II SA/Wr 2275/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Roman Ciąglewicz – spr. sędzia WSA Daria Sachanbińska Sędziowie asesor WSA Elżbieta Naumowicz Protokolant sekr. sądowy Dorota Idczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. z dnia [...], nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana w całości. Decyzją z dnia [...], nr [...], Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. orzekł, że u K. K. brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – uszkodzenia narządu słuchu, wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz.294 ze zm.). Inspektor powołał się na przepis § 10 tegoż rozporządzenia. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawczyni była zatrudniona w A w K., w latach 1966 – 1973 i 1974 – 1992, na stanowisku tkaczki. W trakcie postępowania wyjaśniającego stwierdzono narażenie na nadmierny hałas emitowany przez krosna. Jako zabezpieczenie stosowane były ochronniki słuchu, a wcześniej wata wygłuszająca. Do roku 1990 pacjentka nie zgłaszała problemów związanych z niedosłuchem. Brak przeciwwskazań do pracy na w/w stanowisku potwierdzono ostatnio 30 lipca 1990 r. W posumowaniu Inspektor stwierdził, że orzekł jak w sentencji, wobec zawartego w orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., stwierdzenia o braku podstaw do rozpoznania przewlekłego urazu akustycznego oraz braku przekroczeń norm higienicznych natężenia hałasu na stanowisku pracy od 1 września 1992 r. W odwołaniu K. K. podniosła, że decyzja jest dla niej krzywdząca. Stwierdziła, iż w hałasie pracowała 27 lat. Od września 1992 r., na podstawie zaświadczenia lekarskiego, z uwagi na stan zdrowia, przeniesiono ją do pracy w Oddziale Pracy Chronionej. Po latach pracy w uciążliwym hałasie utraciła słuch. Lekarz zalecił jej noszenie protezy słuchowej. Decyzją z dnia [...], nr [...], [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy stwierdził, że wnioskodawczyni była zatrudniona, w latach 1965 – 1994, w A w K. Do 1992 r., jako tkaczka była narażona na ponadnormatywny hałas. W 1992 r. została przeniesiona do pracy w Oddziale Pracy Chronionej, z uwagi na schorzenie kręgosłupa. Została poddana badaniu w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w O., z siedzibą w K. Orzeczeniem lekarskim z dnia 17 grudnia 1999 r. stwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu. Również Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., orzeczeniem z dnia 9 marca 2001 r., orzekł o braku podstaw do rozpoznania przewlekłego urazu akustycznego. Uzasadniając orzeczenie Instytut stwierdził, że audiometrycznie określony stan narządu słuchu, dla ucha lepiej słyszącego (ubytek o wielkości 29 dB), nie powoduje upośledzenia funkcji narządu słuchu K. K., a brak przekroczeń norm higienicznych natężenia hałasu w środowisku pracy od 1992 r. nie upoważnia do przyjęcia zawodowej etiologii ubytku. Organ odwoławczy skonstatował, iż organ I instancji nie stwierdził u wnioskodawczyni choroby zawodowej, kierując się orzeczeniem Instytutu. Skoro zaś oceny stanu zdrowia dokonały dwie upoważnione jednostki, które orzekły o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, to należało przyjąć, iż nie ma podstaw do stwierdzenia choroby przez Inspekcję Sanitarną. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego K. K. podtrzymała wywody zawarte w odwołaniu. Zaakcentowała, że zaburzenia słuchu zaczęły się u niej, kiedy jeszcze pracowała jako tkaczka przy krosnach. W odpowiedzi na skargę [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi. Wywodził, że brak rozpoznania choroby zawodowej u K. K. uniemożliwia wydanie decyzji stwierdzającej chorobę zawodową. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: najpierw odnotować trzeba, że skoro skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., to w oparciu o art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271), sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny, na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270). Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona przez Sąd wykazała, że decyzja ta nie odpowiada wymogom prawa. Z przepisu §1ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), obowiązującego w czasie wydania zaskarżonej decyzji wynika, że stwierdzenie choroby zawodowej powinno nastąpić, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki: 1) wystąpienie w środowisku pracy czynników szkodliwych, 2) rozpoznanie u pracownika choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych, 3) zaistnienie związku przyczynowego między czynnikami szkodliwymi a rozpoznaną u pracownika chorobą. Dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że K. K. będąc zatrudniona, w latach 1965 – 1992, w A, jako tkaczka, była narażona na ponadnormatywny hałas. Pracowała więc w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej narządu słuchu. Podkreślić warto, że inspektorzy sanitarni nie kwestionowali pracy wnioskodawczyni, do 1992 r., w warunkach narażenia na chorobę zawodową. Uprawnione placówki diagnostyczne rozpoznały u niej uszkodzenie słuchu typu odbiorczego. Schorzenie to, czyli uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu, jest określone jako choroba zawodowa, gdyż znajduje się pod poz.15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Konstrukcja §1 ust.1 tego rozporządzenia przemawia za tym, że w przypadku pozytywnego ustalenia, iż rozpoznana u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą a warunkami narażającymi na jej powstanie (por. wyrok SN z dnia 11 marca 1999 r., sygn. akt. III RN 128/98, OSNAP 1999 / 24 / 771). W tej sytuacji odmowa stwierdzenia u wnioskodawczyni choroby zawodowej uszkodzenia słuchu, z powodu niewystarczającego poziomu niedosłuchu w uchu prawym, wynoszącego: 29 dB (według orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.), stanowi naruszenie przepisu §1 ust.1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Brak jest podstaw prawnych do wyłączenia z pojęcia chorób zawodowych uszkodzenia słuchu ze względu na stopień stwierdzonego uszkodzenia, jeżeli wykazano, że uszkodzenie to zostało spowodowane działaniem hałasu (por. m.in. wyrok SN z dnia 28 czerwca 2000 r., sygn. akt. III RN 202/99 , Wokanda 2000 / 9 / 33). Odmienna ocena przyjęta w zaskarżonej decyzji stanowiła naruszenie przepisu § 1 ust.1 w/w rozporządzenia, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zaznaczyć jeszcze należy, że orzeczenia lekarskie, rozpoznające u skarżącej niedosłuch odbiorczy, odmawiały stwierdzenia u niej choroby zawodowej także z powodu braku narażenia na hałas po 1992 r. Stanowisko placówek diagnostycznych, o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej z powodu upływu zbyt długiego okresu czasu od ustania narażenia, jest sprzeczne z § 1 ust.1 w/w rozporządzenia (patrz: wyrok SN z dnia 7 czerwca 1995 r., sygn. akt II PRN 4 / 95, OSNP 1996 / 3 / 44). Także z powodu wyartykułowania w orzeczeniach błędnego poglądu o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, z powodu ustania narażenia wnioskodawczyni po 1992 r., nie należało akceptować orzeczeń lekarskich, a jednak organy administracyjne nie zakwestionowały wniosków zawartych w tych orzeczeniach. W ten sposób organy naruszyły przepisy art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 kpa, a uchybienia te mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego należało, na mocy art. 145 § 1 pkt 1a i c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylić zaskarżoną decyzję. Orzeczenie o niewykonywaniu zaskarżonej decyzji oparto o art. 152 tej ustawy. W dalszym postępowaniu należy, w oparciu o wyżej zamieszczoną ocenę prawną, ponownie rozpoznać odwołanie K. K. Zaakcentować trzeba, że dotychczas zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do odmowy stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej – uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. Odnosząc się do argumentacji Instytutu wskazać warto, że niedopuszczalne jest modyfikowanie pojęcia prawnego choroby zawodowej – uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu, sformułowanego w poz.15 wykazu chorób zawodowych. W szczególności zauważyć z całą mocą należy, iż przesłanki tego pojęcia nie nawiązują do pojęcia istotnego zaburzenia funkcji narządu słuchu. Czynności jednostek organizacyjnych wymienionych w § 7 i § 9 w/w rozporządzenia, w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej, nie mogą polegać na "poprawieniu" ustawodawcy. Z punktu widzenia medycyny z pewnością uszczegółowiona diagnoza ma istotne znaczenie. Od niej przecież zależy terapia pacjenta. Dla prawidłowego zastosowania przepisu poz.15 wykazu chorób zawodowych w związku z § 1 ust.1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych znaczenie ma tylko to, czy doszło do uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. W razie rozpoznania, iż do takiego uszkodzenia doszło, nie można odmówić stwierdzenia choroby zawodowej, uzasadniając odmowę wyżej opisanymi okolicznościami (niewielkim stopniem niedosłuchu, nieistotnością zaburzenia funkcji narządu słuchu). Okoliczności te miałyby wpływ na rozstrzygnięcie, gdyby skutkowały ustalenie, że do uszkodzenia słuchu nie doszło. Wobec sugestii o pozazawodowych przyczynach uszkodzenia słuchu skarżącej, przypomnieć warto, iż domniemanie prawne zawarte w § 1 ust.1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych ma charakter wzruszalny (praesumptio iuris tantum) i może być obalone dowodem przeciwnym. Do obalenia domniemania konieczne jest jednak ustalenie, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej, to jednak choroba została spowodowana przyczynami niepozostającymi w związku z pracą lub, że czynniki szkodliwe, występujące w środowisku pracy, nie mogły wywołać stwierdzonego u pracownika schorzenia (patrz: Teresa Bińczycka – Majewska "Prawne aspekty chorób zawodowych", Państwo i Prawo 1993 / 7 / str. 59). Wskazania do dalszego postępowania pozostają aktualne, mimo wejścia w życie, z dniem 3 września 2002 r., rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132 , poz. 1115). Zgodnie bowiem z § 10 tego rozporządzenia, postępowanie w sprawach rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia rozporządzenia w życie, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów.