pomoc w miesięcznej wysokości 30% kwoty 1.621 zł, przyznaje się do czasu ukończenia nauki, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 lat ( art. 33 p ust. 3 cyt. ustawy ). Zgodnie z przepisami rozporządzenia w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie dla pełnoletnich osób z rodzin zastępczych ( ... ) pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki przyznaje się po przedłożeniu na początku każdego semestru zaświadczenia stwierdzającego kontynuowanie nauki w gimnazjum, szkole ponadgimnazjalnej, szkole ponadpodstawowej lub w szkole wyższej. Pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki przysługuje w czasie trwania roku szkolnego i roku akademickiego ( § 8 ust. 1 i 3 ). Z powyższego wynika, że celem tej pomocy finansowej jest umożliwienie osobom, które osiągnęły pełnoletność w rodzinie zastępczej i znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, zdobycie wykształcenia i ukończenia szkoły, w tym również szkoły wyższej. Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że skarżący po ukończeniu nauki w Studium Policealnym w Zespole Szkól Elektroniczno – Energetycznych w W. w roku szkolnym 2002/2003 kontynuuje naukę w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w W. w roku akademickim 2003/2004, albowiem decyzją Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej z dnia [...] r. nr [...] został przyjęty na pierwszy rok studiów dziennych. Z pewnością więc skarżący realizuje cele, dla których pomoc pieniężna została mu przyznana, kontynuując naukę w szkołach wyższego stopnia. W ocenie organów obu instancji skarżącemu nie przysługuje jednak pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki we wrześniu 2003 r. z uwagi na przerwę pomiędzy końcem roku szkolnego i początkiem roku akademickiego. Ze stanowiskiem tym jednak nie można się zgodzić. Należy bowiem zauważyć, że także okres wakacji zaliczany jest do roku szkolnego lub roku akademickiego, a w okresie tym osobom uprawnionym przysługuje pomoc na kontynuowanie nauki. W ocenie Sądu nieuzasadnione byłoby pozbawienie absolwenta szkoły policealnej, kontynuującego naukę w szkole wyższej, pomocy pieniężnej w miesiącu wrześniu pomiędzy ukończeniem nauki w szkole policealnej a rozpoczęciem nauki w szkole wyższej. W tym przypadku dłuższa przerwa wakacyjna nie jest zależna od woli osoby uczącej się, ale wynika z ustalonego toku nauki w szkole podlegającej przepisom ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( tekst jednolity: Dz. U. z 1996 r. Nr 67, poz. 329 z późn. zm. ) oraz szkole wyższej podlegającej przepisom ustawy z dnia 26 czerwca 1997 r. o wyższych szkołach zawodowych ( Dz. U. Nr 96, poz. 590 z późn. zm. ). Podkreślić należy, że sytuacja uczniów w okresie przed rozpoczęciem nauki w szkole wyższej była przedmiotem rozważań w uchwale pięciu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2001 r. sygn. akt OPK 11/01 ( ONSA 2001/4/162 ), dotyczącej nabycia uprawnień do renty socjalnej. W motywach tej uchwały wskazano, że obowiązujący w Polsce system organizacyjny oświaty na wszystkich jego poziomach przewiduje okresy wakacji jako nieodłączny element organizacji roku szkolnego. Podkreślono, iż w szczególnej sytuacji znajdują się absolwenci szkół średnich, którzy uzyskali świadectwo dojrzałości ( ukończyli szkołę średnią ) i ubiegają się o przyjęcie do innej szkoły w celu kontynuowania nauki. Podnosząc, iż jest rzeczą naturalną, że przyjęcia absolwentów szkół średnich do różnorakich szkół pomaturalnych i szkół wyższych odbywają się w okresie wakacji, to jest w czasie po ukończeniu szkoły średniej, wskazano, że nie ma jednolitych zasad naboru kandydatów do szkół pomaturalnych i wyższych. Nabór taki może polegać na złożeniu wymaganych dokumentów, konkursie świadectw, przeprowadzeniu rozmowy kwalifikacyjnej, egzaminie wstępnym itp. Z powodu zróżnicowanych form naboru kandydatów do szkół zasadnicze znaczenie należy przypisać wyraźnie objawionej woli absolwenta szkoły ubiegania się właśnie w okresie wakacji o przyjęcie do innej konkretnie oznaczonej szkoły lub nawet szkół, skoro ubieganie się o przyjęcie do kilku szkół nie jest zakazane. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał w uzasadnieniu omawianej uchwały, że w szkołach pomaturalnych, podlegających reżimowi prawnemu ustawy o systemie oświaty, momentem kończącym postępowanie kwalifikacyjne jest w zasadzie dzień 1 września, skoro rok szkolny rozpoczyna się w takich szkołach z tym właśnie dniem ( art. 63 powołanej ustawy ). W takim stanie rzeczy należy przyjąć, że wola absolwenta ( kandydata ) ubiegania się o przyjęcie do kolejnej szkoły objawia się przez złożenie do wybranej szkoły wymaganych dokumentów. Nie do przyjęcia jest założenie, że absolwent szkoły średniej, starający się w okresie wakacji o przyjęcie do innej szkoły i następnie do tej szkoły przyjęty bądź pozostający w okresie postępowania kwalifikacyjnego, to jest do dnia rozpoczęcia roku szkolnego w nowej szkole, jest pozbawiony ochrony prawnej wynikającej z ustawy o pomocy społecznej. Takie założenie pozostawałoby w sprzeczności z określonymi w przepisach art. 1 ust. 1 i art. 2 zasadami ogólnymi tej ustawy, które nie mogą być pomijane przy wykładni jej przepisów szczegółowych. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Według zaś art. 2 ust. 1 ustawy celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Określone w ustawie zasady ogólne pomocy społecznej nie powinny być tracone z pola widzenia przy wykładni dalszych przepisów tej ustawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma racjonalnych podstaw, by różnicować sytuację prawną osób będących już słuchaczami ( uczniami, studentami ) określonych szkół, którzy są w okresie wakacji i pozostają pod pełną ochroną prawną, to znaczy przysługują im te same uprawnienia co w trakcie uczęszczania do szkoły, a absolwentami szkół średnich, którzy również korzystają z prawa do wakacji i podjęli starania o przyjęcie do szkoły pomaturalnej, choć jeszcze nie rozpoczęli nauki w takiej szkole tylko dlatego, że rekrutacja i rozpoczęcie nauki następują w określonej sekwencji czasowej. Akceptacja takiego stanu rzeczy prowadziłaby w istocie do niesprawiedliwego różnicowania sytuacji prawnej osób znajdujących się w analogicznej sytuacji faktycznej. Przyjąć należy założenie, iż wakacje ( ferie ) są nieodłącznym elementem organizacji roku szkolnego, a zatem uczeń ( słuchacz, student ) w okresie wakacji jest traktowany i powinien być traktowany tak samo jak w okresie faktycznego uczęszczania do szkoły ( pozostawania w trakcie nauki w szkole ), przysługuje mu to samo ( co do zasady ) spectrum uprawnień. Podzielając w pełni przedstawione wyżej stanowisko zawarte w cytowanej uchwale stwierdzić należy, że podniesione w niej argumenty mają odpowiednie zastosowanie w niniejszej sprawie. W ich świetle nie może budzić wątpliwości fakt, że w odniesieniu do sytuacji skarżącego uprawnienia wynikające z art. 33 p ustawy o pomocy społecznej mają w pełni zastosowanie również we wrześniu 2003 r., a przyjęcie przez organy administracyjne obu instancji odmiennego stanowiska jest naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy. Nieuzasadniony jest natomiast zarzut skarżącego odnośnie załatwienia sprawy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze z przekroczeniem ustawowego terminu. Odwołanie wraz z aktami sprawy wpłynęło do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w dniu [...] r. Decyzja została wydana w dniu [...] r. i została doręczona stronie w dniu [...] r. Nie doszło więc do naruszenia art. 35 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wobec powyższego zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wystąpiły przesłanki do uchylenia zaskarżonych decyzji. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II wyroku znajduje umocowanie w art. 152 powyższej ustawy. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 cyt. ustawy. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji.